ततः भगिनी सुमनोरमा दुःखिता पुत्रसहितं मुन्याश्रम एव स्थितुं संकल्प्य, द्विजश्रेष्ठं भारद्वाजं प्रति सीता इव स्वपुत्रसंगिन्याः भावेन अपृच्छत्—“भगवन्, तव कृपया स युधाजित् स्वगृहं प्रेष्यताम्। अहं पुत्रसहितं अत्रैव स्थास्यामि।” इत्युक्त्वा सा मुनिं प्रार्थयामास। ततो महातेजाः भारद्वाजः राजा युधाजितं प्रति गत्वा एवमुवाच—“राजन्, त्वं स्वेच्छया स्वपुरीं प्रतिगच्छ। मनोरमा पुत्रसहितं दुःखिता, सा न आगच्छति। त्वं नयस्व ताम् यदि शक्नोषि बलात्, यथा कदाचित् विश्वामित्रेण वसिष्ठमुनेः धेनुः बलात् नेतुं प्रयत्नः कृतः।” एवं मुनिवचनं श्रुत्वा राजा युधाजित् स्वं वृद्धमन्त्रिणं आहूय पप्रच्छ—“मन्त्रिन्, अद्य किमत्र कर्तव्यं? अहं तां सह पुत्रेण बलात् नयामि। यः शत्रुः दुर्बलः अपि, तं न कदापि अवज्ञेयम्; स राजा भवति, वृद्धिं प्राप्य मृत्युहेतुर्भवति। अत्र न सैन्यं न वीरः, यः मां निवारयेत्; अहं शत्रुम् अपि हन्याम्, पौत्रद्वेषिणं। यदि अद्य बलात् कार्यं करोमि, राज्यं निर्हिक्कटं भविष्यति; सुदर्शनं हत्वा स निःशङ्कः भविष्यति।” तदा मन्त्रिणा प्रत्युक्तं—“राजन्, आकुलता न कार्या। मुनिवचनेन विश्वामित्रस्य दृष्टान्तः उक्तः। पुरा गाधिपुत्रः विश्वामित्रः, राजर्षिसमूहविख्यातः, वसिष्ठाश्रमं गतः। स राजा वसिष्ठं प्रणम्य, तेन सम्यक् आसने उपविष्टः। वसिष्ठेन भोज्याय आमन्त्रितः स राजा स्वसैन्येन सह तस्थौ। नन्दिनी धेनुः सर्वविधं भोजनं समर्प्य, तं राजा च तस्य सैन्यं च तृप्तवत्। तदा राजा नन्दिन्याः सामर्थ्यं विज्ञाय, वसिष्ठमुनिं प्रत्युवाच—‘भगवन्, सहस्रं दुग्धदुग्धानां गवां दास्यामि; नन्दिनीं मे दत्तुमर्हसि।’ वसिष्ठः प्रत्युवाच—‘एषा मम यज्ञधेनुः, न दास्यामि। सहस्रं गवां तव सन्तु, एषा तु मम एव।’ विश्वामित्रः पुनः—‘दशसहस्रं वा लक्षं वा दास्यामि, यद्वाञ्छसि; नन्दिनीं देहि, अन्यथा बलात् गृह्णामि।’ वसिष्ठः—‘बलात् गृहाण, यद्यभिलषसि; अहं तु स्वेच्छया न दास्यामि।’ इत्युक्त्वा राजा स्वबलिष्ठान् सेवकान् आज्ञापयत्—‘बलात् नन्दिनीं गृह्णीत।’ ते सेवकाः ताम् आकृष्य नयन्तः, सापि सुरभिः कम्पमाना, अश्रुपूर्णलोचना, मुनिं प्रार्थयामास—‘भगवन्, किमर्थं मां त्यजसि?’ मुनिः प्रत्युवाच—‘नाहं त्वां त्यजामि, राज्ञा त्वं बलात् नीयसे; अहं हृदये त्वां न त्यजामि।’ इत्युक्त्वा सा धेनुः क्रोधसमन्विता, भीषणं रवं कृत्वा, तस्याः शरीरेभ्यः भीमाः रक्षांसि आयुधधारिणः, कवचिनः, ‘तिष्ठ तिष्ठ’ इति घोषयन्तः, उत्पन्नाः। तैः रक्षोभिः सर्वं सैन्यं विनाशितम्, नन्दिनी विमुक्ता। राजा विश्वामित्रः एकाकी दुःखार्तः प्रत्यगच्छत्। स दुःखितः क्षत्रबले महदपि सामर्थ्यं निन्दन्, ब्राह्मणतेजः दुर्लभं मन्यमानः, तपः समारब्धुम् अचिन्तयत्। दीर्घकालं वनान्ते घोरं तपः कृत्वा, गाधिपुत्रः क्षत्रधर्मं परित्यज्य मुनिसंज्ञां प्राप। तस्मात् राजन्, त्वमपि असाधारणं वैरं मा कुरु; मुनिसंघर्षे कुलनाशः स्यात्। तस्मात् तपःसमृद्धं मुनिं सान्त्वय; सुदर्शनः अपि यत्र इच्छति तत्र स्थातुं अर्हति। एष बालः निर्धनः, तव किं हानिः? असहायस्य बालस्य द्वेषः व्यर्थः। सर्वत्र दया कर्तव्या, जगत् दैवपरायणम्; मत्सरस्य किमर्थं? यद्भवितव्यं तत् निश्चितं। दैवयोगेन वज्रमपि तृणसमानं भवति, तृणं वज्रसमानं च; शशकः व्याघ्रं हन्ति, मक्षिका गजं नाशयति। तस्मात् प्रमादं त्यक्त्वा, मम हितं वचनं कुरु।” एवं मन्त्रिणः हितवचनं श्रुत्वा, राजा युधाजित् मुनिं प्रणम्य स्वपुरीं प्रत्यगच्छत्। मनोरमा अपि आश्रमे सुदर्शनं पुत्रं धर्मनिष्ठं पालयन्ती सुखेन अवसत्। स च राजपुत्रः प्रतिदिनं वर्धमानः, मुनिपुत्रैः सह क्रीडन्, निर्भयः सर्वमंगलः अभवत्। कदाचित् तत्र मार्जारः आगतः; तदा मुनिपुत्रः समीपे तं ‘क्लीब’ इति संबोधितवान्। सुदर्शनः तद्वचनं श्रुत्वा, तन्मात्रिकं नादं स्पष्टं उच्चारयामास, पुनः पुनः तमेव अक्षरं उच्चारयन्।