सर्पाः, मातुः शापेन त्रस्ताः वासुकिनायकाः, भयाकुलाः ब्रह्माणं शरणं जग्मुः। तत्र ब्रह्मा भगवाँस तान् प्रीत्या उवाच—“यूयम् स्वसारं नाम्ना सहितां महर्षये जरत्कारवे पत्नीं दत्त। तस्याः पुत्रः जातः सर्वसर्पवंशस्य रक्षकः भविष्यति; तस्य नाम निश्चितं आस्तिकः इति भविष्यति।” एवं ब्रह्मणः शुभवचनानि श्रुत्वा वासुकिः वनं गतः, तत्र स्वसारं जरत्कारवे सन्मानपूर्वकं दत्तवान्। तां नाम्ना ज्ञात्वा, ऋषिः जरत्कारुः वासुकिं उवाच—“यद्य सा मम मनः अप्रियं किञ्चित् करिष्यति, तदा अहं तां त्यजामि।” एवं संकल्पं कृत्वा, ऋषिः स्वयम् तां गृहित्वा वासुकिः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। ततः जरत्कारुः महावने निर्मलपत्रशालां निर्माय, शत्रुनाशकः तया सह सुखेन वासं कृतवान्। कदाचित् तस्य भोजनानन्तरं, स महर्षिः सुप्तः; तत्र वासुकेः सुन्दरी भगिनी उपस्थितासीत्। तदा ऋषिः तां सुमधुरदन्तां सम्बोध्य उवाच—“प्रिय, मां कदापि न जाग्रय।”—इत्युक्त्वा निद्रां गतः। सूर्यः पश्चिमगिरिं प्राप्तः, सायं समयः आगतः; तदा सा चिन्तयामास—“किम् करवाणि? मम शान्तिः नास्ति; यदि तं जाग्रयामि, पुनः त्यजिष्यति।” धर्महानिभयात्, जरत्कारुः अपि चिन्तयामास—“यदि तं न जाग्रयामि, सायं विधिः व्यर्थं गच्छेत्। धर्मनाशात् नरः पुनः नरकं याति; तस्मात् त्यागः धर्मनाशात् श्रेयः।” एवं विचार्य, सा युवती ऋषिं जागारयत्—“संध्याकालः आगतः, उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, धर्मात्मन्!”—इत्युक्त्वा। उत्थाय, ऋषिः कुपितः तां उवाच—“अहं गच्छामि; त्वं मम निद्रां बाधिता, भ्रातुः गृहं गच्छ।” तदा सा कम्पमानाऽभूत्, ऋषिणा एवमुक्त्वा उवाच—“अप्रमेयतेजः, भ्राता यः प्रयोजनाय मां दत्तवान्, तत् कथं सिध्येत्?” ऋषिः शान्त्या तां जरत्कारुं प्रत्युवाच—“एवम् अस्तु।” ततः ऋषिणा त्यक्ता, सा स्वगृहं वासुकेः समीपं गच्छति। भ्राता तां पृष्ट्वा, सा पतिवचनं यथावत् उवाच—“सः ‘एवम् अस्तु’ इत्युक्त्वा, मां त्यक्त्वा स महर्षिः गतः।” एतत् श्रुत्वा, वासुकिः चिन्तयामास—“ऋषिः सत्यवादी।” अतः सः भगिन्याः प्रति महाश्रद्धां कृत्वा, तां गृहे रक्षाम् अकरोत्। कालान्तरे, कुरुष्व श्रेष्ठ, ऋषेः तस्याः च पुत्रः जातः—यः आस्तिकः इति प्रसिद्धः अभवत्। तस्मिन्नेव, राजन्, तव यज्ञः आस्तिकेन रक्षितः, मातृवंशस्य रक्षणार्थं, शुद्धात्मना ऋषिणा। पुण्यं कर्म कृतं, राजन्; त्वं व्रात्यकुलसम्भूतं ऋषिं, वासुकिस्वसारपुत्रं, मान्यं कृतवान्। भद्रं ते, महाबाहो; त्वं सम्पूर्णं भारतकथां श्रुत्वा, बहूनि दानानि दत्त्वा, ऋषीन् अपि पूजितवान्। बहु पुण्यं कृत्वापि, पितरः स्वर्गं न प्राप्ताः, न च सर्ववंशः शुद्धः, राजन्। राजन्, देवीस्मृत्या भव्यं महालयं स्थापय; तेन, जनमेजय, सर्वसिद्धिः निःसन्देहं तव भविष्यति। शिवा यदि परमभक्त्या पूज्यते, सा सर्वसिद्धिं ददाति, वंशस्य वृद्धिं करोति, राज्यं स्थिरं रक्षति। राजन्, देवीयज्ञं विधिवत् कृत्वा, श्रीमद्भागवतं परमपुराणं शृणु। अहं तव श्रवणाय पावनां कथां प्रवक्ष्यामि—या संसारमोचिनी, दिव्या, रसपूर्णा। राजन्, पृथिव्यां अन्यत् श्रवणीयं पुराणं नास्ति; देवीपादार्चनं विना अन्यं पूजनं नास्ति। येषां हृदि देवी सदा प्रेमपूर्णा वसति, ते धन्याः, बुद्धिमन्तः, भाग्यशालिनः। राजन्, ये महामायां मातरं सदा न पूजयन्ति, ते लोकत्रासिताः दृश्यन्ते। ब्रह्मादिभिः सर्वैः देवैः सदा सा पूज्यते; तस्मात् कः तां न सेवेत? यः एतद् दिव्यं देवी-विष्णु संवादं नित्यं शृणुयात्, स सर्वान् अभिलषितान् सम्प्राप्नोति। राजन्, एतत् श्रवणेन मनसि शान्तिः जायते; पुराणश्रवणेन पितरः अव्ययस्वर्गं यान्ति। ततः जनमेजयः उवाच—“भगवन्, त्वया अंबायाः महायज्ञः उक्तः; सा कः, कथं उत्पन्ना, कुत्र, किमर्थं, कैः गुणैः? तस्य यज्ञस्य स्वरूपं, तत्त्वं, विधिं च विस्तरेण कथय, सर्वज्ञ, करुणासिन्धो। विश्वस्य उत्पत्तिं यथोक्तं विस्तरेण कथय, यथा त्वं सर्वं जानासि, द्विजश्रेष्ठ। त्रयः देवाः—ब्रह्मा, विष्णु, रुद्रः—गुणयुक्ताः, सृष्टि-स्थिति-लयकार्याः, श्रुताः। ते महात्मानः स्वाधीनाः वा, पराधीनाः वा? एतत् अहं अधुना श्रोतुम् इच्छामि। ते मृत्यु-नियति-पराधीनाः वा, वा सत्-चित्-आनन्दस्वरूपाः? ते भूतादि-संयुक्ताः वा, त्रिविधदुःखैः अनासक्ताः? ते देवेश्वराः कालवशाः वा, न वा? तेषां उत्पत्तिः कथं, किमर्थं? एष मे संशयः।” एवं सम्पूर्णं भारतकथानां, देवीमहात्म्यस्य, ऋषि-सर्प-वंशस्य, आस्तिकस्य, देवीपूजनस्य च, संवादं, जनमेजयस्य प्रश्नं च, श्रद्धापूर्वकं निवेदितम्।