राजा ध्रुवसन्धिः स्वद्वाभ्यां भार्याभ्यां सह राजमहलेषु, उद्यानेषु, रमणीयशैलप्रस्थेषु, सरःसु, नानाविधानि प्रासादानि च रममाणो विहृतवान्। शुभे काले मनोरमा नाम्नि भार्यायां तस्य उत्तमः पुत्रः जातः, यस्य नाम सुदर्शनः, यः राजलक्षणैः युक्तः आसीत्। तस्याः अपरायाः लीलावत्याः अपि एकमासेभ्यः मध्ये शुभदिने शुक्लपक्षे सुन्दरः पुत्रः जातः। राजा तयोः पुत्रयोः जातकर्मादि संस्कारान् कृतवान्, आत्मनः पुत्रयोः जन्मनि हृष्टः ब्राह्मणेभ्यः दानानि च अदात्। राजा तयोः पुत्रयोः प्रति समं स्नेहम् अदर्शयत्, हृदये कदापि भेदं न अकरोत्। स राजा श्रेष्ठः तयोः उभयोः चूड़ाकर्म संस्कारं यथाविधि, स्नेहेन, स्वधनानुसारं च अकुरुत्। तयोः चूड़ाकर्मे कृतमात्रे तौ सुन्दरौ पुत्रौ सह क्रीडमानौ सर्वजनान् आकर्षयन्तौ पितुः हृदयं प्रमोदयामासताम्। तयोः मध्ये ज्येष्ठः सुदर्शनः, लीलावत्याः शुभः पुत्रः, शत्रुजित् नाम्ना, स्वभावतः मधुरभाषी च आसीत्। सः राजा प्रियः, कोमलवाग्, सुन्दरवपुः, जनानां च मन्त्रिणां च प्रियः अभवत्। राजा तस्य गुणैः तं अधिकं स्नेहं ददौ, मन्दभागाय तु तावन्तं न। एवं कालः गतः। एकदा राजा ध्रुवसन्धिः मृगयायाः अतिव्यग्रः, वनं प्रविष्टवान्। तत्र सः मृगान्, ऋष्यादीन्, वराहान्, महिषान्, शरभान्, खरान्, गवयान्, गजाञ्च हत्वा विहृतवान्। तस्मिन्भयङ्करे घोरवने क्रीडतः राज्ञः पुरतः, एकः महाघोरः सिंहः कुपितः काञ्चनदर्भात् निर्गतः। सिंहः राज्ञः बाणेन प्रथमं विद्धः, कोपात् राजा समीपं दृष्ट्वा, मेघनिनादसमं गर्जितम् अकुरोत्। पुच्छं प्रसार्य, महाजटां विक्षिप्य, सिंहः आकाशात् उत्पत्य, राजानं हन्तुं समभिप्रेत्य अगच्छत्। तं दृष्ट्वा राजा शीघ्रं खड्गं गृहीत्वा, वामहस्तेन कवचं धृत्वा, सिंहवत् स्थिरः अभवत्। सर्वे तस्य अनुचराः कोपसम्युक्ताः, पृथक् बाणैः सिंहं जघ्नु:। तत्र महाशब्दः अभवत्, भीषणः संग्रामः समजायत। ततः सः घोरः सिंहः राजानम् उपरि उत्पत्य पतितः। सिंहं पतन्तं दृष्ट्वा राजा खड्गेन प्रहर्तुम् अयतत्, किन्तु सिंहः समीपमागत्य, तीक्ष्णनखैः तं विदारयामास। सिंहनखाघातेन राजा भूमौ पतित्वा मृतः अभवत्। सैनिकाः विलपन्तः, बाणैः सिंहं अपि निपातितवन्तः। तत्र सिंहः च राजा च मृत्युम् उपेतौ। मुख्यामात्याः सैनिकाश्च तत्र आगत्य, एतत् वार्ताम् अवेदयन्। राज्ञः परलोकगमनं श्रुत्वा, मुख्यामात्याः वनं गत्वा तस्य संस्कारान् अकुर्वन्। वसिष्ठः सर्वाणि पारलौकिककर्माणि यथाविधि तत्र अकुरुत्, येन सः परत्र सुखम् अवाप। ततः प्रजाः, मन्त्रिणः, महर्षिः वसिष्ठः च सह समागत्य, सुदर्शनं राजानं कर्तुम् उपविविशुः। ते मन्त्रिणः ऊचुः—"एष धर्मपत्नीपुत्रः, शान्तः, सद्गुणसम्पन्नः, राज्यासनयोग्यः"। वसिष्ठः अपि एवं अवदत्—"राज्ञः अयं पुत्रः योग्यः, बालः अपि धर्मिष्ठः, अत्र राज्यासनम् अर्हति"। तथा वरिष्ठैः मन्त्रिभिः निर्णयः कृतः। तदा उज्जयिन्याः अधिपः युधाजित् तद्वार्ता श्रुत्वा शीघ्रं तत्र आगतः। लीलावत्याः पिता, स्वदुहितुः पतिः मृतः इति श्रुत्वा, शीघ्रं तत्र आगत्य, पौत्रस्य कल्याणम् इच्छन् अवस्थितः। वीरसेनः अपि सुदर्शनस्य हितकाम्यया आगतः, कलिङ्गाधिपः मनोरमायाः पिता अपि तत्र आगतः। तौ उभौ नृपौ स्वसेनया सह, चिन्तायुक्तौ, राज्यार्थं मुख्यामात्यैः सह मन्त्रणाम् अकुरुताम्। तदा युधाजित् अपृच्छत्—"कयोः पुत्रयोः कः ज्येष्ठः? ज्येष्ठः एव राज्यं लभते, न कदापि कनिष्ठः।" वीरसेनः तत्र अवदत्—"धर्मपत्नीपुत्रः एव राज्याय योग्यः, इति श्रुतमया शास्त्रज्ञैः, हे नृप!" युधाजित् पुनः अवदत्—"एष ज्येष्ठः, गुणैः च राजलक्षणयुक्तः; सुदर्शनः तु न तथैव।" तत्र तयोः लोभयुक्तयोः नृपयोः तीव्रः विवादः अभवत्; तादृशे क्लिष्टे काले कः संशयं निवारयेत्? युधाजित् मन्त्रिणः प्रति अवदत्—"यूयं स्वार्थिनः; सुदर्शनम् अभिषेक्तुं इच्छथ, येन राज्यधनं भुञ्जीथ।" "भवतां भावः लक्षणैः मया विज्ञातः; अतः शत्रुजितं, यस्य सेना अस्ति, राज्याय अनुमोदयामि।" "मम जीविते कः कनिष्ठं पुत्रं राजा करिष्यति, ज्येष्ठं गुणवन्तं सेनायुक्तं च त्यक्त्वा?" "अहं तत्र युद्धं करिष्यामि; भूमिः खड्गबलात् द्विधा भविष्यति—किं वः कथनीयम्?" एतत् श्रुत्वा वीरसेनः युधाजितं प्रति अवदत्—"उभौ बालौ, समबुद्धी, कः भेदः अत्र, हे बुद्धिमन्?" एवं तयोः नृपयोः विवादे जातमात्रे, जनाः, ऋषयः च, चित्ते सशङ्काः अभवन्।