तत्र तस्मिन्स्थले सिंहः स राजा च मृत्युमुपेतौ। ततः प्रधानमन्त्रिणः सेनायुताः च तत्र आगत्य तद्वृत्तान्तं निवेदयामासुः। राजानं परलोकं गतं श्रुत्वा, मन्त्रिणः वनं गत्वा तस्य सम्यक् अन्त्यकर्माणि विधिवत् अकुर्वन्। सन्तुष्ट्यै च परलोकस्य तत्र सर्वाणि क्रियाकर्माणि वसिष्ठेन महर्षिणा शास्त्रसम्मतानि सम्यक् निष्पादितानि। ततः प्रजाः मन्त्रिणः महर्षिः वसिष्ठश्च मिलित्वा, राजपुत्रं सुदर्शनं राज्येऽभिषिक्तुम् उपविविच्य मन्त्रयामासुः। तत्र ते प्राधान्यमन्त्रिणः ऊचुः—"एष धर्मपत्नीसुतः शान्तः गुणवान् सत्त्वसम्पन्नश्च; अस्यैव राजासनयोग्यता।" वसिष्ठोऽपि तथैव उक्तवान्—"राजपुत्रोऽयं यद्यपि तरुणः, धर्मिष्ठः च अस्मिन्नेव राज्ये राजासनयोग्यः।" एवं वरिष्ठैर्मन्त्रिभिः निश्चिते, उज्जयिन्याः स्वामी राजा युधाजित् तद्वृत्तान्तं श्रुत्वा शीघ्रमेव तत्र समुपाजगाम। लीलावत्याः पिता अपि, स्वदुहितुः पतिं मृतं श्रुत्वा, पौत्रस्य कल्याणकामनया शीघ्रं तत्र समुपेत्य स्थितवान्। सुदर्शनस्य हितकामः वीरसेनः अपि तत्र आगतः; मनोरमायाः पिता कलिङ्गराजः अपि समुपस्थितः। तौ द्वौ राजानौ स्वसैन्यैः सहितौ, राज्यस्य हेतोः मन्त्रिभिः सह चिन्तां कृत्वा, चिन्तायुक्तौ स्थितवन्तौ। तत्र युधाजित् पृष्टवान्—"कयोः पुत्रयोः ज्येष्ठः? ज्येष्ठ एव राज्यं लभते, न कदापि कनीयान्।" वीरसेनः तत्र उक्तवान्—"धर्मपत्नीसुत एव राज्ययोग्यः, इति श्रुतं मया शास्त्रविद्भ्यः, राजन्।" युधाजित् प्रत्युवाच—"अयं ज्येष्ठः च लक्षणैः सम्यगन्वितः; सुदर्शनः तु तथैव नास्ति।" एवं तत्र तयोः लोभयुक्तयोः राज्ञोः तीव्रः विवादः अभवत्; तत्र कः संशयं निवारयेत्? युधाजित् मन्त्रिभ्यः उवाच—"युष्माकं स्वार्थ एव; सुदर्शनं राजानं कर्तुमिच्छथ, धनलाभाय।" "अहं भवद्भिः संकेतैः भावं अवगतम्; तस्मात् सेनायुक्तं शत्रुजितं राज्ये अनुमोदये।" "मम जीविते सति, गुणैः समर्थं ज्येष्ठं परित्यज्य कनीयानं कः राजानं कुर्यात्?" "नूनं युद्धं करिष्यामि; असिना भूमिर्द्विधा भविष्यति, किमु भवद्भिः उक्तव्यम्?" एवं श्रुत्वा वीरसेनः युधाजितं प्रति अवदत्—"उभौ अपि बालौ, बुद्ध्या समौ; कः भेदः अत्र, प्राज्ञ?" एवमेव तयोः राज्ञोः विवादे, जनाः मुनयश्च सन्त्रस्तचित्ताः अभवन्। सामन्ताः स्वसैन्यैः सहिताः, परिश्रमे स्थिताः, युद्धे त्वरिताः, परस्परं प्रतिपक्षतया तिष्ठन्तः, संगता अभवन्। शृङ्गवेरे निषादा, राजानं मृतं श्रुत्वा, राजधनलाभेच्छया तत्र समुपेत्य स्थिताः। राजपुत्रौ बालौ, परस्परविरोधश्च इति