सर्वे जनाः तस्याः शक्त्या समन्विताः स्वकर्माणि कर्तुं समर्थाः भवन्ति। अन्यथा तेऽपि अशक्ताः स्युः, न सञ्चलितुं सामर्थ्यम् अपि न स्यादिति। सा एव, राजन्, जगतः कारणम्, परमा देवी; तां त्वं, नरपतिः, पूजय, यज्ञं कुरु। तस्याः परया भक्त्या विधानविधिना पूजनं कुर्यात्; सा एव महालक्ष्मीः, महाकाली, महasarasvatī च। सा सर्वभूतानां देवी, सर्वकारणकारणम्; सा सर्वाभीष्टदायिनी, शान्ता, सुलभा, करुणामयी च। केवलं तस्याः नाम उच्चारणेन इच्छितफलप्रदा सा; पूर्वं ब्रह्मा विष्णु महेश्वरादिभिः देवैः सा पूजिता। मोक्षकामिभिः यतिभिः, संयतात्मभिः, नानाप्रकारैः सा पूजिता; अस्पष्टेनापि नाम्ना, वा यदृच्छया उच्चारितेनापि। सा सर्वथा दुर्लभमपि वस्तु इच्छितं ददाति; यदा कश्चित् व्याघ्रादिदर्शनात् वनान्तरे भीतः 'ऐ ऐ' इति क्रन्दति। अपूर्णेनापि उच्चारणेन सा अभिलषितं वरं ददाति; तत्र, राजन्, सत्यव्रतस्य दृष्टान्तः प्रसिद्धः। एषः खलु अस्माभिः विशुद्धचित्तैः मुनिभिः ब्राह्मणसभासु दृष्टः; तस्य उदाहरणं पण्डितैः स्मर्यते। तत् सर्वं ते कथयिष्यामि, राजन्, यथाश्रुतम्; सत्यव्रतः नाम ब्राह्मणः, अज्ञानवान्, अशिक्षितः आसीत्। सः कोलनमुखात् अक्षरं श्रुत्वा स्वयम् अपि उच्चकार; बिन्दोः लोपेन तस्य संयोगात् सः प्राज्ञेषु अग्रगण्यः अभवत्। 'ऐ' इति स्वरस्य उच्चारणेन देवी तदा तुष्टा; परा भगवती करुणया तं कवीनां शिरोमणिं कृतवती। जनमेजयः उवाच—कः खलु सः सत्यव्रतो नाम ब्राह्मणः, द्विजोत्तम? कस्यां देशे सः जातः, किमासीत् सः? कथयस्व। कथं सः शब्दं श्रुतवान्, कथं पुनरुच्चारयत्? तस्मिन्नेव क्षणे किम् लाभं तेन ब्राह्मणेन प्राप्तम्? कथं सर्वज्ञा, सर्वव्यापिनी भवानी तुष्टा? एषः रमणीयः वृत्तान्तः विस्तारतः मम अद्य आख्याय। सूतः उवाच—एवं पृष्टः राज्ञा, व्यासः सत्यवत्याः सुतः, प्रशस्तं मधुरं शुद्धं वाक्यम् उवाच। व्यासः उवाच—शृणु, राजन्, पुरातनं पुण्यं आख्यानं वक्ष्यामि, यत् पूर्वं मुनिसभायाम् अश्रौषम्, कुरुनन्दन। कदाचित्, कुरुश्रेष्ठ, तीर्थयात्रायाम् अहं नैमिषारण्यं प्राप्तवान्, यत् पुण्यं मुनिसेवितम्। सर्वान् मुनीन् प्रणम्य, अहं तत्र उत्तमे आश्रमे स्थितवान्, यत्र ब्रह्मपुत्राः जीवन्मुक्ताः महाव्रतानि चरन्ति। तत्र ब्राह्मणसभायाम् संवादः अभवत्; तदा जमदग्निः मुनिः आसनं कृत्वा मुनीन् पप्रच्छ। जमदग्निः उवाच—भाग्यवन्तः मुनयः, मम चेतसि सन्देहः अस्ति; स मुनिसभासु निःशेषः सन्देहः मम निवार्यताम् इच्छामि। ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र, मघवान्, वरुणः, अग्निः, कुबेरः, वायुः, त्वष्टा, सेनापतिः, गणेश्वरः, सूर्यः, अश्विनौ, भागः, पुषान्, रात्रिपतिः, ग्रहाः च—एतेषु कः पूज्यतमः, इच्छितफलप्रदः? कः सदा सुलभः, शीघ्रं तुष्टः, मानदः? मुनयः, सर्वज्ञाः, दृढव्रताः, शीघ्रं वदन्तु। एवं पृष्टे तत्र लोमशः इत्युवाच—'जमदग्ने, शृणु यत् त्वया पृष्टम्।' सर्वमङ्गलकामिभिः पूज्यते या शक्ति, सा परा प्रकृतिः, आद्या, विश्वव्यापिनी, नित्यमङ्गला। सा एव देवतानां, ब्रह्मादीनां च, माता; सा मूलप्रकृतिरूपा, संसारवृक्षस्य मूलम्। देवीः स्मर्यते, वा नाम उच्चार्यते चेत्, सा इच्छितं ददाति; सा सदा दयालु, पूज्यमा च वरदायिनी। अहं इदानीं कथां वक्ष्यामि; मुनयः, शृणुत; यथा द्विजेन केवलं पवित्राक्षराणां उच्चारणेन लाभः प्राप्तः। कोसलदेशे देवदत्तो नाम ब्राह्मणः आसीत्; सः पुत्रार्थं पुत्रेष्टियागं विधानतः अकरोत्। सः तमसातटं गत्वा उत्तमं मण्डपं निर्माय, वेदपारगान्, यज्ञकुशलान् ब्राह्मणान् आहूतवान्। वेदिविन्यासं कृत्वा, अग्निं स्थापयित्वा, सः श्रेष्ठब्राह्मणः तत्र पुत्रेष्टिं यथाविधि अकरोत्। सः सुहोत्रं श्रेष्ठमुनिं ब्राह्मणं नियुक्तवान्, याज्ञवल्क्यं अध्वर्युं, बृहस्पतिं होतारं च। पईलः प्रस्तोता, गोभिलः उद्गाता, अन्ये ऋषयः सभासदः नियुक्ताः, तेषां विधिपूर्वकं दानानि दत्तानि। उद्गाता श्रेष्ठः सामवेदगायकः रथन्तरं सप्तस्वरसंयुक्तं सम्यक् गातुम् आरब्धवान्। तदा पुनः पुनः श्वासानिःश्वासेन तस्य स्वरभङ्गः अभवत्; देवदत्तः क्रुद्धः सञ्जातः, तत्क्षणात् गोभिलं वाक्यम् अब्रवीत्—'त्वं मूढः, मुनिश्रेष्ठ! त्वया स्वरभङ्गः जातः अस्मिन् पुत्रकामेष्टियज्ञे।' तदा गोभिलः महाक्रोधेन देवदत्तं प्रोवाच—'तव पुत्रः मूढः, छद्मशीलः, वाक्यहीनः भविष्यति।' 'सर्वेषु देहेषु श्वासप्रश्वासः नियन्तुं कठिनः; मम दोषः नास्ति अस्मिन्स्वरभङ्गे, विप्रश्रेष्ठ।' एवं महात्मनः गोभिलस्य वचनं श्रुत्वा, देवदत्तः शापभीतः सन्तप्तचित्तः तम् उवाच।