सर्वगुणातीतायाः देवीः शिवं प्रति अमृतवचनानि प्रवृत्तानि। सा देवी शिवं संबोध्य एवमुक्तवती— "हरगौर्याः, मोहिनीं महाकालीं गृहाण। कैलासं संस्थाप्य यथेष्टं रमस्व। तव प्रधानं गुणं तमः स्यात्, उपगुणौ सत्त्वं रजश्च। रजस्तमाभ्यां दैत्यवधाय रमस्व, तपश्च कुरु, परमात्मस्मरणं च। सत्त्वगुणं शान्तं सदा ग्रहीष्व, निष्पाप शिव। सर्वथा यूयं त्रीणि कारणानि सृष्टेः, स्थितेः, संहारे च। न हि लोके किञ्चिदस्ति यत्र एते गुणाः न स्युः; यदिदं दृश्यते तत्त्वमात्रं, तत् त्रिगुणात्मकमेव। गुणरहितं यदिदं दृश्यते, न कदापि तादृशं जातं, न भविष्यति च; परमात्मा गुणातीतः, स तु कदापि दृश्यवस्तु न भवति। शिवश्रेष्ठ, अहं गुणयुक्ता च निर्गुणा च, यथायोगं; कारणं सदा अहमेव, न कदापि कार्यं। गुणवान् सती कारणं, निर्गुणा सती आत्मनः समीपेऽस्मि; महत्तत्त्वं, अहंकारः, गुणाः, शब्दादयश्च—एते सर्वे कारणकार्यरूपेण दिनरात्रं प्रवर्तन्ते। अहंकारः मम कार्यं, त्रिविधरूपेण प्रतिष्ठितः; तस्मादहंकारात् महत्तत्त्वं जायते, यद् बुद्धिरित्युच्यते। महत्तत्त्वं कार्यं, अहंकारः कारणं; अहंकारात् सूक्ष्मभूतानि सदा जायन्ते। तस्मात् पञ्चमहाभूतानां कारणं, यतोऽखिलं सृष्टं; पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि च। पञ्च महाभूतानि, मनश्च षोडशं; एष षोडशकसमूहः कार्यं च कारणं च। परमात्मा आदिपुरुषः न कार्यं न कारणं; एवं सर्वस्यादौ उत्पत्तिः, शम्भो। संक्षेपेण ते उत्पत्तिं व्याख्यातवान्; अधुना, श्रेष्ठाः, मम कार्यार्थं रथेन गच्छत। मम स्मरणेन दुःखकाले दर्शनं दास्यामि; मां सदा स्मर, देवाः, नित्यं परमात्मरूपिणीं। उभयतः स्मरणेन कर्मणां सिद्धिः निश्चितं।" एवं उक्त्वा देवी अस्मान् विसृज्य, सुसज्जितशक्तिं दत्त्वा, विष्णवे महालक्ष्मीम्, शिवाय महाकालीं, मम महासरस्वतीं च स्वस्थानात् प्रेषयामास। अन्यत्र गत्वा वयं त्रीणि रूपाणि आसाम; तस्याः रूपं च तदाश्चर्यमयं शक्तिं चिन्तयाम। रथं सम्प्राप्य तत्रैव संस्थिताः; न तत्र द्वीपः, न देवी, न च अमृतसागरः। तं विशालं रथं सम्प्राप्य कमलसन्निधिं गच्छाम; तत्र महोदधौ, यत्र मधुकैटभौ मुरारिणा दुष्प्राप्यौ विनिहन्येताम्। ब्रह्मा उवाच—एवं तां देवीं तादृश्यां शक्तिं अहं दृष्टवान्, विष्णुश्च, शिवश्च, पृथक् पृथक् ताः देव्या अपश्यन्। व्यास उवाच—पितुः वचनं श्रुत्वा महर्षिः नारदः प्रहृष्टः प्रजापतिं पप्रच्छ— "भगवन्, स प्रपञ्चातीतः, नित्यः, निर्गुणः, अव्ययः, अच्युतः पुरुषः, यः दृश्यते अनुभवते च, तस्य स्वरूपं ब्रूहि। केन प्रकारेण त्रिविधा निर्गुणा शक्तिः दृश्यते? तस्याः शक्तेः, तस्य च पुरुषस्य यथार्थरूपं कथय। कस्मात् हेतोः अहं श्वेतद्वीपे घोरं तपः अकरवं? तत्र सिद्धान् महात्मनः, क्रोधरहितान् मुनीन् दृष्टवान्। प्रजापते, परमात्मा मम दृष्टिपथं न प्रविष्टवान्; पुनः पुनः तत्र घोरं तपः अकरवं। पितः, त्वं गुणयुक्तां रम्यां शक्तिं दृष्टवान्; निर्गुणा शक्ति: च निर्गुणः पुरुषः च कः स्वरूपः, तद्वद।" व्यास उवाच—एवं पृष्टः नारदेन प्रजापतिः सत्यं प्रत्युवाच, स्मितपूर्वकं— ब्रह्मा उवाच—"मुनिश्रेष्ठ, निर्गुणस्य रूपं दृश्यरूपं न भवति; यद्यद् दृश्यते, तत् विनाशी; निराकारं कथं दृश्येत? निर्गुणा शक्ति: च निर्गुणः पुरुषः च सुदुर्लभौ; ज्ञानात् ज्ञेयौ, मुनिभिः चिन्त्यौ। प्रकृतिः पुरुषः च अनाद्यन्तौ, नित्यौ; श्रद्धया लभ्यौ, अश्रद्धया न कदापि। सर्वेभ्यः भूतेषु या चेतना, सा परमात्मा, नारद; सा नित्यदीप्तिः, सर्वत्र व्याप्या, नानारूपेण प्रकाशमाना। सौम्य, तौ सर्वव्यापिनौ, सर्वत्र स्थितौ; लोके न किञ्चिदस्ति यत् ताभ्यां पृथक्। तौ सदा शरीरे चिन्तनीयौ, सदा संयुक्तौ, अविनाशिनौ; एकरूपौ, चैतन्यस्वरूपिणौ, निर्गुणौ, विशुद्धौ। सा शक्ति: स एव परमात्मा, स एव परमात्मा सा शक्ति: इति; नारद, तयोः सूक्ष्मं भेदं कश्चन न जानाति। नारद, सर्वशास्त्राणि, वेदान् च शाखोपशाखयुतान् पठित्वापि, वैराग्यं विना तयोः सूक्ष्मं भेदं न वेत्ति। इदं सर्वं जगत्, चराचरं, अहंकारात् उत्पादितम्; वत्स, तद्विना शतयुगान्तरेष्वपि कुतः स्यात्? वत्स, गुणयुक्तः कथं निर्गुणं नेत्रैः पश्येत्? बुद्धिमान्, गुणयुक्तं चिन्तय मनसा। महामुने, यथा पित्तेन आवृतजिह्वा तिक्तमेव रसयति, न तु यथार्थं स्वादु; एवं नेत्राणि रूपे।