यदा दैत्याः अत्यधिकं समृद्धिं प्राप्ताः, तदा इन्द्रः—मघवान्—क्रोधेन आविष्टः अभवत्। सः हरिः वज्रस्य शक्त्या विष्वरूपस्य शिरांसि बलात् छित्त्वा तान् अपाकर्तुम् उद्युक्तः। तत्र यज्ञे दोषः तु कर्मकर्तुः भेदात् अभवत्; अन्यथा, पाञ्चालराजः अपि क्रोधेन यत्नं कृत्वा सफलः अभविष्यत्। भारद्वाजस्य विनाशाय तस्य पुत्रस्य जन्मार्थं धृष्टद्युम्नः यज्ञमण्डपात् उत्पन्नः, तथा द्रौपदी अपि तस्मात् एव समिद्धे वेदिमध्ये अभवत्। पूर्वं दशरथः पुत्रकाम्याय यज्ञं कृतवान्, तस्य पुत्राभावेन अपि चत्वारः पुत्राः तस्य समुत्पन्नाः। अतः, यज्ञः विधिवत् कृतः सदा सफलः भवति; यदि अयोग्यः, तदा विपरीतं फलं ददाति, राजश्रेष्ठ। यथा पाण्डवानां यज्ञे किञ्चित् दोषात् फलस्य विपर्यासः अभवत्, ते च द्यूतविजये पराजिताः। धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः सत्यवादी, द्रौपदी शीलवती, अन्ये च भ्रातृगणः गुणसम्पन्नाः अभवन्। किंतु अशुद्धद्रव्यप्रयोगात्, यज्ञदोषात्, वा अभिमानात् तत्र दोषः उत्पन्नः। राजन्, सात्त्विकः यज्ञः दुर्लभः; सः वैखानसैः ऋषिभिः महायज्ञः इति निर्दिष्टः। ये तपस्विनः सात्त्विकं अन्नं—वनात्, ऋषिभ्यः, धर्मतः—सदा सेवन्ते, ये सदा पुरोडाशस्य अर्पणाय समर्पिताः, वियूपयज्ञं शुद्धमन्त्रैः कुर्वन्ति, श्रद्धायुक्ताः सन्ति—एतेषां यज्ञाः परमसात्त्विकाः मन्यन्ते। राजसाः यज्ञाः बहुद्रव्ययुक्ताः, यूपैः सम्यक् विन्यस्ताः, क्षत्रियैः गृहस्थैः च अभिमानयुक्ताः क्रियन्ते। तामसाः यज्ञाः दानवानां, क्रोधेन, मदोत्कर्षेण, रौद्रभावेन, हिंसया च सम्पन्नाः—इति महात्मनः कथयन्ति। मुमुक्षवः, विरक्ताः, महात्मनः ऋषयः, मनसो यज्ञं परमं मन्यन्ते, सर्वसाधनसम्पन्नं। अन्येषु यज्ञेषु किञ्चित् दोषः सम्भवति—द्रव्ये, श्रद्धायां, कर्मणि—ब्राह्मणैः अपि कृतः। स्थानकालद्रव्यादिभेदात् अन्यः यज्ञः पूर्णः न भवति; केवलं मानसिकः यज्ञः एव पूर्णः। आद्यं मनः शुद्धीकरणीयम्, गुणरहितं कर्तव्यम्; मनः शुद्धे शरीरं अपि शुद्धं भवति—नात्र संशयः। मनः शुद्धेन्द्रियविषयासक्तिं त्यक्त्वा, तदा यज्ञस्य अधिकारी भवति। तदा, मनसा विस्तीर्णं यज्ञमण्डपं कल्पयेत्, बहुयोजनविस्तृतं, महान्, समशिलासहितं यज्ञवृक्षैः निर्मितं। तत्र मनसा निर्मलां वेदीं विन्यस्य, अग्नीन् विधिपूर्वकं स्थापयेत्, सर्वं मनसि एव। ब्राह्मणान् चिन्तयेत्—ब्रह्मा, अध्वर्यु, होतृ, प्रस्तोतृ—सर्वान् विधिसम्मतान्। उद्गातृ, प्रतिहार्तृ, सभ्यान् च परम्परानुसारं सत्कार्यं कुर्यात्—सर्वे द्विजश्रेष्ठाः मनसि एव। पञ्चाग्नयः—प्राण, अपान, व्यान, समान, उदान—वेद्यां विधिपूर्वकं स्थापयेत्। तत्र प्राणः गार्हपत्यः, अपानः आहवनीयः, व्यानः दक्षिणाग्निः, समानः आवसथ्यः। उदानः सभाग्निः मन्यते; एते पञ्चाग्नयः परमशक्तिमन्तः। हविः अपि मनसा निराकारं, परमं, शुद्धं चिन्तनीयम्। तदा मनः एव होतृ, यजमानः अपि; यज्ञदेवता ब्रह्म—निराकारः, नित्यः। फलदायिनी निर्गुणा शक्तिः सदा वैराग्यं, शुभत्वं च ददाति; सा ब्रह्मज्ञानस्य आधारः, सर्वत्र व्यापिनी, स्थितिः। तद्भावनया द्विजः हविः प्राणाग्नौ समर्पयेत्; ततः, मनः आधाररहितं कृत्वा, प्रभो, प्राणानपि। कुण्डलिनीमुखमार्गेण, स्वानुभवेन, नित्ये ब्रह्मणि, आत्मस्वरूपायां महाशक्तिं समर्पयेत्। समाधिना योगेन, स्थिरमनसा आत्मानं सर्वभूतेषु, सर्वभूतानि च आत्मनि चिन्तयेत्। यदा सः आत्मानं भूतेषु पश्यति, तदा शुभां तां पश्यति; तां दृष्ट्वा ब्रह्मविद् भवति—सच्चिदानन्दरूपः। ततः, राजन्, माया आदि सर्वं दग्धं भवति; केवलं प्रारब्धकर्म शरीरपर्यन्तं अवशिष्यते। तदा जीवन्मुक्तः भवति; मृतः च मोक्षं प्राप्नोति। सः कृतार्थः भवति, भगवतीं जगदम्बां पूजयन्। अतः, सर्वयत्नेन, विश्वेश्वर्याः ध्यानं, श्रवणं, मननं च गुरुवचनानुसारं कर्तव्यम्। राजन्, एवं कृतः यज्ञः मोक्षं ददाति—नात्र संशयः। अन्ये यज्ञाः कामनाप्रेरिताः, क्षयिताः भवन्ति। स्वर्गकामः अग्निष्टोमं विधिपूर्वकं कुर्यात्—एषा वेदानां आज्ञा, मुनयः अपि एवं वदन्ति। पुण्ये क्षीणे, तेषां इच्छानुसारं मृत्युलोकं प्रविशन्ति; अतः मानसिकः यज्ञः श्रेष्ठः, अक्षयः। सः यज्ञः विजयं इच्छता राज्ञा कर्तुं योग्यः न; पूर्वं कृतः सर्पयज्ञः तामसः आसीत्। दुष्टस्य तक्षकस्य वैरं सम्पादितम्, राजन्; तस्य कृते अनन्ताः सर्पाः अग्नौ त्वया विनष्टाः। अधुना, देवी-यज्ञं विधिपूर्वकं स्थाप्य, सम्यक् कुरु, राजश्रेष्ठ, यथा पूर्वं विष्णुना सृष्ट्यादौ कृतम्।