तत्र स भगवान् लक्ष्मीपतिः महमायां दृष्ट्वा, दिव्यं मन्त्रं प्राप्तवान्। तं परमं शक्तिं स्मृत्वा, स स्त्रीरूपं धारयामास। अम्बिकायाः यज्ञं कर्तुम् इच्छन्, स भगवान् तस्मात् लोकात् निर्गत्य महेश्वरं समाह्वयत्। ब्रह्माणं च वरुणं शक्रं कुबेरं पावकं यमं वसिष्ठं कश्यपं दक्षं वामदेवं बृहस्पतिं च स आमन्त्रयत्। स च महायशाः, सत्त्वगुणयुक्तं मनोहरं च, महोपकारसम्पन्नं यज्ञद्रव्यं सम्यक् व्यवस्थापयामास। तत्र स विशालं यज्ञमण्डपं शिल्पिभिः निर्मापितवान्, सप्तविंशतिं श्रेष्ठव्रतधरान् ऋत्विजः च चयनं चकार। स यूपं च विस्तीर्णं वेदिकां च निर्मितवान्; ब्राह्मणाः च देवीमन्त्राणि बीजसमेतानि जजापुः। ते विधिपूर्वकं हव्यं सम्यक् सुसंस्कारिते वह्नौ समर्पयामासुः। यदा यज्ञः समाप्यते, वह्निः प्रतिष्ठितः, तदा आकाशवाणी निर्गता। सा मधुरस्वरेण विष्णुम् उवाच—"हे विष्णो, त्वं सदा देवेषु अग्रगण्यः भविष्यसि, हे हरि। त्वं पूज्यः, वन्दनीयश्च, देवेषु अपि समर्थः स्याः; ब्रह्मेन्द्रादयः अपि त्वां पूजयिष्यन्ति। त्वं भक्त्या मनुष्येषु सर्वत्र शक्तिदः भविष्यसि; त्वं सर्वेषां वरदः स्याः। त्वं सर्वदेवानां कामान् पूरयिष्यसि, परमेश्वरः सन्; सर्वयज्ञेषु त्वं यजमानैः अग्रपूज्यः भविष्यसि। जनाः त्वां पूजयिष्यन्ति, त्वं च वरदः स्याः; दैत्यपीडिताः देवाः त्वत्तः शरणं यास्यन्ति। त्वं सर्वेषां शरणं भविष्यसि, हे पुरुषोत्तम; सर्वेषु पुराणेषु, विस्तीर्णेषु च वेदेषु। त्वं सर्वपूज्यः भविष्यसि, यशः च तव विस्तरिष्यते; यदा धर्मस्य ग्लानिः पृथिव्याम्। तदा त्वं स्वांशेनावतार्य शीघ्रं धर्मं रक्षिष्यसि; तव अंशेनैव अवताराः पृथिव्याम् प्रसिद्धाः भविष्यन्ति।" "महात्मभिः पृथिव्याम् ते पूज्याः भविष्यन्ति, हे माधव; सर्वावतारेषु, विविधरूपेण। त्वं सर्वेषु लोकेषु कीर्तिमान् भविष्यसि, हे मधुसूदन; प्रत्यूषावसरेषु तव शक्तिः सहैव भविष्यति। सा मम अंशेन कार्याणि साधयिष्यति—वाराही, नरसिंही, अन्याभिः च विविधरूपाभिः। विविधायुधधारिण्यः, शुभरूपाः, सर्वाभरणभूषिताः; ताभिः सह, हे विष्णो, त्वं सदा दैवीकार्याणि साधयिष्यसि, हे माधव। मया दत्तवरेण एतत् सर्वं त्वया साधनीयम्; ताः कदापि न अवज्ञातव्या, नापि लघुकरणीया। ताः यत्नेन पूजनीयाः, सर्वथा माननीयाश्च; नूनं भारतभूमौ ताः शक्तयः सर्वकामदाः