राजन्, सर्वे देवाः ब्रह्मादयः सदा तां भगवतीं सेवायाम् एव संलग्नाः सन्ति—को वा तस्याः सेवा न कुर्यात्? या भगवती विष्णवे सम्यगुक्तं पुराणं शृणोति सः सर्वान् कामान् प्राप्नोति। एतस्य श्रवणेन तव मनसि शान्तिः जायते, तथा चास्य पुराणस्य श्रोतृणां पितरः अप्य् अक्षयस्वर्गं प्राप्नुवन्ति। अथ जनमेजयः व्यासं प्राह—“भगवन्, त्वया या अम्बायाः महायज्ञा उक्ता, सा का, कथं जाता, कुत्र, किं कारणं, केषु गुणेषु च? तस्याः यज्ञस्य स्वरूपं किं, यथाविधि कर्म वा? सर्वज्ञ, कृपाम्बुधे, तत्त्वेन मे कथय। विश्वस्य चोत्पत्तिं यथाश्रुतं यथाविदितं विस्तरेण ब्रूहि। ब्रह्मा विष्णु रुद्राख्यान् त्रीन् गुणयुक्तान् स्रष्टॄन् रक्षॄन् संहर्तॄंश्च श्रुत्वा, ते किम् आत्मन्य् अधीनाः, उतान्यस्मिन्न् अधीनाः? मृत्युप्राप्ताः किम्, दैववशा वा, उत सच्चिदानन्दस्वरूपिणः? किम् पंचमहाभूतादि-संबद्धाः, उत त्रिविधतापैः न बाध्यन्ते? कालवशाः किम्, उत न? कथं जाताः, किं कारणं? सुखदुःखयुक्ताः स्वप्नालस्यसंयुक्ता वा? सप्तधातुमयाः वा अन्यथा? केषु पदार्थेषु, केषु गुणेन्द्रियेषु ते? किम् भोगः, कति चिरं जीवितम्? तेषां वासस्थानानि शक्तयश्च विस्तरेण वद।” व्यासः उवाच—“राजन्, कठिनं त्वया पृष्टम्—ब्रह्मणः आदीनां जन्म कारणं च। एष एव प्रश्नः मया अपि नारदं मुनिं कदाचिद् पृष्टः। स विस्मितः उत्थाय प्रत्युवाच—शृणु राजन्। कदाचित् अहम् अपश्यं प्रसन्नचित्तं नारदं, वेदविदं, गङ्गातटे स्थितम्। तम् दृष्ट्वा प्रमुदितः तस्य पादयोः पतित्वा, तेन समादिष्टः उत्तमासने उपविष्टः। सः ब्रह्मपुत्रः, एकान्ते शुद्धवालुकायाम्, तेन मम कुशलप्रश्नान् श्रुत्वा, अहम् अपृच्छम्—‘कः अस्मिन् विश्वे प्रमुखः स्रष्टा? विस्तरेण ब्रूहि। कुतः विश्वम् उत्पन्नम्? नित्यं वा अनित्यं वा? एकस्रष्टा वा, अनेकस्रष्टारः वा, वा अन्यथा? यदि न स्रष्टा, न तर्हि कार्यम्; अत्र मे विरोधः दृश्यते। अनेकेषु विकल्पेषु पतन्, संशयानां समुद्रे मग्नः अस्मि; मां उद्धर। केचित् शङ्करं कारणं वदन्ति—सदाशिवं, महादेवं, सृष्टिसंहारविवर्जितम्, स्वयं तुष्टम्, त्रिगुणात्मकम्, विशुद्धम्, संसारमोचकं, नित्यम्, सृष्टिस्थित्यन्तकारणम्। अन्ये विष्णुम् एव सर्वेश्वरं, सर्वात्मानं, अव्यक्तं, सर्वशक्तिसम्पन्नम्, भोगमोक्षप्रदं, शान्तम्, सर्वकारणम्, दिशाम् ईश्वरम्, सर्वव्यापिनम्, अनाद्यन्तम् हरिम् स्तुवन्ति। अन्ये ब्रह्माणं सृष्टिकर्तारम्, सर्वज्ञं, सर्वचरं, चतुर्मुखं, नाभिकमलसम्भूतम्, सर्वलोकस्रष्टारं, सत्यलोकनिवासिनम् वदन्ति। अन्ये सूर्यं सर्वेश्वरं वेदवित्सु उक्तम्, सायं प्रातः स्तुवन्ति। यज्ञेषु वासवं, सहस्राक्षम्, इन्द्रं, देवदेवं, त्रैलोक्यनाथम्, शचीपतिम्, सोमप्रियं, यज्ञेश्वरं पूजयन्ति। अन्ये वरुणं, सोमं, अग्निं, वायुम्, यमं, कुबेरं, गणेशं च पूजयन्ति। हेरम्बं गजाननं, सर्वकार्यसिद्धिप्रदं, स्मरणात् सर्वकामदं, वरदं च। केचित् भगवतीं भवानीं सर्वपुरुषार्थप्रदायिनीं, आद्यां मायां, महाशक्तिं, प्रकृतिं पुरुषानुगामिनीं वदन्ति। सा ब्रह्मणः सह संयुक्ता सृष्टिस्थित्यन्तकारणम्, सर्वभूतजननी, देवमातृ च। अनाद्यन्ता, पूर्णा, सर्वव्यापिनी, विश्वाधीश्वरी, निर्गुणा, सगुणा, शिवा। वैष्णवी, शाङ्करी, ब्राह्मी, वासवी, वारुणी, वाराही, नारसिंही, अद्भुतरूपा महालक्ष्मीः, वेदमाता, विद्यास्वरूपा, संसारतरुस्थायिनी, दुःखनाशिनी, स्मरणात् सर्वकामदायिनी। सा मोक्षकामानां मोक्षदात्री, फलार्थिनां फलप्रदा, त्रिगुणातीतस्वरूपिणी, गुणविस्तारकारणम्। निर्गुणा सगुणा च सा, फलार्थिनः तां ध्यायन्ति; सा निःकलुषा, अरूपा, असंस्पृष्टा, निर्गुणा च।” एवं व्यासः नारदस्य संवादं राज्ञे न्यवेदयत्, भगवत्याः ऐश्वर्यं, सृष्टेः रहस्यं च, यथाक्रमं यथार्थं च।