सूतः आह — तस्मै सर्पः उवाच, “नूनं त्वं प्रमतेः पुत्रः। अहं रुरुः सर्पः। मे श्रुणु परमं वचनम्।” सर्पः पुनः अवदत्, “ब्राह्मणानां अहिंसा सर्वोत्तमा धर्मः। अस्य विषये न किञ्चिद् संशयः। ब्राह्मणः सर्वत्र करुणां प्रदर्शयेत्, बुद्धिमान् सदा। यज्ञे विहितं हिंसा ब्राह्मणस्य योग्यं, अन्यत्र न। हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, हिंसा ब्राह्मणस्य न शोभते।” सूतः पुनः अवदत् — सर्पयोनि-विमुक्तः स ब्राह्मणः रुरुः अभवत्। शापसमाप्तिं कृत्वा, हिंसां परित्यज्य, स ब्राह्मणः कन्यां विवाहाय योजयामास; सा मृत्युः प्राप्ता पुनर् जीवितवती। सर्पाणां सर्वेषां वधं स्मृत्वा, तस्मात् जातं वैरं च, त्वं तु वैरं परित्यज्य सर्पेषु निवससि। तस्य पितरं हत्वा ये कोपं न प्राप्तवन्तः, हे भरतश्रेष्ठ, तस्य पिता आकाशे मृतः, स्नानदानाद् वर्जितः। राजन्, तस्य उद्धारं कुरु — सर्पान् हत्वा। तस्य पितुः वैरं न ज्ञातवान्, जीवन् एव मृतः। तव पितुः दुरभाग्यं यावत् सर्पान् न हन्ति, तावत् स्थास्यति। अंबायाः परमदेव्याः यज्ञं कुरु, हे राजश्रेष्ठ। हे महराज, पितुः वैरं स्मृत्वा, सर्पयज्ञं कुरु। सूतः आह — तद्वचनं श्रुत्वा जनमेजयः तदा— तस्य नेत्रेभ्यः अश्रूणि पतितानि, सः दुःखितः अभवत्। “धिक् मे, अल्पविवेकस्य, व्यर्थं कृतवान्।” यस्य पितरं सर्पैः क्लेशितं दुःखं प्राप्तम्, अद्य यज्ञं आरभ्य, पितरं प्रीतिं करिष्यामि। सर्पान् हत्वा, निःसंशयं, यज्ञाग्निः दीप्तः, राजा सर्वान् मन्त्रिणः आहूय, एतद् वचनं उवाच। “श्रेष्ठा मन्त्रिणः यज्ञसामग्रीं यथायोग्यं सज्जीकुर्युः। गङ्गातीरं विशुद्धं भूमिं ब्राह्मणैः चिन्हित्वा। शतस्तम्भयुक्तं भव्यम् मंडपं सम्यक् निर्मीय, आज्यं यज्ञवेदीं साधयन्तु। तस्मै महायज्ञाय विस्तीर्णं सर्पयज्ञं आयोजयन्तु। तत्र तक्षकः यज्ञपशुः स्यात्, उत्तङ्कः ऋषिः मुख्यः होतारः। शीघ्रं ब्राह्मणान् वेदविदः सर्वज्ञः आहूयतु।” सूतः आह — ततः मन्त्रिणः राज्ञः वचनं अनुसृत्य, यज्ञसामग्रीं विस्तीर्णं वेदीं च सज्जीकृतवन्तः। यज्ञारम्भे तक्षकोऽपि सर्पाणां मध्ये पलायितः। सः भयभीतः इन्द्रं आहूय, “रक्ष मे!” इन्द्रः तं त्रस्तं सान्त्वयित्वा, स्वस्य सिम्हासने उपवेशयामास। “निःशङ्कः भव, सर्प,” इत्युक्त्वा, तस्मै अभयम् दत्तवान्। इन्द्रशरणं गत्वा तक्षकः, ऋषिः तं सुरक्षितं