राजन्, यथा त्वया कर्तव्यं तद्वदामि ते विधिं। ब्राह्मणाः समुपस्थिताः, वेदविधिप्रवेदिनः, मन्त्रमार्गविशारदाः देवीबीजप्रतिष्ठायाम् निपुणाः, त एव यज्ञकर्तारः स्युः, त्वं चैकः यजमानः। विधिवत् यज्ञं कृत्वा, तस्य पुण्यं दत्त्वा, महाभाग, पितरं पतितं दारुणे दुःखे उद्धरेत्। पितरः तव, राजन्, ब्राह्मणानवमानजनितं पापं, यत् दुष्करं नरकाय प्राप्यते, ऋषिशापसम्भूतं दोषं च, अप्राप्तवान्। तथा, राजा सर्पदंशेन घोरमृत्युम् प्राप्तवान्, न भूमौ न कुशासनशयने, न युद्धे न स्नाने न गङ्गादाने मृत्युः प्राप्तः, तत्रैव राजमहले तस्य निधनम् अभवत्। नरकदुःखस्य एकमेव हेतुस्तत्र, तस्य दुर्लभः कारणः नासीत्। यत्र यत्र प्राणः तिष्ठति, मृत्युं आगतम् ज्ञात्वा, साधनाभावेन, महती दुःखस्थितौ, जनः असहायः भवति। यदा शुद्धचेतसा वैराग्यं सम्प्राप्तः, पञ्चभूतसम्भूतं शरीरं दृष्ट्वा, "मम कः शोकः?" इति चिन्तयति। "अद्य यथा पतति, अहं निर्गुणः, अक्षरः, मुक्तः; भूतानि नश्वराणि, तत्र कः विषादः?" "अहं ब्रह्मैव, संसारबन्धनात् मुक्तः, नित्यः; कर्मनिबद्धः शरीरसंबन्धः।" शुभाशुभानि सर्वाणि, मानवशरीरेण विमुक्तानि, तदेव सुखदुःखानुभवस्य साधनम्। संसाररूपात् घोरबन्धनात् विमुक्तः, यः एवं मन्यते, स्नानदानादिविना अपि, यदि तस्य मृत्युः आगच्छति, स जन्मदुःखात् मुक्तः; योगिनाम् अपि दुर्लभः स परमः पदः। पिता तव, राजशार्दूल, ऋषिशापं श्रुत्वा, शरीरस्नेहं न त्यक्तवान्, वैराग्यं न प्राप्तवान्। "मम शरीरं स्वस्थम्, राज्यं शत्रुविहीनम्; कथं स्वेच्छया मृत्युः आगच्छेत्? मन्त्रविदः आगच्छन्तु।" ततः राजा औषधि, रत्न, मन्त्र, श्रेष्ठयन्त्राणि प्रयुक्तवान्, महले च आरोहणम् कृतवान्। स्नानं न कृतवान्, दानं न दत्तवान्, देवीं न स्मृतवान्, भूमौ न शयितवान्, भाग्यं परमं मन्यते स्म। मोहसागरस्य गहनजलनिधौ मग्नः, सर्पदंशेन महले मृत्युम् प्राप्तवान्, कलिदोषात् तपस्विनम् अवमान्य पापम् अकरोत्। तादृशैः कर्मभिः नरकगमनम् निश्चितम्; अतः, राजश्रेष्ठ, पितरं तं पापात् उद्धरेत्। एवं व्यासस्य तेजस्विनः वचनानि श्रुत्वा, जनमेजयः शोकसन्तप्तः, अश्रुपूरितमुखः अभवत्। "हन्त, मम जीवितं अधमम्, यतो मे पिता नरके स्थितः; उत्तरसुतवत् स्वर्गप्राप्त्यर्थं यत्नं करिष्यामि।" राजा उवाच—"पूर्वे, भगवन्, हरिः विष्णुः, जगत्कारणः, कथं यज्ञं कृतवान्? तत्र कस्य सहायः, के ब्राह्मणाः, के यज्ञकर्तारः, वेदवेद्यविदः—तत् सर्वं मे कथय। विष्णोः अम्बिकायै यज्ञं श्रुत्वा, अहम् अपि विधिपूर्वकं यज्ञं करिष्यामि।" व्यासः उवाच—"राजन्, महाभाग, विष्णोः यज्ञकथां विस्तरेण शृणु। यदा देवी शक्तिं मुक्त्वा, त्रीन् शक्तयः दत्त्वा, कर्मेश्वराः मनुष्यरूपेण विमानस्थाः अभवन्। त्रीन् देवश्रेष्ठाः घोरमहासागरं प्राप्ताः, पृथिवीं सृजित्वा, तत्र निवासस्थानानि स्थापितवन्तः। ततः देवी स्थिरधारणशक्तिं मुक्त्वा, सा धारणशक्ति मज्जायुक्ता पृथिवीरूपेण स्थापिता। पृथिवी मधुकैटभमज्जसंयोगात् उत्पन्ना, तेन सा 'मेदिनी' इति, 'धरा' इति, 'पृथ्वी' इति च अभिधीयते। सा पृथिवी शेषनागस्य शिरसि स्थितः, पर्वताः विस्तीर्णाः, स्थिरायाः पृथिव्याः आधाराय निर्मिताः। यथा काष्ठे लौहकीलकाः स्थाप्यन्ते, तथा पर्वताः निर्मिताः; 'महिधरः' इति तं महापर्वतं विद्वांसः जनाः च कथयन्ति। मेरुपर्वतः सुवर्णमयः, बहुयोजनविस्तारितः, रत्नशिखरैः शोभितः, अद्भुतः निर्मितः। मारिचिः, नारदः, अत्रिः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, दक्षः, वसिष्ठः—एते ब्रह्मणः प्रसिद्धाः पुत्राः। मारिचेः कश्यपः उत्पन्नः; तस्य दक्षस्य त्रीदश कन्याभ्यः, देवदानवाः जाताः। कश्यपात् विविधरूपा सृष्टिः अभवत्—मानुषाः, पशवः, सर्पाः, अन्ये च जातयः। ब्रह्मणः अर्धशरीरात् मनुः 'स्वायम्भुवः' उत्पन्नः; तस्य वामभागात् स्त्री 'शतरूपा' अभवत्। तयोः द्वौ पुत्रौ—प्रियव्रतः, उत्तानपादः, त्रयः कन्याः सुन्दर्यः च अभवन्। एवं सृष्टिं संपाद्य, पद्मसम्भवः भगवान् मेरुशिखरे ब्रह्मलोकं निर्मितवान्। विष्णुः श्रीलक्ष्म्याः रम्यं वैकुण्ठं, सर्वलोकात् उन्नतम्, क्रीडास्थानं, परमं सुखधाम निर्मितवान्।