श्रूयते—दुःखितजनरक्षणं यज्ञादपि महत् पुण्यं फलति, विशेषतः भयभीते दीनं च रक्षन् नरः परमं फलमवाप्नोति। तदा मुनिः तां पुण्यशीलां राज्ञीं सम्बोध्य उवाच—"शुभे, त्वं निर्भया अत्र वस, पुत्रस्य च पालनं कुरु। विशाललोचने, शत्रुभयमपि ते नास्ति।" पुनः स मुनिः अवदत्—"प्रियं पुत्रं पालय; स एव राजा भविष्यति। अत्र त्वां दुःखं न स्पृशिष्यति, क्लेशो वा न स्यात्।" एवं मुनिना समाश्वासिता सा राज्ञी स्वबुद्धिं पुनराप्तवती। मुनिना प्रदत्ते कुटीरे सा दुःखरहिता निवसति स्म। तत्र सापि मनोर्ममा, स्वदासीभिः सह तथा विदल्लया, सुदर्शनस्य पालनं कुर्वती निवसति स्म। एतेनैव काले, युधाजित् नाम महाबलः समरे विजित्य अयोध्यां प्रतिनिवृत्तः, मनोर्ममायाः विषये पृच्छन्, सुदर्शनवधाय कृतसंकल्पः अभवत्। स पुनः पुनः दूतान् प्रेषयामास—"क्व गता सा?" इति पृच्छन्। ततः शुभे दिने स्वस्य पौत्रं सिंहासने उपावेशयत्। मन्त्रिभिः वसिष्ठेन च सह, शुभैः अथर्वणमन्त्रैः, पूर्णकलशैः अभिषिक्तः स राजा अभवत्। दुन्दुभिशङ्खध्वनिभिः, वाद्यघोषेण च, नगरे महोत्सवः समुत्पन्नः, हे कुरुश्रेष्ठ। वेदपाठेन ब्राह्मणानां, सूतमागधस्तुतिभिः, अयोध्या जयशब्दैः मंगलध्वनिभिश्च प्रमोदिता। हृष्टजनसमाकीर्णा, वाद्यस्तुतिनिनादिता सा पुरी, नवे नृपेण नूतना इव बभूव। किन्तु केचन धर्मात्मानः स्वगृहेषु स्थित्वा दुःखिताः चिन्तयामासुः—"क्व गतः सुदर्शनः कुमारः अद्य?" "सा परमधार्मिकाऽपि मनोर्ममा पुत्रेन सह क्व गता?" "तस्या पिता संग्रामे रिपुणा राज्यलोभेन हतः।" इति चिन्तयन्तः ते धर्मिष्ठा समचित्ताश्च तत्रैव दुःखिताः, शत्रुजितः वशे स्थिताः, अवसन्। युधाजित् पौत्रं यथाविधि स्थाप्य, राज्यं मन्त्रिभ्यः समर्प्य, स्वनगरे प्रतिनिवृत्तः। स श्रुत्वा—"सुदर्शनः मुनिनां आश्रमे वसति"—इति, त्वरया चित्रकूटं प्रति प्रस्थितः, तं हन्तुं कृतनिश्चयः। स सेनायाः पुरतः निष्टादाधिपतिं वीरं स्थाप्य, शीघ्रं शृङ्गवेपुराधिपं दुर्दर्शं प्रति जगाम। एतेनैव काले, मनोर्ममा एतद्वृत्तान्तं श्रुत्वा, सैन्यस्य समीपागमने, पुत्रस्य बालस्य भयात् महतीं व्यथां प्राप। तीव्रेण शोकाभिभूता, अश्रुपूर्णलोचना, मुनिं प्रार्थयामास—"किं करिष्यामि? क्व गमिष्यामि? युधाजित् आगतः।" "मम पिता तेन हतः, पौत्रं राजा कृतवान्। अद्य सः बलसमेतः मम पुत्रवधाय आगच्छति।" "भगवन्, श्रुतं मया—पाण्डवाः पाञ्चाली च कदाचित् मुनिनां आश्रमे वनवासे स्थिताः।" "ते पञ्च भ्रातरः मृगयायां गताः, द्रौपदी शुभे मुन्याश्रमे स्थितवती।" "तत्रैव धौम्यः, अत्रिः, गालवः, पैलः, जावालिः, गौतमः, भृगुः, च्यवनः, अत्रेः पौत्रः, कण्वः, जातुः, क्रतुः च।" "वीतिहोत्रः, सुमन्तुः, यज्ञदत्तः, वत्सलः, राशासनः, कहोडः, यवक्री, यज्ञकृत्, क्रतुः च तत्रासन्।" "एते चान्ये च शुभाः मुनयः भारद्वाजादयः, वेदविदः, तत्र आश्रमे वसन्ति स्म।" "तत्र याज्ञसेनी सर्वाङ्गसुन्दरी, स्वदासीभिः सह, मुनिसंघे निर्भया वसति स्म।" "पाण्डवाः पञ्च धनुर्धराः, वनान्यन्यानि मृगयायै गच्छन्तः, शत्रूणां तापनाः।" "तस्यां वेलायां, सैन्धवाधिपः जयद्रथः, सैन्येन सह, ऋष्याश्रमसमीपे, वेदध्वनिं श्रुत्वा, आगतः।" "मुनिनां शुद्धचित्तानां वेदघोषं श्रुत्वा, सः शीघ्रं रथात् अवतीर्य, साक्षात् दर्शनाय उत्सुकः।" "द्वाभ्यां परिचारकैः सह, सः तत्र निर्गत्य, मुनीनां वेदाध्ययनरतान् दृष्ट्वा, सस्मार।" "अञ्जलिं कृत्वा, जयद्रथः स्वामीश्वरस्य पुरतः स्थित्वा, मुनिसंघयुक्तमाश्रमं प्रविवेश।" "तत्र, नृपं द्रष्टुमिच्छन्त्यः, मुनिपत्न्यः, स्त्रियश्च, समीपमागताः—'कः अयम्?' इति पृच्छन्त्यः।" "तत्रैव, या सुन्दरी याज्ञसेनी, सा जयद्रथेन दृष्टा, श्रीमतीव विराजमाना बभूव।" "तां कृष्णां, दिव्याङ्गनामिव, दृष्ट्वा, राजा धौम्यं पप्रच्छ—'कस्य एषा कृष्णा सुशोभना स्त्री?' " "कस्य भार्या? कस्य कन्या? किमस्याः नाम? या रूपसम्पन्ना, शोभायुक्ता, शचीव मनुष्येषु?" "निकुञ्जमध्ये लता इव सा तिष्ठति, राक्षसीस्त्रीषु रम्भेव विराजते।" "सत्यं वद, सौम्य, कस्य प्रिया एषा युवती? एषा राजपत्नीव दृश्यते, न मुनिपत्नी, द्विजोत्तम।" धौम्यः उवाच—"एषा द्रौपदी, पाण्डवानां प्रिया भार्या, शुभलक्षणा, हे सैन्धवराज; पाञ्चाली अत्र पुण्ये मुन्याश्रमे वसति।" जयद्रथः उवाच—"पञ्च पाण्डवाः कुतः गताः? ते महाबलाः किमत्र वने दुःखरहिताः वसन्ति?" धौम्यः प्रत्युवाच—"पञ्च पाण्डवाः मृगयायै रथेन गताः; ते मध्याह्ने मांसमादाय प्रतिवर्तिष्यन्ति, राजन्।" एवं तत्र मुन्याश्रमे, धर्मनिष्ठाः ऋषयः, पाण्डवपत्नी च, निर्भया वसन्ति स्म।