सा रानी मनोरमा, दुःखेन आकुला, पुत्रं हस्ते धृत्वा विलपन्ती चित्तविक्षेपेण तं विदल्लं एकान्ते समाह्वय्य गूढं समुपविश्य व्यथिता वचनं प्राह। “मम पिता युद्धे हतः, अयं च मम पुत्रः। राजा युधाजित् बलवान् अस्ति। किं कर्तव्यं, तद् वद।” विदल्लः तस्यै प्रत्युवाच—“अत्र स्थातुं न युक्तम्। शीघ्रं वाराणसी-समीपस्थं वनं गच्छामः।” तत्र तस्य मातुलः सुभाहुः प्रसिद्धः, महाबलवान्, रक्षिता भवति। युधाजितं द्रष्टुम् उत्सुकचित्तया नगरं त्यजित्वा रथमारुह्य प्रस्थानं कर्तव्यम्, नात्र संशयः। एवं विदल्लेन उपदिष्टा रानी लीलावतीं समीपं गत्वा उवाच—“सुन्दरनेत्रे, अद्य अहं पितरं द्रष्टुं गच्छामि।” इति उक्त्वा सा दासीं विदल्लं च सह रथमारुह्य नगरात् निर्गता। भयभीता, गहनदुःखेन पितृवियोगेन व्याकुला, सा युधाजितं च पितरं च मृतं दृष्टवती। शीघ्रं दाहकर्म विधाय, कम्पमाना, भयपूर्णा, रानी द्विदिनेन भागीरथीतीरं प्राप्तवती। तत्र निषादकुलकठोरदस्युभिः सर्वधनं रथं च हरितम्। रुदन्ती, पुत्रं हस्ते धृत्वा, सुशोभितवस्त्रधारिणी, दासीसमाश्रया, जाह्नवीतीरं गत्वा अग्रे प्रसस्थिता। भयात् शीघ्रं नौकां समारुह्य, पवित्रां भागीरथीं तीर्त्वा त्रिकूटपर्वतं गता। शीघ्रगमना, भयाकुला, भारद्वाजाश्रमं प्राप्तवती; तत्र तपस्विनः दृष्ट्वा निर्भया अभवत्। ततः महर्षिः तां पप्रच्छ—“काऽसि त्वं? कस्य पत्नी? कथं कष्टेन अत्र आगता? सत्यम् वद, विशुद्धस्मिता।” “देवी वा मानुषी वा त्वं, कुमारेण सह वनवासिनी, पद्मलोचन, सुंदरजंघा, राज्यहीना इव दृश्यसे किम्?” एवं ऋषिणा पृष्टा, सा दीप्तिमती न प्रत्युवाच; दुःखेन आकुला, अश्रुपूर्णा, विदल्लं संकेतयामास। विदल्लः तं ऋषिं प्रोवाच—“एष राजा ध्रुवसन्धिः, राजर्षिसार्वभौमः; एषा तस्य धर्मपत्नी मनोरमा नाम। सूर्यवंशसम्राट् सिंहेन हतः; अयं तस्य पुत्रः सुदर्शनः नाम। तस्य पिता धर्मात्मा, पौत्रस्यार्थे युद्धे मृतः। युधाजित् भयात्, अरण्ये एकाकी आगता। बालपुत्रसहितया, त्वमेव शरणं, महाभाग ऋषे, रक्षिता भव। दुःखितस्य रक्षणं यज्ञात् अधिकं पुण्यं; विशेषतः भयात्, दरिद्रस्य उद्धारणे, फलम् उत्तमं स्मृतम्।” ऋषिः उवाच—“अत्र निर्भया वस, शुभे; पुत्रं पालय, साध्वी; विस्तीर्णनेत्रे, रिपुभयम् न ते। प्रियपुत्रं पालय; स राजा भविष्यति। अत्र दुःखं वा क्लेशं वा न भविष्यति।” व्यासः उवाच—एवं ऋषिणा उक्ता, रानी मनः स्थिरं कृत्वा, ऋषिणा प्रदत्ते कुटीरे दुःखरहितं वासं कृतवती। तत्र दासीभिः विदल्लेन च सह मनोरमा सुदर्शनं पालयन्ती स्थितवती। ततः युधाजित्, युद्धशूरः, युद्धात् प्रत्यागत्य अयोध्यां मनोरमायाः विषये पृच्छन् सुदर्शनं हन्तुम् उद्युक्तः अभवत्। पुनः पुनः सेवकान् प्रेष्य, सा कुत्र गता इति पृच्छति; शुभदिने पौत्रं सिंहासनारूढं कृतवान्। मन्त्रिभिः वसिष्ठेन च, शुभैः अथर्वणमन्त्रैः, पूर्णकुम्भैः अभिषिक्तः। भेरीशंखनिनादैः, वाद्यघोषैः, नगरे उत्सवः अभवत्। वेदपाठैः, सूतमागधगानैः, अयोध्या जयघोषैः, शुभध्वनिभिः प्रमुदिता। सुखसमृद्धजनैः, वाद्यनिनादैः, स्तुतिभिः, नगरी नूतनराज्येन नूतना इव प्रतीतिः। किन्तु कश्चित् धर्मात्मानः, गृहेषु स्थित्वा, दुःखिताः, सुदर्शनः राजकुमारः कुत्र गतो इति चिन्तयन्ति। मनोरमा धर्मिष्ठा, पुत्रसहितया, कुत्र गता? तस्य पिता शत्रुजनकृतं राज्यलोभेन युद्धे हतः। एवं विचारयन्तः, धर्मिष्ठा समचित्ताः जनाः दुःखिताः शत्रुजितस्य वशे स्थिताः। युधाजित् पौत्रं सम्यक् स्थाप्य, राज्यं मन्त्रिभ्यः दत्वा, स्वं नगरं प्रत्यगच्छत्। सुदर्शनः ऋष्याश्रमे वसति इति श्रुत्वा, तं हन्तुं शीघ्रं चित्रकूटं प्राप, सेनायाः अग्रे निषादराजं स्थाप्य, दुरदर्शं श्रृङ्गवेपुराधिपं समीपं गत्वा। एवम् Manoramā श्रुत्वा, सेना समीपं आगच्छति इति, पुत्रस्य भयात् दुःखेन व्याकुला अभवत्। तीव्रदुःखेन आकुला, अश्रुपूर्णलोचना, ऋषिं उवाच—“किं करिष्यामि? क्व गच्छामि, युधाजित् आगतः? मम पिता तेन हतः, पौत्रं राजा कृतवान्; अधुनात्य सेना सहितः पुत्रं हन्तुं आगच्छति।