राज्ञः ताः वाचः श्रुत्वा स राजा समुत्थाय द्रौपदीं समीपमुपेत्य तां समीपस्थितां इदं वचनमुवाच— "कच्चित् कुशला भवती, सुश्रोणि? क्व गताः पाण्डवाः पतयस्तव? एकादश वर्षाणि वनवासे गतानि इति श्रूयते।" ततः द्रौपदी प्रत्युवाच— "भवतु ते सौम्यं, राजपुत्र; आश्रमस्य समीपे विश्रान्तिं कुरु, शीघ्रमेव पाण्डवाः प्रतिनिवर्तिष्यन्ति।" एवं तस्याः भाषमाणायाः स राजा कामाविष्टः सन्, मुनिषु उपस्थितेषु अपि, द्रौपदीं बलात् गृहीत्वा तामधिगृह्य तत्रैव स्थितवान्। तत्रैव द्रौपदी चिन्तयन्ती मनसा अवोचत्— "न कस्यचित् कदापि विश्वासः कर्तव्यः इति मनीषिणः वदन्ति; यः तद्वद् आचरति, स दुःखं प्राप्नोति, यथा बलेः दृष्टान्तः अस्ति। स हि विरोचनसुतः धर्मिष्ठः, सत्यनिष्ठः, यज्ञकर्ता, दाता, शरण्यः, सत्पुरुषैः पूजितः आसीत्। सः प्रह्लादस्य पौत्रः, सर्वत्राधर्मे न प्रवृत्तः, नवत्युत्तरशतं यज्ञान् सम्यग्दक्षिणान् कृतवान्। सदा सात्त्विकभावः, विष्णुः योगिभिः अपि पूज्यते; स च नित्यं निरुपाधिकः, देवकार्यार्थं कर्म करोति। कश्यपात् विष्णुः वामनरूपेण जातः, स मायया त्रैविष्टपं पृथिवीं च सागरसहितां अपाकरोत्। तदा विरोचनसुतः बलिः सत्यमेव भाषमाणः राजा आसीत्; विष्णुना तु इन्द्रस्य हेतोः मायया कृतमिति श्रूयते। यदि धर्मस्वरूपेण वामनरूपधारिणा यज्ञकर्मणि लभ्यमानमपि एवं कृतमस्ति, तर्हि अन्यः किं न कुर्यात्? अतः कस्यचित् कदापि विश्वासः न कर्तव्यः; लोभः चेत् मनसि जायते, तदा पापकर्मणां भीषणं भयम् उत्पद्यते। लोभेन अभिभूताः नूनं पापानि कुर्वन्ति; परत्र भयस्य कश्चन नास्ति। ये पुरुषाः लोभदोषेण पीडिताः, ते चिन्तया, कर्मणा, वाचा च परधनलाभाय पतन्ति। धनलाभकामनया देवताः निरन्तरं पूज्यन्ते; देवाः च कृतकर्माणः साक्षात् तत् दातुं न शक्नुवन्ति। परधनं व्यापारतः, दानेन, स्तेयेन, बलात् वा इच्छया लभ्यते। वणिजः बहुधान्यवस्त्रादिकं विक्रयार्थं गृह्णाति, देवताः पूजयन् 'बहुधनं प्राप्नुयाम्' इति चिन्तयति। हे रिपुतापन, व्यापारस्य मूलं परधनलाभेच्छैव; लब्धिकाले उच्चं मूल्यं अपि इच्छति। एवं, हे ब्रह्मन्, सर्वे प्राणीः परधनलाभे एव प्रवृत्ताः; पुनः कः विश्वासः स्यात्? तीर्थयात्रा व्यर्था, दानं व्यर्थं, स्वाध्यायो व्यर्थः; लोभमोहावृतानां कृतं निष्फलमेव। अतः, हे भाग्यवान्, तं गृहं प्रेषय; अहं पुत्रेण सह अत्रैव स्थास्ये, हे द्विजोत्तम, जानकीव।" एवं उक्ते, स मुनिः राजानं युधाजितं उपगम्य, वीर्यसम्पन्नं भारद्वाजं, इदं वचनमुवाच— "गच्छ, राजन्, यथाकामं स्वपुरं, नृपश्रेष्ठ; एषा मनोरमा न आगमिष्यति, पुत्रस्नेहेन शोकाकुला।" युधाजित् उवाच— "हे मुने, त्वं दार्ढ्यं त्यज, मनोरमां प्रेषय; अहं तया विना न गमिष्यामि, न च बलात् अद्य गृह्णीयाम्।" मुनिरुवाच— "यदि शक्नोषि, बलात् अद्य ममाश्रमात् ताम् आनय, यथा विश्वामित्रः कदाचित् वसिष्ठस्य धेनुं बलात् हर्तुमिच्छत्।" व्यास उवाच— मुनिवचनं श्रुत्वा राजा वृद्धं मन्त्रिणं आहूय, तं सावधानेन पप्रच्छ। "किं कर्तव्यं, मते, अद्यात्र; अहं बलात् ताम्, पुत्रैः सह, तां धर्मवादिनीं गृह्णीयाम्। अल्पशत्रुः अपि न कदापि अवज्ञेयः शुभकामिना; स च वृद्धः राज्ययक्ष्मा इव मृत्युकारी स्यात्। नात्र सेना न च योद्धा अस्ति यः मां वारयेत्; अहं शत्रुं तत्र गृह्णीयाम्, हन्याम् अपि। अद्य बलात् कृत्ये राज्यं निर्लोमं स्यात्; सुदर्शनं हते, स निःशङ्कः भविष्यति।" प्रधानः उवाच— "न हि प्रमाद्यं कर्तव्यम्; हे नृप, मुनिवचनं श्रुतं त्वया। विश्वामित्रस्य दृष्टान्तः तेनोक्तः। पूर्वं गाधिसुतः विश्वामित्रः, नृपश्रेष्ठः, चरन् वसिष्ठस्य आश्रमं प्राप। स तं प्रणम्य, बलसम्पन्नः, नृपश्रेष्ठः, मुनिना आसने उपविष्टः। महात्मना वसिष्ठेन भोज्याय आमन्त्रितः, गाधिसुतः राजा, सैन्येन सह तत्र स्थितः। नन्दिन्या सर्वविधानि भोज्यानि समुपकल्पितानि; राजा च तस्य सैन्यं च यथेष्टं भोज्यं भुक्तवन्तः। नन्दिन्याः सामर्थ्यं विज्ञाय, राजा वसिष्ठं उपगम्य, नन्दिनीं धेनुं याचितवान्। राजा उवाच— "हे मुने, सहस्रं दुहित्र्यः दास्यामि; नन्दिनीं देहि, त्वां याचे, रिपुतापन।" वसिष्ठः उवाच— "एषा मम यज्ञधेनुः, नृप; न कदापि दास्यामि। सहस्रं दुहित्र्यः तव सन्तु, एषा तु मम स्थास्यति।" राजा उवाच— "दशसहस्रं वा लक्षं वा यत् इच्छसि तत्ते दास्यामि; नन्दिनीं देहि, वा बलात् गृह्णीयाम्।" वसिष्ठः उवाच— "बलात् गृहाण अद्य, नृप, यथेष्टं; अहं तु नन्दिनीं स्वेच्छया न दास्यामि।" एवं कथा प्रवहति, यथाशास्त्रं।