कृतवान्। उत्तङ्कः विह्वलः इन्द्रं आहूय, आमन्त्रयामास; तस्मिन्नेव काले तक्षकः यायावरवंशसमुत्थं ऋषिं स्मृतवान्। आस्तीकः नाम ऋषिः, धर्मनिष्ठः, जरत्कारु-पुत्रः, तत्र आगच्छत्; बालः जनमेजयं स्तुत्वा। राजा तं बालं पण्डितं दृष्ट्वा, सम्मान्य, यथोचितं सत्कारं कृत्वा, यत् इच्छसि तद् वद इति आमन्त्रयामास। स शुभ्रः आस्तीकः याचितवान् — “एष महायज्ञः स्थगितः भवतु।” प्रतिज्ञाबद्धः राजा पुनः तेनैव प्रकारेण याचितः। ऋषिवचनात् राजा सर्पहोमं स्थगितवान्; ततः वैशम्पायनः महाभारतं विस्तारतः कथितवान्। तद् श्रुत्वापि राजा यथेष्टं शान्तिं न प्राप्तवान्; सः व्यासं पप्रच्छ — “कथा शान्तिं प्राप्नुयाम्?” “मम मनः तीव्रं कामेन दह्यते; किं कर्तव्यं? मम दुर्भाग्यः पिता परीक्षित्-पुत्रेण हतः।” “कषत्रियाणां युद्धे मृत्युः श्रेष्ठः — संग्रामे वा, गृहस्थे वा, यथायोग्यं, व्यास। मम पिता युद्धे न मृतः, आकाशे असहायः विनष्टः। हे सत्यवतीपुत्र, तस्य शान्तये उपायं वद।” “कथं मम पिता दुःस्थितः शीघ्रं स्वर्गं गच्छेत्?” सूतः आह — तस्य वचनं श्रुत्वा, सत्यवतीपुत्रः व्यासः तं राजानं सभायाम् उवाच। व्यासः अवदत् — “श्रुणु, हे राजन्, पुरातनं, गुह्यं, अद्भुतं पुराणं, भागवतं नाम, बहुकथा-संयुक्तं, शुभदं। पूर्वं पुत्रं शुकं शिक्षितवान्; अधुना, हे राजन्, तुभ्यं परमं रहस्यं कथयिष्यामि। तस्य श्रवणेन धर्मार्थकाममोक्षाः प्राप्त्यन्ते; सदैव शुभं, सुखदं, सर्वशास्त्रसारं।" जनमेजयः पप्रच्छ — “कस्य पुत्रः आस्तीकः, किमर्थं तेन विघ्नं कृतम्? सर्परक्षणे कः हेतुः, भगवन्?” “तं विस्तरेण कथय, भगवन्, तथा सर्वं पुराणं विस्तृत्या कथय, धर्मज्ञ।” व्यासः अवदत् — “जरत्कारुः नाम ऋषिः, शान्तः, गृहस्थाश्रमं न प्रविष्टः; वनं गत्वा, पितृन् कूपे लम्बमानान् दृष्टवान्। तैः उक्तम् — ‘हे कुरुपुत्र, पत्नीं गृहाण; अन्यथा न पूर्णं तृप्तिम्। यदि सुतः सदाचारवान् भवति, दुःखमुक्ताः स्वर्गं गच्छेम।’ सः प्रत्यवदत् — ‘यदा मम तुल्यां पत्नीं प्राप्तवान्, यथास्वयं अन्वेषितां, तदा गृहस्थाश्रमं प्रविश्यामि। सत्यं वदामि, मम पूर्वजाः।’” एवं उक्त्वा, जरत्कारुः द्विजः, तीर्थं गच्छन्। तस्मिन्नेव काले, सर्पाणां माता तान् शप्तवती — “अग्नौ पतन्तु!” कश्यपस्य पत्न्यः, कद्रू विनता च, सूर्यस्य रथस्थं अश्वं दृष्ट्वा, परस्परं संवादं कृतवन्तः।