सर्वे देवा वरान् प्रार्थयन्ते स्म, तदा भगवतः परमेश्वरस्य समस्तेषां देवतानां कामाः पूर्णाः स्युः। यः यज्ञेषु सर्वदा मुख्यः पूज्यश्च भविष्यति, सर्वयजमानैः सत्कार्यते। जनाः त्वां पूजयिष्यन्ति, त्वं च वरदः भविष्यसि; ये च देवाः दानवैः पीडिताः, ते शरणं त्वामेव यास्यन्ति। त्वं सर्वेषां शरणं भविष्यसि, हे पुरुषोत्तम; सर्वेषु पुराणेषु विस्तीर्णेषु च वेदेषु चापि। त्वं सर्वपूज्यः भविष्यसि, तव यशः च सर्वत्र प्रसृतं भविष्यति; यदा यदा धर्मस्य ग्लानिर्भवति पृथिव्यां, तदा तदा त्वं स्वांशेनावतारं कृत्वा धर्मस्य रक्षां शीघ्रं करिष्यसि। तवांशाः पृथिव्यां प्रसिद्धाः भविष्यन्ति, प्रत्येकः तवांश एव। पृथिव्यां त एव महात्मभिः पूज्यन्ते, सर्वेषु रूपेषु, हे माधव, तवावताराः विविधरूपाः भविष्यन्ति। त्वं सर्वेषु लोकेषु कीर्त्यसे, हे मधुसूदन; प्रत्येकावतारे तव शक्तिः त्वया सहैव भविष्यति। सा शक्तिः ममांशेन कार्याणि साधयिष्यति; सा वाराही, नृसिंही, अन्यैश्च नानारूपैः। विविधायुधधारिण्यः, शुभरूपाः, सर्वाभरणभूषिताः च, ताभिः सह, हे विष्णो, त्वं सदा दिव्यकार्याणि साधयिष्यसि, हे माधव। एते सर्वे वराः मया दत्ताः त्वया साधनीयाः; कदापि किंचित् अपि तान् अवज्ञातुं न शक्याः। ताः शक्तयः प्रयत्नेन पूजनीयाः, सर्वथा माननीयाश्च; निश्चितं भारतवर्षे ताः सर्वकामान् दास्यन्ति। मानवाः तासां प्रतिमासु अपि पूजां करिष्यन्ति; तव यशः तासां च, हे देवेश, सर्वत्र प्रसृतं भविष्यति। सप्तद्वीपेषु भूमौ च ताः प्रसिद्धाः भविष्यन्ति; हे महाभाग, मानवाः अपि त्वां पूजयिष्यन्ति। स्वकमनोरथार्थं ते सदा त्वां पूजयिष्यन्ति, हे हरि; प्रतिमासु, नैवेद्यैः, नानारूपैश्च। वेदविहितैः मन्त्रैः तव पूजनं करिष्यन्ति, नामानि च पठिष्यन्ति; तव महिमा, हे मधुसूदन, भूमौ दिवि च भविष्यति। पूजनस्य प्रभावेन, हे देवेश, मानवाः वृद्धिं प्राप्स्यन्ति। इत्येवं वरदानं कृत्वा, सा दिव्या व्योमजा देवी तत्रैव स्तम्भितवाक् बभूव। श्रीभगवान् हरिः, हृष्टचित्तः, प्रीतिवचनश्रवणसुखेन प्रमुदितः, विधिवद् यज्ञं समाप्तवान्। ततः स भगवान् गरुडध्वजः, तान् देवांश्च ब्रह्मपुत्रांश्च ऋषींश्च विसर्ज्य, स्वपरिषद्भिः सह वैकुण्ठं जगाम। ततो देवाः सर्वे ऋषयश्च स्वस्वगृहं गताः, विस्मिताः परस्परं तद्वृत्तान्तं चर्चयन्तः। तदनन्तरं ते हृष्टाः स्वच्छाश्रमं प्रतिपेदिरे। तस्याः परमस्पष्टायाः दिव्यायाः सुरम्यायाः वाणीमाकर्ण्य, सर्वेषां प्रकृत्याः प्रति भक्तिर्जज्ञे; सर्वे द्विजर्षयः भक्तिपराः सास्त्रविहितया पूजया तां प्रकृतिं सर्वकामदां समाराधयन्। अथ जनमेजयः उवाच— हे द्विजोत्तम, श्रीहरिणा कृतस्य यज्ञस्य विस्तार्य महिमानं च मातुः श्रोतुमिच्छामि, विस्तरेण कथय। भगवत्या: कर्माणि श्रुत्वा, अहम् अपि उत्तमं यज्ञं करिष्यामि; तव कृपया, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, अहम् अपि शुद्धो भविष्यामि। ततो व्यासः उवाच— शृणु, राजन्, अहं भगवत्या: परमं चरितं विस्तरेण कथयिष्यामि; पुराणं प्राचीनं सर्वमाख्यास्यामि। कोसलदेशे सूर्यवंशे जातः धर्मात्मा राजा बभूव, पुष्यस्य पुत्रः ध्रुवसन्धिः नाम्ना प्रसिद्धः। स धर्मनिष्ठः सत्यवाग्, वर्णाश्रमहिते रतः, अयोध्यां समृद्धां नगरीं शुचिव्रतः पालयामास। तस्य राज्ये ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याः शूद्राश्च, अन्ये द्विजातयश्च स्वस्वकर्मसु प्रवृत्ताः धर्मे स्थिताः। न तत्र चौराः, न पिशुनाः, न च कपटी जनाः; न च दुष्टाः कदापि तत्र वसन्, न कृतघ्ना न मूढाः। एवं स राजा धर्मेण राज्यं कृत्वा, द्वे पत्न्यौ बभूवतुः— मनोहररूपे, प्रियदायिन्यौ। तयोः प्रमुखा मनोरमा नाम, सुशीला, प्राज्ञा च; द्वितीया लीलावती अपि रूपगुणसम्पन्ना। स राजा ताभ्यां सह प्रासादेषु, उद्यानेषु, रम्यगिरिषु, सरःस्वेषु, नानाविहारगृहेषु च विहरन् सुखं ववन्दे। कालेन शुभे, मनोरमा उत्तमं पुत्रं प्रसूता, सुदर्शनं नाम, राजलक्षणसम्पन्नम्। तस्याः मासमात्रेण लीलावती अपि, शुभे दिने शुक्लपक्षे, सुन्दरं पुत्रं प्रसूता। राजा तयोः जन्मोत्सवकर्माणि कृत्वा, द्विजातिभ्यः दानानि च दत्तवान्, पुत्रोत्पत्तौ हृष्टः। स राजा उभयोः पुत्रयोः समं स्नेहं ददौ, न कदापि हृदि भेदं चकार। स धर्मज्ञः राजा, चूडाकर्म विधिवत् उभयोः पुत्रयोः स्नेहपूर्वकं सम्यक् चकार। तयोः चूडाकर्मणि कृतं, तौ रूपसम्पन्नौ पुत्रौ, क्रीडन्तौ सर्वजनान् हर्षयन्तौ, राजानं च प्रियं कृतवन्तौ। तयोः ज्येष्ठः सुदर्शनः, लीलावत्याः पुत्रः शुभलक्षणः; कनिष्ठः शत्रुजित्, मधुरभाषी स्वभावतः। स राज्ञः प्रियः, मधुरवाग्, सुन्दरदर्शनश्च, जनप्रियः मन्त्रिप्रियश्च। एवं राजा गुणतः तं प्रियं कृतवान्, न तु मंदभाग्यं मंदसत्त्वं मन्दभागं तथैव।