सूतः कथां प्रारम्भयति — अहं वस्तुतः ब्रह्मैव, संसारबन्धनात् मुक्तः, नित्यः, सर्वदा स्वतन्त्रः; शरीरसंबन्धः कर्मणा स्थापितः। मनुष्यशरीरेण शुभाशुभानि सर्वाणि अनुभवाय विमोच्यन्ते, यतः तदेव सुखदुःखानुभवस्य साधनम्। यदि कश्चित् जनः अत्यन्तभीमसंसारबन्धनात् मुक्तः सन्, एवं चिन्तयेत् — स्नानं दानं वा न कृत्वापि — तस्य मृत्युः यदि एवं सम्पद्यते, स जन्मदुःखात् विमुक्तः भवति; एषा परमावस्था, योगिनामपि दुर्लभा। तव पितरः, नृपश्रेष्ठ, ऋषेः शापं श्रुत्वा, देहासक्तिं न त्यक्तवान्, वैराग्यं न प्राप्तवान्। स चिन्तयामास — "मम देहः स्वस्थः, राज्यं शत्रुनिर्मुक्तम्; अहं स्वेच्छया कथं म्रियेत? मन्त्रज्ञाः आगच्छन्तु।" ततः राजा औषधानि, रत्नानि, मन्त्राणि, उत्तमानि यन्त्राणि च उपयुज्य, राजप्रासादं आगच्छत्। स्नानं न कृतवान्, दानं न दत्तवान्, देवीं न स्मृतवान्, भूमौ न शयितवान्, भाग्यं परमं मन्यते स्म। मोहसागरस्य भीमत्वे निमग्नः, स प्रासादे मृत्युम् अगच्छत्, नागेन हतः, कलियुगेन, तपस्विनं निन्दित्वा, पापं कृतवान्। एवं कर्मणा नरकं गन्तव्यम्; तस्मात्, नृपश्रेष्ठ, पितरं तस्मात् पापात् उद्धारय। सूतः पुनः कथयति — व्यासस्य तेजस्विनः वचनानि श्रुत्वा, जनमेजयः अश्रुपूरितः, विषण्णः, दुःखेन आकुलः अभवत्। स उवाच — "धिक् मम जीवनम्! पिता नरके अस्ति; अहं यथा उत्तरा-पुत्रः स्वर्गं प्राप्तवान्, तथा करिष्यामि।" राजा पुनः पृच्छति — "भगवतः विष्णोः, जगत्कारणस्य, पूर्वे यज्ञकर्म कथं अभवत्, महाभाग? तत्र सहायकाः के? के ब्राह्मणाः, के ऋत्विजः, के वेदविदः? एतत् वद, शत्रुशासन। विष्णोः अम्बिकायै यज्ञं श्रुत्वा, अहं अपि विधिवत् यज्ञं करिष्यामि।" व्यासः उवाच — "नृपते, श्रुणु, महाभाग, भगवतः विधिवत् यज्ञकर्मणः अद्भुतं विस्तारं कथयामि। देवी स्वशक्तिं विमोच्य, त्रिस्वरूपाः शक्तयः दत्ताः; तदा कर्मदेवताः पुरुषरूपेण उत्पन्नाः, दिव्यविमानानि आसाद्य स्थिताः। त्रयो देवश्रेष्ठाः भीममहासागरं आगच्छन्ति, पृथिवीं सृज्य, स्वस्थानानि स्थापयन्ति। ततः स्थिरं धाराशक्तिं देवी स्वयम् विमोचयति; सा शक्तिः मज्जा-संयुक्ता, पृथिवीभूतः, संस्थिता। पृथिवी मधु-कैटभयोः मज्जासंयोगात् उत्पन्ना — अतः 'मेदिनी' इति — तथा 'धरा' इति, 'पृथ्वी' इति च नाम्ना प्रसिद्धा। सा पृथिवी शेषनागस्य शिरसि स्थिता; पर्वताः विस्तीर्णाः, स्थिरायाः हेतोः निर्मिताः। यथा काष्ठे लौहखिलाः स्थाप्यन्ते, तथा पर्वताः निर्मिताः; 'महिधर' इति पर्वतः प्रख्यातः। मेरुः पर्वतः सुवर्णमयः, बहुयोजनविस्तारितः, रत्नशिखरैः शोभितः, अद्भुतः। मरीचिः, नारदः, अत्रिः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, दक्षः, वसिष्ठः — एते ब्रह्मणः प्रसिद्धाः पुत्राः। मरीचेः कश्यपः जातः; दक्षस्य त्रयोदश कन्याभ्यः देवासुरादयः उत्पन्नाः। कश्यपात् विस्तीर्णं सृष्टिविस्तारः अभवत् — मनुष्याः, पशवः, सर्पाः, अन्ये च विविधाः जातयः। ब्रह्मणः अर्धशरीरात् मनुः 'स्वायम्भुवः' उत्पन्नः; वामभागात् शतरूपा स्त्री जाताः। तयोः द्वौ पुत्रौ — प्रियव्रतः, उत्तानपादः; तथा त्रिः कन्याः, रम्यरूपाः, उत्तमसौन्दर्ययुक्ताः। एवं सृष्टिं कृत्वा, पद्मजः भगवन् मेरुशिखरे रम्यं ब्रह्मलोकं निर्मितवान्। विष्णुः अपि वैकुण्ठं निर्मितवान् — लक्ष्म्याः रमणीयं क्रीडास्थानं, सर्वलोकात् उन्नतम्। शिवः अपि कैलासं परमधाम स्थापयामास; भूतगणैः परिवृतः, यत्र इच्छया स्थितवान्। स्वर्गः 'त्रिविष्टप' इति मेरुशिखरे निर्मितः; रत्नैः शोभितः, देवराजस्य क्षेत्रम् अभवत्। समुद्रमन्थनात् पारिजातः वृक्षः, चतुर्दन्तः हस्ती, नागः, कामधेनुश्च उत्पन्नाः। उच्चैःश्रवाः अश्वः, रम्भा अप्सरः, अन्याः अप्सराः अपि प्रकटिताः; एते सर्वे इन्द्रेण स्वीकृताः, स्वर्गस्य भूषणानि अभवन्। धन्वन्तरिः, चन्द्रः अपि समुद्रात् उत्पन्नौ; तौ देवौ, सेवकसंघेन परिवृतौ, स्वर्गे दीप्यते। एवं, नृपश्रेष्ठ, त्रिविधा सृष्टिः अभवत् — देवाः, पशवः, मनुष्याः, अन्ये च विविधरूपाः। कर्मयुक्ताः प्राणी चत्वारः प्रकारेण जाताः — अण्डजाः, स्वेदजाः, उद्भिज्जाः, जरायुजाः। एवं सृष्टिं कृत्वा, ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः स्वस्वधाम्नि इच्छया रमन्ते। सृष्टिस्थितौ, भगवन्, अपरिवर्तनीयः, महालक्ष्म्या सह स्वस्मिन् लोके क्रीडाम् अकरोत्। एकदा, पुरातने काले, विष्णुः वैकुण्ठस्थः, मणिरत्नैः शोभितं द्वीपं अमृतसागरमध्ये स्थितम् स्मृतवान्।