जनमेजयस्य राज्ञः समीपे, तं परीक्षित्सुतमिति चिन्तयन् उत्तङ्कः समीपमागच्छत्। स सान्त्वनपूर्वकं प्राह— “राजेन्द्र! त्वं यत्कर्तव्यं यच्च न कर्तव्यं, तस्य काले यथोचितं न जानासि। अद्य त्वं अकर्तव्यं करोति, कर्तव्यं तु न करोति; तव क्रोधविहीनस्य, अल्पप्रयत्नस्य च, अहं किं प्रार्थये?” ततस्तं जनमेजयः साश्चर्यमुवाच— “नाहं कस्यचित् वैरं वेद्मि, न चाप्यहं किमपि प्रत्युपकारं कृतवान्। भगवन्, किं कारणं, किं वा वैरं मम विद्यते, तद्वदस्व।” तदा उत्तङ्कः प्राह— “राजन्, तव पितरं तक्षकाख्येन दुष्टेन नागेन हतः। तव मन्त्रिणः आहूय पितुः विनाशस्य कारणं पृच्छ।” मन्त्रिणः ऊचुः— “सर्पदंशेन, ब्राह्मणशापात् च, तव पिता मृत्युं प्राप्तः।” जनमेजयः पुनः पप्रच्छ— “मुनिशापः राज्ञः कारणमित्युक्तं; तक्षकस्य तु दोषः कः, तद्वद, मुने?” उत्तङ्कः प्राह— “तक्षकः कश्यपं द्रव्येण लुब्ध्वा तं प्रत्यागच्छयत्; तस्मात् तक्षक एव तव पितुः शत्रुः, हन्ता च। पूर्वं हि रुरोः भार्या सर्पदष्टा मृत्युमुपगता। मुनिना तु सा न विवाहिता, तस्य प्रियतमा पुनरुत्थापिता। तत्र रुरुः घोरं व्रतमकरोत्— ‘यः कश्चिदपि सर्पः मया दृष्टः, स शस्त्रेण हन्यते।’ एवं संकल्प्य रुरुः शस्त्रधारी पृथिवीं विचरन्, ये ये सर्पाः दृष्टाः, तान् सर्वान् हन्तुम् आरब्धः। एकदा वनमध्ये स सर्पं दुन्दुभं वृद्धं घोररूपं दृष्ट्वा, तं हन्तुं दण्डमुत्तोल्योपगच्छत्। क्रुद्धः स मुनिः तं ताडितवान्; दुन्दुभः तदा वाचा प्राह— ‘मया ते किं दोषं कृतम्? किं मां हन्तुमिच्छसि, मुने?’ रुरुः उवाच— ‘मम प्रिया भार्या सर्पदष्टा मृत्युमुपगता; तस्य शोकात्, अहं एतद्व्रतं कृतवान्, हे सर्प।’ दुन्दुभः उवाच— ‘नाहं त्वां दंशामि; अन्ये सर्पा दंशन्ति। मम शरीरस्वभावात्, मां न हिंसय।’ एवं मानुषवचनानि तेन सर्पेण श्रुत्वा, रुरुः पप्रच्छ— ‘त्वं कः? कथं दुन्दुभः जातः?’ स सर्पः प्राह— ‘पूर्वं ब्राह्मणोऽहमासं, मम मित्रं खगमः नाम ब्राह्मणः, धर्मिष्ठः सत्यवादी, जितेन्द्रियश्च। मोहात् तं मायया सर्परूपेण कृतवान्, तं च अग्निहोत्रगृहे भीषयित्वा, तस्य महद्भयं जनितवान्। स भयार्तः मां शप्तवान्— ‘मूढ, सर्पत्वं प्राप्नुहि, यतो मया त्वं पीडितः।’ अहं तं प्रार्थयामास; स तु क्रोधं शमयित्वा, उक्तवान्— ‘रुरुणा त्वं शापमुक्तो भविष्यसि, हे सर्प।’ स मम प्रति उक्तवान्— ‘नूनं त्वं प्रमतेः पुत्रः।’ अहं रुरुः, सर्पः; मम परमवचनं शृणु। अहिंसा ब्राह्मणस्य परमं धर्मः; नात्र संशयः। ब्राह्मणेन सर्वत्र दया कार्या। यज्ञे विहितं हिंसा विना, अन्यत्र ब्राह्मणस्य हिंसा न शोभते। एवं स सर्पशापात् मुक्तः ब्राह्मणः रुरुः अभवत्। शापान्ते हिंसामुत्सृज्य, स कन्यां विवाह्य, सा मृत्योरपि पुनरुत्थिता। सर्वेषां सर्पाणां वधं, तेन च वैरस्य उत्पत्तिं स्मृत्वा, त्वं तु वैरं त्यक्त्वा सर्पेषु वससि। यः पितरं हन्तारं प्रति क्रोधरहितः, स तु तव पिता दिवि मृतः, स्नानदानादिभिः विना। राजन्, तस्य उद्धारार्थं सर्पवधं कुरु। स पितुः शत्रुं न जानाति, स जीवन्मृतः। यावत् सर्पा न हन्यन्ते, तावत् तव पितुः दुःखं न निवर्तते। हे राजेन्द्र! अम्बायाः परमे देव्याः सर्पसत्रं कुरु। महत् सर्पसत्रं विधाय, तक्षकः तत्र पशुरस्तु, महर्षिः उत्तङ्कः अध्वर्युः स्यात्। सर्वान् वेदविदः ब्राह्मणान् शीघ्रं आह्वय; मन्त्रिणः यथोक्तं सर्वं रचयन्तु। गङ्गातटे शुद्धभूमिं चिह्नयित्वा, शतस्तम्भयुक्तं महापाण्डालं निर्माय, यज्ञवेदिं स्थापयन्तु। सर्वे मन्त्रिणः यथाज्ञप्तं कृतवन्तः; यज्ञद्रव्याणि, महतीं वेदीं च सम्यक् रचयामासुः। यज्ञे प्रवृत्ते, तक्षकः सर्पाणां मध्ये पलायितः। स भयभीतः इन्द्रं प्रार्थयामास— ‘मां त्रातुमर्हसि।’ तं कम्पमानं इन्द्रः स्वस्मिन्सिंहासने उपवेश्य, ‘भयमस्तु ते नास्ति’ इति आश्वास्य, तक्षकं निर्भयं चकार। तक्षकः इन्द्राश्रयः इति ज्ञात्वा, उत्तङ्कः सन्तप्तः, इन्द्रं आह्वयामास। तस्मिन्नेव काले, तक्षकः यायावरवंशसमुत्पन्नं विचरन्तं मुनिं स्मरन्। एवं स कथा उत्तङ्कस्य उपदेशेन, जनमेजयस्य च यज्ञारम्भे, सर्पाणां विनाशे च, श्रद्धया श्रूयमाणा, धर्म्यम् आसीत्।