सूत उवाच— अत्रास्मिन्लोके किञ्चिदपि नास्ति यत् पुराणस्यास्य समं वा श्रेष्ठं वा भवेत्। तस्मात्, द्विजश्रेष्ठाः, देव्या भगवत्याः भागवतं पुराणं सदा सेवनीयं। यस्याः सर्वशक्तिं न ब्रह्मा न हरिः न शिवो न च अनन्तः वेदितुं शक्ताः, नापि तेषां अंशांशाः वेत्ति—किं पुनरन्ये देवाः? तस्यै जगन्मातरि अहं सततम् नमामि। यस्याः पद्मपद्मरजः प्राप्त्या ब्रह्मा प्रति दिनं विश्वस्य सृष्टिं करोति, विष्णुः तद् पालनं करोति, रुद्रः तस्य संहारं करोति; अन्यः कोऽपि न शक्नोति। तस्यै जगन्मातरि अहं सततम् नमामि। मणिद्वीपे, यस्यां सुधाकूपैः दिव्यतरुवनैः च शोभिते, चिन्तामणिगृहैः अद्भुतरूपश्रियायुतैः च, सा जननी श्रीशिवस्य हृदि स्मेरवदना विराजते; यः तां चिन्तयति, स भोगमोक्षौ प्राप्नोति। सा मणिद्वीपाधिपतिर्देवता, या ब्रह्मणा, ईशेन, अच्युतेन, शक्रेण, अन्यैः च महर्षिभिः पूजिता, जगतां श्रेयसे स्यात्। ॐ। वयं तां आद्यविद्यां सर्वचैतन्यमयीमुपास्महे, या नः बुद्धिं प्रेरयेत्। शौनक उवाच— सूत, सूत, भाग्यशाली त्वम्, पुरुषश्रेष्ठ, यः शुभानि पुराणसंहिताः सम्यक् अध्यगम्य। अष्टादश पुराणानि, पापवर्जित, कृष्णद्वैपायनमहर्षिणा कीर्तितानि, त्वया अपि पठनश्रवणाभ्यां दिव्यानि अभवन्। सत्यान्वयस्य व्यासस्य, यानि पंचलक्षणयुक्तानि, रहस्यपूर्णानि पुराणानि, तानि सर्वाणि त्वया सम्यक् अधीतानि। स्म पुण्यकर्मणां फलात् त्वम् अस्माकं मध्ये अत्र समागतः, अस्मिन् पुण्ये पवित्रे स्थले, यत्र कलिदोषरहितं दिव्यम् विश्वास्यं च। इयं मुनिसभा, श्रवणलुब्धा, अत्र उपविष्टा, अतः सूत, त्वं एकचित्तेन पुराणसमूहं शृण्वन्तः अस्मान् कथय। आयुष्मान् भूयाः, सर्वज्ञः भूयाः, त्रिविधतापवर्जितः च; त्वं पुण्यश्लोकेन वेदसमतुल्यं पुराणं अद्य कथय। ये जनाः श्रोत्रादिसम्पन्नाः अपि, विषयविवेकेन हीनाः, ते पुराणश्रवणं न कुर्वन्ति; ते भाग्यभ्रष्टाः एव। यथा रसना षड्रसैः प्रमोदते, तथा श्रोत्रं अपि वचोमधुर्येण प्रमोदते, इति विद्वद्भिः प्रतिपन्नम्। सर्पाः अपि श्रोत्ररहिताः सन्तः शब्दगुणैः मोहिताः; ये श्रोत्रवन्तः अपि न शृण्वन्ति, ते कथं श्रोत्ररहिताः न स्युः? अतः, द्विजवराः, सर्वे अत्र नैमिषारण्ये समागताः, कलिभयपीडिताः, श्रवणोत्सुकाः। कालः अपि नानाविधः मन्यते—मूढानां दुःखेन, पण्डितानां शास्त्रचिन्तनया। शास्त्राणि अपि नानारूपाणि, विवादप्रपञ्चयुक्तानि; पुराणानि त्रिविधानि, शास्त्राणि अपि बहुधा—विवाद, मायावाद, दम्भ, क्रोध, नानादृष्टिप्रपञ्चयुक्तानि। तत्र वेदान्तः सात्त्विकः, मीमांसा राजसी, न्यायः तु तामसः इति। एवं गुणानुसारः