हरिः शिवः, शिवः हरिरिति—यः एतयोः भेदं स्थापयति, स नरकनियोज्यः भवति। एवं सृष्टिकर्ता अपि तद्रूपेण ज्ञेयः, तत्र विचारः कर्तव्यः नास्ति। गुणभेदः अन्यः अस्ति—शृणु विष्णोः, अहं तव कथयामि। सत्त्वगुणः तव मुख्यः भवतु, परमात्मचिन्तनाय; द्वितीयेषु कार्येषु, तौ राजस-तमसयुक्तौ विख्यातौ। विविधपरिणामेषु, लक्ष्म्या सह, राजसगुणयुक्तः सदा तया सह रमस्व। वाग्बीजं, कामराजः, तृतीयं मायाबीजं—एष मन्त्रः, रामप्रिय, मया दत्तः, परमं तत्त्वं ददाति। तं लब्ध्वा, सदा जपस्व, इच्छया रमस्व; मृत्युभयः तव न भविष्यति, विष्णोः, कालभयः अपि न। यावत् मम लीलायाः प्रवृत्तिः अस्ति, तावत् निश्चितम्; यदा निवर्तिष्ये, सर्वं संहृत्य गृहीष्यामि—चराचरं जगति। तदा सर्वे मयि विलयं यास्यन्ति; एष मन्त्रः सदा स्मरणीयः, स कामान् मुक्तिं च ददाति। शुभकामनायाः इच्छया, उद्गीथजपेन सह कर्तव्यः; वैकुण्ठं स्थापयित्वा, परमपुरुष, तत्र वासः कर्तव्यः। इच्छया रमस्व, माम् अनन्तं चिन्तयन्। एवं वासुदेवाय उक्त्वा, त्रिगुणात्मिका पराप्रकृति, गुणातीतत्वं प्राप्ता, अमृतवचनानि शिवाय उवाच। देवी उवाच—हरगौर्याः, मोहिनी महाकालीं गृहाण। कैलासं स्थापयित्वा, इच्छया रमस्व; तव मुख्यगुणः तमः, द्वितीयौ सत्त्व-राजसौ। रजस्तमसयुक्तः, असुरविनाशाय रमस्व; तपः परमात्मचिन्तनं च कुरु। सत्त्वगुणः शान्तः सदा स्वीकरणीयः, निष्पाप; सर्वथा, यूयं त्रीणि सृष्टिस्थितिसंहारकारणानि। जगति, किमपि पदार्थं त्रिगुणातीतं नास्ति; यत् केवलं पदार्थरूपं दृश्यते, तदपि त्रिगुणात्मकं एव। गुणातीतं यत् दृश्यते, तद् न कदापि आसीत्, न भविष्यति; परमात्मा गुणातीतः, किन्तु दृष्टिविषयः न कदापि। श्रेष्ठशिव, अहं गुणयुक्ता च गुणातीताऽपि, यथाकालं; अहं सदा कारणं, शम्भो, न कदापि कार्यम्। गुणयुक्ता कारणं, गुणातीताऽस्मि आत्मनः समीपम्; महत्तत्त्वं, अहंकारः, गुणाः, शब्दाद्यः च—एते कारणकार्यरूपेण दिनरात्रं विचरन्ति। अहंकारः मम कार्यम्, त्रिविधरूपेण स्थितम्; अहंकारात् महत्तत्त्वम् उत्पद्यते, बुद्धिरिति। महत्तत्त्वं कार्यम्, अहंकारः कारणम्; अहंकारात् सूक्ष्मतत्त्वानि सदा उत्पद्यन्ते। तानि पञ्चमहाभूतानां कारणम्, तस्मात् सर्वं उत्पद्यते; पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि च। पञ्च महाभूतानि, मनः षोडशम्; एष षोडशकसमूहः कार्यं कारणं च। परमात्मा, आदिपुरुषः, न कार्यं न कारणम्; एवं सर्वस्य आदि, शम्भो। संक्षेपेण, तव उत्पत्तिं उक्ता; अधुना, श्रेष्ठाः, रथेन मम कार्याय गच्छत। स्मरणेन, आपदि दर्शनं दास्यामि; सदा माम् स्मर, देवाः, अनन्तं परमात्मानम्। उभयतः स्मरणेन, कार्यसिद्धिः निश्चितम्। ब्रह्मा उवाच—एवं उक्त्वा, देवी, अस्मान् सुसंस्कृतशक्तिं दत्त्वा, विससर्ज। विष्णवे महालक्ष्मीम्, शिवाय महाकालीम्, मम महासरस्वतीम्, तत्र स्थाने न्यस्य प्रेषयामास। अन्यत्र गत्वा, वयं व्यक्तरूपाः अभवाम; तस्याः स्वरूपं, तद् अद्भुतशक्तिं चिन्तयाम। रथं प्राप्त्वा, त्रीणि तत्र स्थितानि; न द्वीपः, न देवी, न अमृतसागरः तत्र। विशालरथं प्राप्त्वा, पद्मसंनिधिं अगच्छाम; महासागरे, यत्र मधु-कैटभौ, मुरशत्रुणा हतौ, दुस्तरौ स्थितौ। ब्रह्मा उवाच—एवं, तां देवीं तादृशशक्तिं दृष्टवान्, विष्णुश्च, शिवः अपि, महाभाग, पृथक् ताः देव्या दृष्टाः। व्यासः उवाच—पितुः वचनं श्रुत्वा, श्रेष्ठः नारदः, हृष्टः, प्रजापतिं पप्रच्छ। नारदः उवाच—पितामह, तं आद्यं, नित्यं, गुणातीतं, स्थिरं, अव्ययम्, यः दृश्यते अनुभूयते च, तं पुरुषं कथय। कमलज, गुणातीतशक्तिः यः त्रिविधः दृश्यते, तस्य तत्त्वं, तस्य पुरुषस्य रूपं च कथय। किमर्थं श्वेतद्वीपे तपः कृतम्? तत्र, सिद्धमहात्मानः, कोपहीन तपस्विनः दृष्टाः। प्रजापते, परमात्मा दृष्टिगोचरः न अभवत्; पुनः पुनः, तत्र तीव्रं तपः कृतम्। पितः, गुणयुक्तां रम्यां शक्तिं त्वं दृष्टवान्; गुणातीतशक्तिः, गुणातीतः पुरुषः कः? व्यासः उवाच—एवं नारदेन पृष्टः, प्रजापति, पितामहः, सत्यं प्रत्युवाच, प्रथमं स्मितेन। ब्रह्मा उवाच—मुने, गुणातीतस्य रूपं दृष्टिगोचरं न भवति; यद् दृश्यते, तद् नश्वरम्; निराकारं कथं दृश्यते?