श्रुत्वा तु तं परमस्पष्टं दिव्यं हर्षजनकं च स्वरं, सर्वेषां हृदि आद्यायाः प्रकृतेः भक्तिरुत्पन्ना। ततः सर्वे द्विजर्षयः भक्तिपरायणाः सन्तः, शास्त्रविहितां पूजां तस्यै जगन्मात्रेः कृतवन्तः, या सर्वाभीष्टफलप्रदायिनी स्यात्। ततः जनमेजयः उवाच— "भो द्विजश्रेष्ठ! श्रीहरिणा कृतं यज्ञं मातुः च महिमानं विस्तरेण श्रुतवानस्मि। तस्य विस्तारतः आख्यानं श्रोतुमिच्छामि। भगवत्याः चरितं श्रुत्वा अहं अपि उत्तमं यज्ञं करिष्यामि; भवतः प्रसादेन अहं च शुद्धिं प्राप्स्यामि।" व्यासः उवाच— "शृणु राजन्! अहं भगवत्याः परमं चरितं कथयिष्यामि; प्राचीनं इतिहासं पुराणं च सम्पूर्णरूपेण वर्णयिष्यामि। कोसलदेशे कश्चन सूर्यवंशसम्भूतः राजा आसीत्, पुष्यस्य पुत्रः, ध्रुवसन्धिः नाम यशस्वी। स धर्मात्मा सत्यवाक्यः, वर्णाश्रमहिते रतः, अयोध्यायां समृद्धां पुरीं शुद्धव्रतः पालयामास। तस्य राज्ये ब्राह्मणा, क्षत्रिया, वैश्याः, शूद्राश्च अन्ये च द्विजाः स्वस्वकर्मसु प्रवृत्ताः धर्मेण वर्तन्ते स्म। तत्र न कश्चित् चौरः, न निन्दकः, न च कपटी कदाचन; न च मिथ्यावादी, कृतघ्नः, मूढो वा जनसमाजे वसति स्म। एवं स राजा धर्मेण राज्यं कृत्वा, कुरुश्रेष्ठ, द्वे भार्ये आसीताम्—रूपसम्पन्ने, सुखदायिन्यौ। तयोः प्रमुखा मनोरमा नाम, सती, सुन्दरी, अतीव बुद्धिमती च; द्वितीया लीलावती अपि रूपगुणसम्पन्ना आसीत्। स राजा ताभ्यां सह राजप्रासादेषु, उद्यानेषु, क्रीडाशैलेषु, सरःस्वेषु, विविधगृहेषु च क्रीडति स्म। कालान्तरात् शुभे दिने मनोरमायाम् उत्तमः पुत्रः जातः, यः राजलक्षणैः युक्तः सुदर्शनः नाम। लीलावत्यामपि मासान्तरे शुभे दिने, शुक्लपक्षे, सुन्दरः पुत्रः जातः। राजा तयोः जन्मोत्सवकर्माणि चकार, ब्राह्मणेभ्यश्च दानानि दत्तवान्। स राजा उभयपुत्रयोः समं स्नेहं ददौ, हृदि किञ्चित् भेदं न कृतवान्। ततः चूडाकरणसंस्कारं द्वयोः पुत्रयोः यथाविधि, यथार्हं च स्नेहेन चकार। तयोः सुन्दरयोः पुत्रयोः चूडाकर्मणि कृतं सति, उभौ बालकौ क्रीडन्तौ सर्वजनान् आकर्षयन्तौ पितुः हृदयं हर्षयामासतुः। तयोः ज्येष्ठः सुदर्शनः, लीलावत्याः पुत्रः, शुभलक्षणसम्पन्नः; कनिष्ठः शत्रुजित् नाम, मधुरभाषी। स सुदर्शनः राज्ञः प्रियः, सौम्यवाक्, सुन्दरः, प्रजाजनप्रियः, मन्त्रिणां च मनोहरः अभवत्। राजा गुणदोषाभ्यां तं अधिकं स्नेहं ददौ; मन्दभागाय, न्यूनगुणाय तु न तथा। एवं कालः ययौ। एकदा स राजा ध्रुवसन्धिः, मृगयायां रतः, वने प्रविवेश। तत्र स राजा मृगान्, हरिणान्, वराहान्, गवयान्, शशकान्, महिषान्, शरभान्, खड्गमृगांश्च वधं कृत्वा क्रीडति स्म। तस्मिन्नत्यन्तभीषणे वने, क्रुद्धः सिंहः तृणाच्छादात् निर्गतः। राज्ञः बाणेन ताडितः स सिंहः, क्रोधेन आक्रान्तः, राजानं पुरतः दृष्ट्वा, मेघनिनादसदृशं रवं कृतवान्। स सिंहः पुच्छं उत्तोल्य, विशालं केशरं विक्षिप्य, आकाशात् पतित्वा, राजानं हन्तुं समुत्पतितः। राजा तद्विलोक्य, शीघ्रं खड्गं गृहीत्वा, वामहस्तेन कवचं धारयन्, स्थिरः, इवापरः सिंहः, तस्थौ। तस्य अनुचराः क्रुद्धा, पृथक् पृथक् बाणैः सिंहं ताडयन्तः, युधि प्रवृत्ताः। तत्र महान् शब्दः अभवत्, घोरं रणं च जातम्। ततः स सिंहः राजानं अभ्यपतत्। राजा सिंहं पतन्तं दृष्ट्वा, खड्गेन प्रहारं चकार; किन्तु सिंहः समीपगतः, तं तीक्ष्णनखैः विदारयामास। सिंहनखाभिघातेन राजा भूमौ पतितः, प्राणान् त्यक्तवान्। सैनिकाः विलप्य, बाणैः सिंहं हत्वा, तत्रैव स्थिताः। तत्र सिंहः च राजा च मृत्युमुपेतौ। ततः मन्त्रिणः सैनिकाश्च आगत्य, एतद्वृत्तान्तं निवेदयामासुः। राज्ञः मृत्युः श्रुत्वा, मन्त्रिणः वने गत्वा, तस्य अन्त्यकर्माणि अकुर्वन्। वसिष्ठः मुनिः तत्रैव सर्वाणि श्राद्धादिकानि यथाविधि कारयामास, येन तस्य परत्र सुखं स्यात्। ततः प्रजाः, मन्त्रिणः, वसिष्ठमहर्षिश्च, सुदर्शनं राज्ञः पदे स्थापयितुं समुपविव्युः। ते मन्त्रिणः ऊचुः— "एष धर्मात्मा, गुणवान्, शान्तः, राजसिंहासनस्य योग्यः।" वसिष्ठः अपि एवं समनुमन्य— "एष राजा पुत्रः, अल्पवयस्कः अपि धर्मनिष्ठः, अत्र राजपदस्य योग्यः।" एवं ज्येष्ठमन्त्रिभिः निश्चिते सति, उज्जयिन्याः अधिपः युधाजित्, तद्वृत्तं श्रुत्वा, शीघ्रमेव तत्र आगतः। लीलावत्याः पिता, स्वदुहितुः पतेः निधनं श्रुत्वा, पौत्रहितकाम्यया शीघ्रमेव तत्र प्राप्तः। वीरसेनः अपि, सुदर्शनस्य हिताय, तत्र आगतः; तथा मनोरमायाः पिता, कलिङ्गराजः अपि, तत्र आगतः। तौ उभौ राजानौ, स्वसैन्यैः सहितौ, राज्यस्य कृते, मन्त्रिभिः सह चिन्तां कृत्वा, मन्त्रणां चक्रतुः।