तक्षकस्य मुखात् तीव्रा अग्निशिखा निर्गता, या ज्वलन्ती त्वरितं राजानं दग्ध्वा तस्य प्राणान् जग्राह। तक्षकः तस्य प्राणान् आदाय शीघ्रं दिवं जगाम, तम् जनाः पश्यन्तः इव स जगत् दहति इति मेनिरे। राजा मृतः पपात, अग्निना दग्धवृक्षवत्, तं मृतं नराधिपं दृष्ट्वा सर्वे जनाः महान् विलपः अकुर्वन्। सूतः उवाच—राजानं मृतम् अवेक्ष्य तस्य च कुमारं बालेन, मन्त्रिणः सर्वे सम्यक् यथाविधि तस्य परलोकगमनस्य संस्कारम् अकुर्वन्। गङ्गातटे तस्य राज्ञः शरीरम् अग्निसंस्पृष्टं चन्दनकाष्ठोपहिते चितायां निवेशितम्। विप्राः तस्य क्लेशेन मृतस्य वेदविधिना संस्कारान् अकुर्वन्। ते ब्राह्मणेभ्यः गाः सुवर्णं यथार्हम्, बहून् भोजनविधीन्, वस्त्राणि च दत्तवन्तः। समये शुभे मन्त्रिणः तं कुमारम्, जनानां प्रीतिवर्धनम्, सुशोभने सिंहासने उपवेश्य राज्याभिषेकम् अकुर्वन्। नगरवासिनः ग्रामिणः सर्वे जनाः राजलक्षणयुक्तं कुमारं जनमेजयम् इति अभ्यषिञ्चन्। धात्री तं सर्वराजचिह्नानि शिक्षयामास; स च प्रतिदिनं वर्धमानः महाबुद्धिमान् अभवत्। एकादशे वर्षे प्राप्ते कुलपुरोहितः तस्य यथान्यायम् अध्ययनम् अकारयत्, स च तत् सम्यक् अगृह्णात्। कृपः तस्मै धनुर्वेदविद्याम् सम्यक् यथावत् अददात्, यथा द्रोणः अर्जुनाय, भर्गवः कर्णाय च। स विद्याम् अवाप्य बलवान् अजय्यः अभवत्; धनुर्वेदे च वेदेषु च निष्णातः, परमार्थवित् अभवत्। धर्मशास्त्रार्थकुशलः, सत्यवादी, जितेन्द्रियः च स धर्मपुत्रवत् राज्यं शशास। ततः काशिराजः सुवर्णवर्मा नाम, तस्य कन्यां रूपसम्पन्नां जनमेजयाय दत्तवान्। स राजा तां कृष्णाक्षीं कन्यां लब्ध्वा प्रहृष्टः अभवत्, यथा प्राचीनकाले राजानः प्रियतमा प्राप्य हृष्टाः। यथा विचित्रवीर्यः सुभद्रायाम्, अर्जुनः अपि तस्याम्, तथा स राजा काननानि उपवनानि च पर्यटन् सः सन्तुष्टः अभवत्। सा पद्मलोचनया सह, यथा शची इन्द्रेण सह, प्रजाः अपि अतिव सन्तुष्ठाः सुखेन च पालिताः। मन्त्रिणः अपि स्वकार्येषु निपुणाः सर्वाणि कार्याणि सम्यक् अकुर्वन्। तस्मिन् एव काले उत्तङ्कः नाम ऋषिः तत्र समुपाजगाम। स तक्षककृतेन पीडितः हस्तिनापुरम् आगतः, कः मे वैरस्य प्रतिकर्ता स्यात् इति चिन्तयन्। स राजा धर्मपुत्रं इव चिन्तयन्, उपसृत्य तं उवाच—"राजेन्द्र, त्वं न वेत्सि कर्तव्याकर्तव्ययोः कालानुगुण्यं।" "अद्य त्वं अकर्तव्यम् आचरसि, कर्तव्यं न आचरसि; क्रोधविहीनं अल्पप्रयत्नं त्वां किं प्रार्थये?" इति। जनमेजयः उवाच—"न मम कश्चन वैरं ज्ञातम्, न च किञ्चित् प्रत्युपकृतम्; ब्रूहि भगवन्, किं वैरं वा कारणं वा अस्ति?" इति। उत्तङ्कः उवाच—"त्वदीयः पिता, राजन्, तक्षकेन दुष्टेन निहतः।" "त्वं मन्त्रिणः समाहूय तव पितुः विनाशस्य कारणं पृच्छ।" मन्त्रिणः ऊचुः—"सर्पदष्टः स मृतः, ब्राह्मणशापात् च।" जनमेजयः उवाच—"मुनिशापः राज्ञः कारणं इति श्रूयते; तक्षकस्य तु दोषः कः, तद् ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ?" उत्तङ्कः उवाच—"तक्षकः काश्यपम् उपयुज्य तं निवर्तितवान्; तस्मात् तक्षक एव तव पित्रुघ्नः शत्रुः वा नु?" इति। "राजन्, पुरा रुरोः भार्या सर्पदष्टा मृताभूत्; मुनिः तां न विवाह्य तस्य प्रिया जीविता च। तत्र रुरुः घोरं व्रतम् अकरोत्—'यम् अहं पश्येयम् सर्पम्, तम् अस्त्रेण हन्याम्' इति। स व्रतं कृत्वा रुरुः अस्त्रपाणिः भूमौ विचरन् यत्र यत्र सर्पान् पश्यति, तत्र तत्र तान् हन्ति। एकदा वने सः भीषणं जरठं दुन्दुभं ददर्श, तम् उपगम्य तं हन्तुं दण्डम् उद्धृत्य। क्रुद्धः स मुनिः तं ताडयामास, तदा दुन्दुभः उवाच—'नाहम् त्वां दष्टवान्, मुने; किं मां हन्तुम् इच्छसि?' इति। रुरुः उवाच—'मम प्रिया जीवितात् प्रियतमा सर्पदष्टा मृताभूत्; तस्मात् दुःखार्तः अहम् एतद् व्रतम् अकरवम्, हे सर्प।' दुन्दुभः उवाच—'न अहम् त्वां दष्टवान्; अन्ये सर्पाः दष्टारः सन्ति। मम शरीरस्वभावात् त्वया न हिंसनीयः।' उत्तङ्कः उवाच—एवं मानुषवचनानि तेन सर्पेण श्रुत्वा, रुरुः पप्रच्छ—'कः त्वम्, कथं दुन्दुभः अभूत्?' इति। सर्पः उवाच—'ब्राह्मणः अहम् पूर्वम्, मुने; मम मित्रं खगमः नाम ब्राह्मणः, धर्मिष्ठः, सत्यवादी, जितेन्द्रियः च।' 'मूढत्वात् अहम् तम् छेदितवान्, तम् सर्परूपेण गच्छितुम् अकार्षम्, स च वह्निगृहे भीतः अभवत्।' 'स भयभीतः मां शप्तवान्—"मूढ, त्वम् सर्पः भव" इति।' 'अहम् तं प्रार्थितवान्; स क्रोधशान्तः ब्राह्मणश्रेष्ठः उवाच—"रुरुणा त्वं शापात् विमुक्तः भविष्यसि, हे सर्प" इति।' एवं तेषां वचनानां संश्रवणेन रुरुः तस्य दुन्दुभस्य पूर्वचरितं शुश्राव।