पुराणानां त्रैविध्यमपि, पंचलक्षणयुक्तानि त्वया निर्दिष्टानि। तत्र भागवतं पञ्चमं, पवित्रं वेदसमानं, पूर्वं त्वया सर्वलक्षणसंयुक्तं कीर्तितम्। तदा तु संक्षेपेणैव उक्तं, परमाद्भुतं, मोक्षप्रदं, कामधर्मदायकं च। अद्य तु तद् परमं पुराणं विस्तारतः श्रद्धया कथय; सर्वेऽत्र द्विजाः दिव्यं शुभं भागवतं श्रोतुम् इच्छन्ति। त्वं धर्मवित्, प्राचीनपुराणसमूहं वेत्थ, कृष्णवाक्यप्रमाणकत्वात्, गुरुभक्त्या, सात्त्विकत्वेन च। अन्यानि उपदेशानि अपि अस्माभिः श्रोतानि, तव वदनात् निर्गतानि; तथापि अद्य न तृप्तिम् आप्नुमः, यथा देवाः अमृतपानेन अपि न तृप्ताः। सूत, अमृतस्य निन्दा यत् तेन पीतेन अपि मोक्षः न लभ्यते; भागवतपानात् तु मनुष्यः क्षिप्रं दुःखात् मुच्यते। सूत, सहस्रयज्ञैः अमृतपानाय कृतैः अपि, न शान्तिं लभामः। यज्ञस्य फलं स्वर्गः, किन्तु स्वर्गात् पुनः पतनम्; एवं संसारचक्रे अनवरतं भ्रमणम्। सर्वज्ञ, ज्ञानं विना मोक्षः न भवति तेषां, ये त्रिगुणमये कालचक्रे भ्रमन्ति। अतः, पुण्यश्लोके, सर्वरसयुक्तं, पावनं, मोक्षदं, रहस्यम्, मुक्तिकामप्रियं भागवतं वद। सूत उवाच— धन्योऽस्मि, भाग्यवानस्मि, महात्मभिः पावितोऽस्मि, यः परमपुण्यभागवतपुराणं वेदविख्यातं पृष्टवान्। अहं सम्यगर्थवेदानुगुणं सर्वशास्त्रागमगुह्यतमं तत्त्वं वक्ष्यामि। यस्याः सुन्दरपद्मपादयोः, योगिभ्यः मोक्षदायिन्योः, ब्रह्मादिभिः सदा पूजितयोः, ऋषिवर्यैः स्तुत्या ध्यान्ये च, ताः प्रणम्य, बहुरसयुक्तं भागवतपुराणं विस्तारतः कथयिष्यामि। यद् वेदमार्गे 'विद्या' इति कथ्यते, सा आद्या पराशक्तिः, सर्वज्ञा, संसारबंधनच्छेददक्षिणा, सर्वभूतगता, अशुद्धचित्तानां दुर्विज्ञेया, मुनिभिः ध्येयत्वेन स्थापितेति। सा एव स्वशक्त्या त्रिगुणात्मना इदं सम्पूर्णं जगत् सृष्ट्वा, तद् धारयति; संहारे तु तद् संहरित्वा एकाकिनी रमते। तां सर्वभूतजननीं स्मरामि। सर्वे पुराणिकैः वेदविद्भिश्च उक्तं—ब्रह्मा सर्वं सृजति; स च विष्णुनाभिकमलं समुत्पन्नः; सृजति, परन्तु स्वातन्त्र्यं नास्ति। विष्णुः च शेषे शयनं करोति प्रलयकाले; तस्य नाभिकमलं, तस्मात् ब्रह्मा जायते; सहस्रशिरा तत्र आधारः; किं तु स भगवान् मुरारिः कथं जागृतः अभवत्? एकार्णवोदकं सारस्वरूपमस्ति; पात्रं विना सारः न तिष्ठति; या सर्वभूतशक्तिरूपा, तां सर्वभूतजननीं शरणं प्रपद्ये। योगनिद्रायां निमीलितलोचनं विष्णुं कमलोपविष्टं दृष्ट्वा, अजो देवीम् स्तुतवान्; अहं तस्यै शरणं गतः। गुणयुक्तां मोक्षदायिनीं, गुणातीतां च तां मायां चिन्तयित्वा, अहं समग्रं पुराणं वक्ष्यामि; मुनयः शृण्वन्तु।