ततः स मुनिपुत्रं प्रति राजा प्रेषितः—“त्वं तपःसमृद्धिं मुनिं सान्त्वय; सुदर्शनः अपि, राजन्, यथेष्टं अत्र स्थातुं अर्हति।” इति। पुनः उवाच—“एष बालकः अनाथः; किं सः तव किंचित् अहितं करिष्यति, राजन्? असहायस्य कृशस्य च बालकस्य तव वैरभावः व्यर्थः। सर्वत्र दया कर्तव्या, इदं जगत् दैववशगतम्; असूया किमर्थं कर्तव्या, राजश्रेष्ठ? यत् दैवेन निश्चितं, तत् नूनं भविष्यति। दैवयोगेन, राजन्, वज्रं तृणवत् भवति, अत्र संशयः नास्ति; तथा कदाचित् तृणं वज्रवत् भवति, दैवप्रभावात्। शशकः व्याघ्रं हन्ति, यथा मक्षिका गजम् अपि नाशयति; त्वं प्रमादं त्यक्त्वा, मम हितवचनं अनुयाहि।” एवं तस्य वचः श्रुत्वा, व्यासः कथयति—युधाजित् स राजा मुनिं प्रणम्य स्वपुरीं प्रतिनिवर्तितः। मनोरमा अपि तत्रैवाश्रमे सुदर्शनं पुत्रं नियमपरायणं स्नेहपूर्वकं पालयामास। स च कुमारः प्रतिदिनं वृद्धिं प्राप्नोति स्म; सः मुनिपुत्रैः सह क्रीडन्व् निर्भयः सर्वतोमङ्गलः आसीत्। एकदा तत्र मृग्यायां मार्जारः समागतः; तदा मुनिपुत्रः समीपस्थं तम् ‘क्लीब’ इति संबोधितवान्। तत् श्रुत्वा सुदर्शनः स्फुटं तदेकाक्षरं नादसमेतं उच्चारयामास, पुनः पुनः तद्वदनं चकार। तस्मिन्नेव काले, बालकः कामराजाख्यं बीजमन्त्रं मनसा ग्राहयामास; स तं मन्त्रं भक्त्या जपन् हृदि धारयामास। दैवयोगेन, महाबाहो, सः अद्भुतः कामराजमन्त्रः स्वाभाविकेन प्रकारेण तेन बालकेन प्राप्तः। ततः पञ्चमे वर्षे, ऋषिमात्रवृत्तिरहितं, ध्यानमुद्रावर्जितं, परमं मन्त्रं स प्राप्तवान्। सः मन्त्रं प्रतिदिनं मौनं जपन्, क्रीडन् वा स्वपन् वा, तस्य सारं स्वयमेव जानन्, कदापि विस्मृतिं न गच्छति स्म। एकादशे वर्षे प्राप्ते, स कुमारः मुनिना उपन्यस्तः, वेदाध्ययनं च तेन यथाविधि कृतम्। धनुर्वेदं शाखोपेतं, नीतिशास्त्रं, सर्वकलाः च, मन्त्रबलसमन्वितः, सः अधीतवान्। एकदा सः कुमारः स्वचक्षुषा देवीमाकारं अपश्यत्—रक्ताम्बरधारिणीं, रक्तवर्णां, सर्वाङ्गेषु रक्ताभरणोपशोभिताम्। गरुडारूढां, वैष्णवीशक्तिरूपिणीं, सौम्यवदनां तां दृष्ट्वा सः नृपात्मजः प्रमुदितः अभवत्। सः तस्मिन् वनान्तरे, सर्वविद्याविदग्धः, मातरं सेवन्, नदीतीरे क्रीडन् वसति स्म। तत्रैव वने, अंबिका तस्मै धनुः, लोहशल्ययुक्तान् बाणान्, तूणीरं, कवचं च दत्तवती। तस्मिन्नन्तरे, काशिराजस्य कन्या सुप्रिया, शशिकला नाम, दिव्या सर्वलक्षणसमन्विता, तं वनवासिनं सुदर्शनं, सर्वलक्षणसम्पन्नं, सुन्दरं, कामदेवसमं, श्रुत्वा, सख्याः मुखात् गुणसम्पन्नं तं कुमारं श्रुत्वा, सा हृदि तम् पतिं कर्तुं कामयामास। तस्याः रात्रौ स्वप्ने जगदम्बा प्रकट्य, तां सान्त्वयित्वा, इदं वचनं अवदत्—“वरं वृणुष्व सुश्रोणि! मम भक्तः सुदर्शनः, मम वचनेन, सर्वकामान् तुभ्यं दास्यति, सुन्दरि।” एवं शशिकला स्वप्ने मातरं मनोहारीं दृष्ट्वा, तस्या वचांसि स्मृत्वा, सा सती परमं हर्षं प्राप। उत्थाय, हर्षपूर्णा सा पुनः पुनः मातरं पृष्टवती, किन्तु सा कन्या महतीं लज्जां प्राप्य, हर्षकारणं न प्रकाशयामास। सा स्वप्नं पुनः पुनः स्मृत्वा, हास्यपूर्णा, सखीमपि स्वप्नवृत्तान्तं विस्तारतः कथयामास। एकदा, क्रीडायै सखीभिः सह सा चम्पकसौरभ्ययुक्ते रम्ये निकुञ्जे गत्वा, पुष्पाणि सञ्चिन्वती, चम्पकतरुमूले स्थित्वा, मार्गे शीघ्रं गच्छन्तं ब्राह्मणं अपश्यत्। सायं तं द्विजं नमस्कृत्य, श्यामा मधुरं वाक्यम् अपृच्छत्—“कुतः देशात् आगतः, भाग्यवन्?” ब्राह्मणः प्रत्युवाच—“कन्ये, भारद्वाजाश्रमात् मम आगमनम्; किञ्चित् कार्यकारणेन जातम्; किमर्थं पृच्छसि? वद।” शशिकला उवाच—“भाग्यवन्, किं तस्मिन् आश्रमे किमपि अद्भुतं दृश्यते? किमपि विशेषं, सर्वेषां द्रष्टव्यतमम्?” ब्राह्मणः अवदत्—“तत्र सुदर्शनः, ध्रुवसन्धेः सुपुत्रः, निवसति, सुश्रोणि; सः पुरुषोत्तमः, यस्य नाम च स्वरूपवत् एव। मम चक्षूंषि व्यर्थानि इव, सुश्रोणि, यत् तैः सुदर्शनः त्वां न दृष्टवान्। सर्वगुणाः कर्त्रा एकत्र संस्थापिताः, सः गुणनिधिं द्रष्टुं मम कुतूहलात् गन्तुम् इच्छामि। सः कुमारः तव पतित्वाय योग्यः; रत्नस्य सुवर्णेन सम्योगवत् उचितः एषः सम्बन्धः।” इत्येतद् श्रुत्वा, व्यासः कथयति—श्यामा प्रेम्णा पूर्णा अभवत्; ब्राह्मणः तु तद्वचनं उक्त्वा, एकचित्तः तस्मात् देशात् प्रस्थितः। सा तु पूर्वस्नेहात्, तस्मिन् ब्राह्मणे गते, कामबाणैः विद्धेव, प्रेम्णा संतप्तचित्ता अभवत्। तदा, सा प्रेमदुःखात्, तां प्रियसखीम् उवाच—“तस्य श्रवणेन मम देहे परिवर्तनं जातम्।