मनोहरवस्त्रधारिणी मनोरमा, शोकविह्वला, पुत्रं समालम्ब्य, दासीसमेतया जाह्नव्याः तटे निर्गता। भयाकुला सा शीघ्रं नावमारुह्य पावित्र्यसम्पन्नां भागीरथीं तीर्त्वा त्रिकूटपर्वतमगच्छत्। सा त्वरमाणा भीता च भरद्वाजस्याश्रमं समुपेत्य, तत्र तपस्विनः दृष्ट्वा निर्भया बभूव। तदा महर्षिः तां पप्रच्छ— "काऽसि त्वं? कस्य भार्या? कष्टेन कथं समायाता? सत्यमुक्त्वा ब्रूहि, शुभस्मिते। देवी वा मानुषी वा त्वं वनस्थला कुमारेण सह? पद्मलोचने सुकेशी, किं राज्यहीना इव दृश्यसे?" इति। ऋषिणा एवं पृष्टा या सती प्रभा न प्रत्युवाच, शोकग्रस्ताचेतसा रुदती विदल्लाय संकेतं दत्तवती। विदल्ला तदा मुनिमुवाच— "एष राजा ध्रुवसन्धिः सूर्यवंशश्रेष्ठः; एषा तस्य धर्मपत्नी मनोरा नाम। स वीर्यवान् राजा सिंहेन हतः; अयं तस्य पुत्रः सुदर्शनः। अस्या पिता धर्मात्मा रणाङ्गणे पौत्रार्थं हतः; युधाजित्भयात् सा एकाकिनी वने समुपागता। राजकन्या कुमारेण सह त्वामेव शरणं गता; भाग्यवन् मुनिवर, तस्या रक्षिता भव।" "दु:खार्तरक्षणात् यः पुण्यलाभः स यज्ञात् अधिकः; विशेषतः भीतानां दरिद्राणां च रक्षणे फलमुत्तमं स्मृतम्।" इति। ततः मुनिः अवदत्— "निर्यथास्मात् भयात्, शुभे, पुत्रं पालय, साध्वी; विस्तीर्णलोचने, शत्रुभयात् किञ्चिदपि न भीष्यसि।" "प्रियं पुत्रं पालय; स राजा भविष्यति। अत्र न दुःखं न क्लेशो भविष्यति।" इति। व्यास उवाच— ऋषेः वचनेन तु सा रानी धैर्यं प्राप्य, मुनिना दत्ते कुटीरे निरवद्यशोकं वासं कृतवती। तत्र दास्यः विदल्लया च सह मनोरा सुदर्शनस्य पालनं चकार। एवमुपवर्ण्यते युधाजित्भारद्वाजयोः संवादः। व्यास उवाच— ततो युधाजित् रणधीरः स्वपुरीम् अयोध्यां प्रतिनिवृत्य मनोरमायाः स्थितिं पृच्छन् सुदर्शनवधाय प्रवृत्तः। स पुनः पुनः दूतान् प्रेषयन् तस्या गमनं पृच्छति स्म; ततः शुभदिने पौत्रं सिंहासने स्थापयामास। मन्त्रिभिः वसिष्ठेन च, मङ्गलैः अथर्वणमन्त्रैः पूर्णकलशैः स अभिषिक्तः। दुन्दुभिशङ्खनिनादैः वाद्यघोषेण च नगरं महोत्सवेन व्याप्तम्। वेदपाठैः ऋत्विजां सूतश्चारणस्तुतिभिः च, अयोध्या जयशब्दैः कल्याणघोषैः च प्रमोदिता। हृष्टजनसमाकीर्णा, गीतवाद्यनिनादेन, स नवा इव राज्ञा नगरी बभूव। किन्तु केचित् धर्मिष्ठाः गृहस्थाः दुःखिताः सन्तः चिन्तयन्ति— "क्व सुदर्शनः राजपुत्रः गतः? क्व सा मनोरा धर्मात्मजा पुत्रसहितं गताऽस्ति? अस्या पिता रिपुणा राज्यलोभात् रणाङ्गणे हतः।" इति। एवं विचिन्त्य धर्मज्ञाः समचित्ताश्च तत्र शत्रुजिताधीनाः दुःखार्ताः स्थिताः। युधाजित् पौत्रं सम्यक् स्थाप्य राज्यं मन्त्रिभ्यः समर्प्य स्वपुरीं प्रतस्थे। स सुदर्शनं मुन्याश्रमे स्थितमिति श्रुत्वा, तं हन्तुं शीघ्रं चित्रकूटं प्रति निर्गतः। निःशादराजानं सेनाग्रणिं कृत्वा, त्वरया दुर्दर्शं श्रृङ्गवेरपुरपतिं समुपेत्य गतः। मनोरमा तद्वृत्तान्तं श्रुत्वा, समीपवर्तिनीं सेनां दृष्ट्वा पुत्रभयात् अत्यन्तविह्वला बभूव। तीव्रशोकविह्वला, अश्रुपूर्णलोचना, मुनिं प्राह— "किं करोमि? क्व गच्छामि? यदा युधाजित् आगतः?" "मम पिता तेन हतः, पौत्रं राजा कृतवान्; स सैन्येन सह पुत्रवधाय आगतः।" इति। "भगवन्, श्रुतवती स्मि पाण्डवाः पाञ्चाल्या सह मुन्याश्रमे वने स्थितवन्तः।" "पञ्च भ्रातरः पाण्डुपुत्राः मृगयां गताः, द्रौपदी शुभाश्रमे मुनिभिः सह स्थितवती।" "तत्र आसीत् धौम्यः, अत्रिः, गालवः, पैलः, जावालिः, गौतमः, भृगुः, च्यवनः, आत्रेयः, कण्वः, जातुः, क्रतुः।" "वीतिहोत्रः, सुमन्तुः, यज्ञदत्तः, वत्सलः, राशासनः, कहोडः, यवक्रीः, यज्ञकृत्, क्रतुः च।" "एते चान्ये च पुण्यर्षयः भरद्वाजादयः सर्वे वेदविदः तत्राश्रमे वसन्ति स्म।" "तत्र याज्ञसेनी सर्वाङ्गसुन्दरी दास्यः सहित्या मुनिसंघे निर्भया स्थितवती।" "पञ्च पाण्डवाः धनुष्मन्तः शरधारिणः वनं वनं मृगान्विष्या शत्रुतापनाः ययुः।" "तस्मिन्नन्तरे सिन्धुपतिः सेनया सहितः तत्राश्रमसमीपं वेदध्वनिं श्रुत्वा समुपागच्छत्।" "ऋषीणां वेदपाठध्वनिं श्रुत्वा राजा रथात् शीघ्रं अवतीर्य साक्षात्कारमिच्छन् प्रविवेश।" "द्वाभ्यां परिचारकैः सह तत्रागतः स ऋषीन् वेदाध्ययनरतान् ददर्श।