काले गच्छति एवं, राजा ध्रुवसन्धिः शिकाररतेन मनसा वनं प्रविवेश। तत्र स राजा मृगान्, ऋष्याञ्, वराहान्, महिषान्, शरभान्, खरान्, गवयान्, गण्डमृगांश्च वने विनोदं कृत्वा निजबाणैः निघ्नन् विचचार। तस्मिन्भयङ्करे घोरे च वने राजा एवं क्रीडति, तदा महाक्रुद्धः सिंहः एकस्मात् काञ्चनात् निर्गतः। स सिंहः राज्ञा प्रथमं बाणेन ताडितः, कोपेन समन्वितः, समक्षं राजानं दृष्ट्वा मेघनिस्वनमिव निनादं निनादयत्। स कोपसम्भृतः सिंहः पुच्छं प्रसार्य, महाजटां वितन्वन्, व्योम्नः उत्पत्य, राजानं हन्तुं समारभत। तं दृष्ट्वा राजा शीघ्रं खड्गं दक्षिणहस्ते गृहीत्वा, वामहस्तेन कवचं धारयन्, अन्यः सिंह इव स्थितः। तस्य सर्वे परिचारकाः कोपसमन्विताः पृथग्बाणैः तं सिंहं ताडयामासुः। तत्र महान् कोलाहलः समजनि, तीव्रयुद्धं च समभवत्; ततः स भीषणः सिंहः राजानं अभिपत्य उत्पपात। सिंहं पतन्तं दृष्ट्वा राजा खड्गेन ताडितवान्, किन्तु सिंहः समीपमागत्य, तं क्रूरनखैः विदारयामास। सिंहनखाभिहतः स राजा पपात, मृत्युमुपगतः; ततः सैनिकाः क्रन्दित्वा, बाणैः तं सिंहं निपातयामासुः। तत्र सिंहः च राजा च मृत्युम् उपेतौ; ततः मन्त्रिणः च सैनिकाः आगत्य एतद्वृत्तान्तं निवेदयामासुः। राजा परलोकं गत इति श्रुत्वा, प्रधानमन्त्रिणः वनं गत्वा तस्य संस्कारान् अकुर्वन्। तत्र वसिष्ठः सर्वाणि श्राद्धादिकानि विधिवत् समापाद्य, तस्य परलोकसुखं समन्वितवान्। ततः प्रजाः, मन्त्रिणः, महर्षिः वसिष्ठः च समागत्य, सुधर्शनं राजानं कर्तुम् एकत्र मन्त्रं चक्रुः। मन्त्रिणः प्रवराः ऊचुः—"अयं धर्मपत्नीपुत्रः शान्तः, गुणवान्, धर्मिष्ठः, राज्यासनयोग्यः।" वसिष्ठः अपि एवं ब्रवीत्—"अयं राजपुत्रः, यद्यपि बालः, धर्मज्ञः, अस्यात्र राज्यासनं युक्तम्।" एवं ज्येष्ठमन्त्रिभिः निर्णयः कृतः सन्, उज्जयिन्याः अधिपः राजा युधाजित् तद्वृत्तान्तं श्रुत्वा शीघ्रं तत्र आगतः। लीलावत्याः पिता, स्वदुहितुः पतिं मृतं श्रुत्वा, पौत्रस्य हितकाम्यया शीघ्रं तत्र आगतः। वीरसेनः अपि सुधर्शनस्य कल्याणाय तत्र आगतः, कलिङ्गाधिपः च, मनोरमायाः पिता, तत्र उपस्थितः। तौ द्वौ राजा, स्वसेनाभिः सहितौ, चिन्ताकुलौ मन्त्रिणः सह राज्यार्थं मन्त्रं चक्रतुः। तदा युधाजित् पप्रच्छ—"कयोः पुत्रयोः ज्येष्ठः? ज्येष्ठ एव राज्यं लभते, न कदाचन कनिष्ठः।" वीरसेनः तत्र अवदत्—"धर्मपत्नीपुत्रः एव राज्यार्थः, इति शास्त्रविद्भिः श्रुतम्, हे राजन्।" युधाजित् पुनरुवाच—"अयं ज्येष्ठः, गुणैः च राजलक्षणयुक्तः; सुधर्शनः तु न तादृशः।" तत्र तयोः लोभयुक्तयोः राज्ञोः तीक्ष्णः विवादः समजनि; तादृशे क्लेशे को संशयं निवारयेत्? युधाजित् मन्त्रिभ्यः अवदत्—"यूयं स्वार्थपराः; सुधर्शनं राजानं कर्तुम् इच्छथ, स्वधनलाभाय।" "अहं भवद्भिः सङ्केतैः भावं विज्ञाय, सेनायुक्तं शत्रुजितं राज्ये अनुमोदयामि।" "मम जीविते सति, गुणयुक्तं ज्येष्ठं परित्यज्य, कानिष्ठं को नृपं कुर्यात्?" "अत्र अहं युद्धं करिष्यामि; अस्यां भूमौ खड्गशक्त्या द्विधा भविष्यति—किं पुनः भवद्भ्यः वक्तव्यम्?" एवं श्रुत्वा वीरसेनः युधाजितं प्रति अवदत्—"उभौ बालौ, बुद्ध्या तुल्यौ; कः भेदः अत्र, हे बुद्धिमन्?" एवं तयोः राज्ञोः विवादे, जनाः ऋषयश्च चित्ते विषण्णाः अभवन्। सामन्ताः अपि स्वसेनाभिः सहिताः, परिश्रमाय यत्नवन्तः, परस्परं युद्धे तिष्ठन्तः, एकैकः उत्सुकः, जाग्रतः अभवन्। शृङ्गवेरपुरनिवासिनः निषादाः, राजा मृतः इति श्रुत्वा, राजधनलाभाय तत्र आगच्छन्। राजपुत्रौ बालकौ, परस्परविग्रहश्च इति श्रुत्वा, चौराः अपि देशदेशात् तत्र समागताः। तत्र कोलाहलः समजनि, कलहः अभवत्, युधाजित् च वीरसेनश्च, उभौ युद्धोत्सुकौ, प्रतिद्वन्द्विनौ अभवताम्। ततः शोभनं भारद्वाजाश्रमं प्रति गमनमारभ्यते। तत्र युद्धभूमौ दृढनिश्चयः राजा युधाजित्, विशालबाहुः, धनुष्पाणिः, स्वसेनायुतः, स्ववाहनैः, परिचारकैः च सह, युद्धाय संकल्पितः स्थितः। वीरसेनः अपि स्वसेनया परिवृतः, क्षत्रधर्मे स्थितः, पौत्रस्य कल्याणे मनः स्थित्वा, देवेन्द्रसमानतेजाः, युद्धे स्थितः। स राजा कोपसमन्वितः, सत्यवीर्यः, युधाजितं प्रति बाणवर्षं स्रष्टुम् आरब्धवान्, यथा पर्वतम् वर्षधाराभिः अभिहतः। वीरसेनः तं शीघ्रगैः, तिक्तैः, सुसंधानितैः बाणैः सम्पूर्य, युधाजितेन प्रक्षिप्तान् बाणान् स्वबाणैः छित्त्वा, तान् भूमौ पतितान् अकुरुत। तत्र हस्त्यश्वरथानां मध्ये महद् युद्धम् उत्पन्नम्, देवानां, मनुष्याणां, मुनिनां च समुदायैः दृष्टम्; आकस्मात् गगनं मांसभक्ष्येच्छया गृध्रादिपक्षिसङ्घैः पूरितम्।