श्रुत्वा, चौराः अपि सर्वतः तत्र समागताः। तत्र कलहसम्भवे महान् कोलाहलः अभवत्; युधाजित् वीरसेनश्च युद्धोत्सुकौ शत्रुभावेन स्थितवन्तौ। एतेषां मध्ये, भारद्वाजाश्रमं प्रति गमनस्य आरम्भः अभवत्। तत्र युद्धभूमौ स्थिरः, दीर्घबाहुः धनुर्धरः राजा युधाजित् स्वबलवाहनपरिचारकैः सहितः युद्धाय संनद्धः अभवत्। वीरसेनः अपि स्वसैन्यपरिवृतः, धर्मात् न विचलन्, पौत्रस्य हिते स्थितचित्तः, देवराजसमप्रभः युद्धाय स्थितवान्। स राजा क्रोधसंपन्नः, शूरत्वेन युधाजितं, युद्धे स्थितं, वर्षधाराभिः पर्वतमिव, बाणवर्षेण अभ्यवर्षयत्। वीरसेनः तु तीक्ष्णैः, सन्धानवद्भिः, वेगेन गतैः बाणैः तं संवृत्य, युधाजितस्य मुक्तान् बाणान् स्वबाणैः छित्त्वा भूमौ पातितवान्। तत्र गजाश्वरत्नयानां मध्ये, देवानां, मनुष्याणां, मुनीनां च समुदायैः दृष्टे, महद् युद्धमभवत्। व्याघ्राद्याः पक्षिणः, मांसलोलुपाः, आकाशे समागताः। तत्र रुधिरनदी भीषणा प्रवहन्ती, गजाश्ववीरगणैः वह्यमाना, दुष्टमानवान् अपि भीषयन्ती, सूर्यपथवत् अभवत्। नरशिरांसि केशसंच्छन्नानि, भग्नतीरं प्रति क्षिप्तानि, बालकैः क्रीडार्थं स्थापितानि इव, सूर्यरश्मिभिः दीप्तानि, कुम्भकानि इव रुधिरनद्यां तत्र शोभमानानि। कश्चन वीरः, रथात् भूमौ पतितः, मृतः, तस्य मांसलोलुपः गृध्रः उपरि भ्रमति; तस्य आत्मा अपि, प्रियतमं शरीरं दृष्ट्वा, शक्तिहीनः अपि, पुनः प्रविशितुम् इच्छति। युद्धे हतस्य अपि, स उत्तमराजा, दिव्यरथे स्थितः, प्रियतमां देवीं गोदोहितां उपवेश्य, ताम् अवदत्—"पश्य मे शरीरं, बाणैः विद्धं भूमौ पतितं, सुभुजाङ्गि प्रिये।" कश्चन शत्रुणा हतः, एकाकी दिवं गतः, दिव्यया कन्यया रथे समन्वितः; अग्नौ शरीरं दत्त्वा, तस्य प्रिया, सखीभिः सह, तम् आलम्ब्य गतवती। युद्धे द्वौ शूरौ, परस्परशस्त्रैः हतौ, संयुक्तौ स्वर्गं गतौ; तत्र पुनः प्रबलायुधैः युद्धं कृत्वा, कलहकृते, अप्सरसा तयोः विवादे विघ्नः कृतः। कश्चन कुमारः, दिव्यां कान्तिमतीं सद्गुणसम्पन्नां कन्यां प्राप्य, स्वगुणान् स्तुत्वा, योगेन स्नेहपूर्वकं तया सह रमते स्म। भूमेः रजः सर्वत्र व्याप्य, आकाशे रात्रिः सूर्यं छादयत्; ततः सहसा तदेव रजः रुधिरसागरम् अभवत्, सूर्यश्च विशिष्टतेजसा दीप्तः अभवत्। कश्चन दिवं गत्वा, दिव्यां कन्यां सुशोभनमुखीं, हार्दात् अन्विष्टां, दृष्ट्वा, स्वव्रतभङ्गभीतः, तां न आलिङ्ग्य, मनसि चिन्तितवान्—"एषा शुभवाणी मम वृथा भविष्यति।" एवं तत्र युद्धसमारम्भे, राजा युधाजित्, तीक्ष्णैः भीषणैः बाणैः वीरसेनं हत्वा स्थितवान्।