भविष्यन्ति। ताः मनुष्यैः प्रतिमासु अपि पूज्यन्ते; तव च तासां च कीर्तिः, हे देवेश, सर्वत्र विस्तरिष्यते।" "सप्तद्वीपेषु भूमौ च ताः प्रसिद्धाः भविष्यन्ति; हे सुदिन, मनुष्याः अपि त्वां पूजयिष्यन्ति। इच्छाकामान् प्रार्थयन्तः सदा त्वां पूजयिष्यन्ति, हे हरि; प्रतिमासु, हविषा, विविधरूपेण च। वेदविहितैः मन्त्रैः, नामसंकीर्तनैश्च, त्वां पूजयिष्यन्ति; तव महिमा, हे मधुसूदन, भूमौ च दिवि च भविष्यति। पूजनाद्, हे देवेश, मनुष्याः वृद्धिं प्राप्स्यन्ति।" एवं वरप्रदानं कृत्वा, सा दिव्यवाणी देवी व्योमजन्या तुष्णीं बभूव। भगवाञ्छ्रीहरिः, हर्षपूर्णहृदयः, श्रुत्वा तां प्रियां वाणीं, विधिवत् यज्ञं समाप्य, पूजां च समाप्तवान्। ततः स भगवान्, देवगणान्, ब्रह्मपुत्रान्, ऋषींश्च विसर्ज्य, गरुडध्वजः स्वगणैः सह वैकुण्ठं जगाम। सर्वे देवाः ऋषयश्च स्वस्वस्थानानि प्रतिपेदिरे, विस्मिताः परस्परं समालोच्य। हृष्टाः स्वच्छाश्रमेषु प्रीत्या जग्मुः। तां दिव्यां व्योमवाणीं श्रुत्वा, सर्वेषां हृदि आद्यायाः भक्तिः समुत्पन्ना; द्विजातयः ऋषयः अपि भक्तिपूर्वकं शास्त्रविहितया पूजया ताम् अधिष्ठात्रीं प्रकृतिं सम्यक् अर्चयामासुः, सा पूजा सर्वकामफलप्रदा बभूव। एवं श्रुत्वा, जनमेजयः उवाच—"भवान् हरिणा कृतं यज्ञं, मातुः च महिमानं विस्तरेण श्रावयामास; तस्य विस्तारं पुनः श्रोतुम् इच्छामि। देवीचेष्टितानि श्रुत्वा, अहम् अपि उत्तमं यज्ञं करिष्यामि; भगवतः प्रसादेन, ब्रह्मन्, अहम् अपि शुद्धः भविष्यामि।" व्यास उवाच—"शृणु राजन्, अहम् अद्य देवीचरितं परमं कथयिष्यामि; प्राचीनं इतिहासं, पुराणं च विस्तारतः वर्णयिष्यामि।" "कोसलेषु सूर्यवंशे जातः, पुष्यस्य पुत्रः, ध्रुवसन्धिः नाम, स राजा आसीत्। धर्मात्मा सत्यवादी, वर्णाश्रमहिते रतः, स आयोध्यां नगरीं समृद्धां शुद्धव्रतः अपालयत्। तस्य राज्ये ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याः शूद्राः च, द्विजातयः च, स्वधर्मनिष्ठाः धर्मे स्थिता आसन्। तत्र न चौराः, न निन्दकाः, न च ठगाः; न च कपटी, न कृतघ्नः, न मूर्खः, नृणां मध्ये वसन् कश्चन दृष्टः।" "एवं स राजा राज्यं कृत्वा, कुरुश्रेष्ठ, द्वे पत्न्यौ प्राप्तवान्—उभे रूपसम्पन्ने, प्रिये च। तयोः प्रमुखा मनोरमा नाम, रूपवती चातिविदुषी; द्वितीया लीलावती, सा अपि रूपगुणसमन्विता आसीत्।