कद्रूः तदा विनतां दृष्ट्वा प्राह—"प्रिये, अस्याश्वस्य किं वर्णं? सत्यं शीघ्रं वद।" विनता उवाच—"एष ह्यश्वराजः श्वेतवर्णः। भवती किं मन्यते? त्वमपि अस्य वर्णं वद, ततः किञ्चिद् प्रत्ययो मे अस्तु।" कद्रूः प्रत्युवाच—"मम मतं तु—एष अश्वः कृष्णवर्णः, सुमुखि। आगच्छ, दिव्यं शपथं कुर्मः—यो जयेत, स एव स्वच्छन्दः स्यात्, अन्यः तु दासत्वं प्राप्नुयात्।" ततः सूतः उवाच—कद्रूः सर्वान् स्वपुत्रान् नागान् आज्ञापयत्—"यूयं सर्वे अस्य अश्वस्य शरीरे यथाशक्ति कृष्णभावं कुरुत।" तेषु केचन तस्याः आज्ञां न स्वीकृतवन्तः, तदा सा तान् शप्तवती—"यूयं जनमेजयस्य यज्ञे वह्नौ पतिष्यथ।" अन्ये नागाः मातरं तोषयन्तः, स्वदेहैः तस्य अश्वस्य पुच्छे पर्यवेष्ट्य, अश्वं चित्रवर्णं चकारुः। ततश्च तौ भगिन्यौ, कद्रूः विनता च, सह गत्वा तं चित्रवर्णं अश्वं दृष्ट्वा, विनता दुःखिता अभवत्। तस्याः दुःखदर्शनेन तस्मिन्नेव काले गरुडः, बलवान् तस्याः पुत्रः, आगतः। मातरं दुःखार्तां दृष्ट्वा, सर्पभक्षकः सः पप्रच्छ—"माते, किमर्थं त्वं शोकार्ता दृश्यसे? पुत्रे जीवति, सूर्यस्य सारथौ च जीवति, त्वं किं रुदसि?" "त्वं दुःखिता, तर्हि पुत्रस्य किमर्थं? यदि माता गाढदुःखिता, पुत्रस्य किमर्थं? कारणं वद, मातः; तव दुःखं निवारयितुं यतिष्ये।" विनता उवाच—"मम सहभार्यायाः दासीभावं प्राप्य, पुत्र, किमन्यद् वदामि? अद्य सा माम् आदेशयति—'मां वह'; अतः दुःखिता अस्मि।" गरुडः उवाच—"मां यत्र इच्छसि गन्तुं, तत्र वहिष्यामि। मा शुचः, सौम्ये; अहं त्वां दुःखात् मोचयिष्यामि।" व्यासः उवाच—एवं उक्त्वा विनता कद्रूः समीपं गता। मातुः दास्यं निवारयितुं, वीर्यवान् गरुडः तां च स्वयम् अपि वहित्वा, समुद्रतीरं प्रति जगाम। सः कद्रूं प्राह—"माते, नमः ते। किं करणीयं येन तव दास्यं निःसंशयं निवर्त्येत?" कद्रूः उवाच—"स्वर्गलोकात् अमृतं बलात् आनयित्वा मम पुत्रेभ्यः ददाति चेत्, तदा त्वदीया माता शीघ्रं विमुक्ता भविष्यति।" व्यासः पुनरुवाच—एवं श्रुत्वा, स बलवान् गरुडः शीघ्रं देवलोकं गत्वा, युद्धं कृत्वा, कुम्भं गृहीत्वा, त्वरया प्रत्यागच्छत्। स वैनतेयः अमृतं मातरं समर्प्य, तया विनता नूनं दास्याद् विमुक्ता अभवत्। तदा नागाः स्नानाय गताः, इन्द्रः अमृतं हरति स्म; एवं विनता स्वपुत्रस्य प्रभावेन दास्याद् विमुक्ता। तत्र कुशग्राम् आसीत्, यं नागाः जिह्वाभ्यां स्पृशन्तः द्विजिह्वा अभवन्। ततः वासुकिप्रमुखाः नागाः मातुः शापात् दुःखिता, ब्रह्माणं शरण्यं गत्वा, तं शापजनितभीतिं निवेदयामासुः। भगवाँल्लोकपितामहः तान् उवाच—"स्वनाम्नीं भगिनीं महर्षये जरत्कारवे भार्यां दत्त्वा, तस्याः गर्भात् जातः पुत्रः वंशरक्षकः भविष्यति; तस्य नाम आस्तिकः इति न संशयः।" एवं ब्रह्मवचनं श्रुत्वा, वासुकिः वनं गत्वा, भगिनीं जरत्कारवे ससम्मानं दत्तवान्। स ऋषिः तस्याः नाम्नि ज्ञात्वा, वासुकिं प्राह—"यदि सा मम अप्रिये किञ्चिदाचरेत्, तर्हि त्यजामि।" एवं नियमं कृत्वा, सः तां स्वयमेव गृहीत्वा, वासुकिः स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। स महर्षिः महावने शुभपर्णशालां निर्माय, तया सह सुखेन वासं कृतवान्। कदाचित् सः उत्तमऋषिः भोजनानन्तरं सुप्तः, तत्र वासुकेः भगिनी तिष्ठति स्म। "प्रियं, मां कदापि न जागरय," इति उक्त्वा, सः सुप्तः। सूर्यस्य पश्चिमगिरिं गच्छतः सायंकालसमये सा चिन्तयामास—"किं करणीं? यदि न जागरयामि, धर्महानिः स्यात्; यदि जागरयामि, पतिः मां त्यक्ष्यति।" धर्महान्याः भीता सा युवती, "धर्महानिः मृत्युसमानः; धर्मनाशात् नरकं गच्छन्ति," इति मनसा निश्चित्य, सायंकाले ऋषिं जागरयामास—"संध्या समयः प्राप्तः, उत्थेहि, उत्थेहि, धर्मज्ञ!" इति। सः प्रबुद्धः, क्रुद्धः, ताम् उक्तवान्—"त्वं मम निद्रां बाधिता, तव भ्रातुः गृहम् गच्छ; अहं त्वां त्यजामि।" सा कम्पमाना, ऋषेः वचनं श्रुत्वा, उवाच—"अनन्तवीर्य, केन प्रकारेण मम भ्राता यः हेतोः मां दत्तवान्, स सिद्ध्येत्?" ऋषिः शान्तचित्तः प्रत्युवाच—"तथास्तु।" ततः सः तां त्यक्त्वा, सा वासुकिगृहं गता। भ्रात्रा पृष्टा, सा पतिवचनं न्यवेदयत्—"सः 'तथास्तु' इति उक्त्वा, मां परित्यज्य गतः।" वासुकिः तद् श्रुत्वा, "ऋषिः सत्यवादी," इति ज्ञात्वा, भगिनीं विश्वस्यम् आश्रयत्। कालेन, कुरुश्रेष्ठ, तस्मात् ऋषेः तस्मै कन्यायां पुत्रः जातः, यः आस्तिक इति ख्यातिं प्राप्नोत्। तेन, राजन्, तव यज्ञः रक्षितः, मातृवंशरक्षणार्थं तेन विशुद्धात्मना ऋषिणा।