यदा ब्राह्मणरूपिणः तं रक्षकाः च निर्गतान्, तदा राजा फलानि गृहीत्वा मन्त्रिभ्यः इदं उवाच। सः उवाच—"मम मित्राणि अद्य सर्वाणि फलानि भक्षयन्तु; अहं तु ब्राह्मणैः दत्तं महत् फलम् एकं स्वयं खादिष्यामि।" इत्युक्त्वा उत्तरायाः पुत्रः फलानि मित्रेभ्यः दत्तवान्, ततः पक्कं फलम् हस्ते गृहीत्वा स्वयम् राजा तद् विवृतवान्। यदा राजा तद् फलम् विवृतवान्, तदा तत्र लघु कृमिः उत्पन्नः—कृष्णनेत्रः रक्तवर्णः च—यम् राजा स्वयं अपश्यत्। तद् दृष्ट्वा राजा विस्मितान् मन्त्रिणः इदं उवाच—"सूर्यः अस्तमितः; अद्य विषात् मम भीः नास्ति।" "शापम् अहम् अंगीकारयामि—एषः कृमिः मां दंशतु।" इत्युक्त्वा राजा तं कृमिं ग्रीवायाम् स्थापितवान्। यदा दिनकरः अस्तमितः, तदा कृमिः राज्ञः ग्रीवायाम् दृढम् स्थितः; ततः सः तक्षकः अभवत्—भीषणः मृत्युरूपः। तेन तक्षकः राजानम् आवृत्य दष्टवान्; मन्त्रिणः विस्मयाकुलाः शोकसम्भ्रान्ताः अश्रूणि मुमुचुः। तं भीषणं सर्पं दृष्ट्वा, ते भयात् पलायन्तः; सर्वे रक्षकाः च उच्चैः अक्रन्दन्, महान् कोलाहलः अभवत्। तक्षकस्य आवरणेन, राज्ञः महाबलः नष्टः; राजा उत्तरायाः पुत्रः न किञ्चित् अपि उक्तवान्, न च चलितः। तक्षकस्य मुखात् तीक्ष्णः ज्वालारूपः अग्निः उत्पन्नः, सः दग्ध्वा राजानम् त्वरया प्राणान् गृहीत्वा भक्षयामास। तक्षकः शीघ्रं राज्ञः प्राणान् गृहीत्वा आकाशं अगच्छत्; जनाः तं पश्यन्तः जगत् दग्धमिव अवलोकयन्ति। राजा मृतः भूमौ पतितः, दग्धवृक्षवत्; सर्वे जनाः नृपतेः मृत्यं दृष्ट्वा विलपन्ति। सूतः उवाच—राज्ञः मृत्यं तस्य च बालपुत्रं दृष्ट्वा, मन्त्रिणः सम्यक् यथोचितं तस्य गमनाय कर्म अकरोत्। गङ्गातटे, राज्ञः शरीरम् चन्दनकाष्ठेन निर्मिते चितायां स्थाप्य, भस्मीकृतम् अभवत्। प्रेतकर्मणि ब्राह्मणाः वेदविधिना तस्य अन्त्येष्टिं अकारयन्। ते ब्राह्मणेभ्यः गोः सुवर्णं यथायोग्यं, विविधं अन्नं, वस्त्राणि च ददुः। शुभे मुहूर्ते मन्त्रिणः तं बालं, जनानां प्रमोदवर्धनम्, दिव्ये सिंहासने अध्यासितवन्तः। नगरवासिनः ग्रामिणः सर्वे जनाः तं राजलक्षणसम्पन्नं बालकम् "जनमेजयः" इति अभ्यनुज्ञाय राज्यम् अर्पितवन्तः। धायिका तं सर्वे राजचिह्नानि शिक्षयामास; सः प्रतिदिनं वर्धमानः, महान् बुद्धिमान् अभवत्। एकादशे वर्षे प्राप्ते, कुलपुरोहितः तं यथायोग्यं शिक्षां दत्तवान्, सः च सम्यक् ग्राहयामास। कृपः तस्मै सम्पूर्णं धनुर्वेदविद्यां दत्तवान्, यथा द्रोणः अर्जुनाय, भर्गवः कर्णाय च दत्तवान्। ज्ञानं प्राप्त्वा, सः बलवान् अजेयः अभवत्; धनुर्वेदे वेदेषु च निपुणः, परमं तत्त्वं वेत्ति। धर्मशास्त्रार्थकुशलः, सत्यवादी, आत्मनिग्रहवान्, सः धर्मेण राज्यं अकारयत्, यथा धर्मपुत्रः कदाचित्। ततः काशिराजः सुवर्णवर्मा नाम्ना, तस्य पुत्राय सुन्दरीं कन्यां, रूपेण दीप्तां, दत्तवान्। जनमेजयः तां काशिराजस्य कृष्णलोचनां कन्यां प्राप्त्वा हृष्टः अभवत्, यथा पूर्वे नृपाः प्रियं प्राप्त्वा हृष्टाः अभवन्। यथा विचित्रवीर्यः सुभद्रायाम्, अर्जुनः तस्यां च हृष्टः अभवत्, एवं राजा तया सह वनानि उपवनानि च विचरन्। तया पद्मपत्रनेत्रया सह, यथा शची इन्द्रेण, तस्य प्रजाः अतीव तुष्टाः, सुखे सम्स्ताः च संरक्षिताः। मन्त्रिणः कार्यकुशलाः, सर्वाणि कार्याणि सम्यक् अकारयन्; तस्मिन्नेव काले, उत्तंकः नाम्ना ऋषिः आगतः। तक्षकक्लिष्टः, सः हस्तिनापुरं आगच्छन्, कः तस्य वैरस्यं प्रतिपादयेत् इति चिन्तयन्। राजानम् परिक्षित्पुत्रं चिन्तयन्, तं समीपं गत्वा उवाच—"राजश्रेष्ठ, त्वं न जानासि यत् कर्तव्यं यत् वा न कर्तव्यं समये।" "अद्य त्वं अकर्तव्यं करोति, कर्तव्यं न करोति; त्वं कोपहीनः, प्रयत्नहीनः; किमर्थं अहम् त्वां याचेयम्?" जनमेजयः उवाच—"मम किमपि वैरं न ज्ञायते, न च किमपि प्रत्यागतम्; ब्रूहि, भाग्यवत्, किं वैरं वा कारणं अस्ति?" उत्तंकः उवाच—"राजन्, तव पिता पापेन तक्षकः हतः।" "मन्त्रिणः समाह्वय, पितुः विनाशं पृच्छ।" मन्त्रिणः उचुः—"सर्पदष्टः राजा ब्राह्मणस्य शापात् मृतः।" जनमेजयः उवाच—"मुनेः शापः राज्ञः कारणं इति कथ्यते; तक्षकस्य दोषः किं अस्ति, तद् वद, मुने श्रेष्ठ?" उत्तंकः उवाच—"तक्षकः कश्यपम् द्रव्येण आमन्त्र्य प्रत्यागच्छत्; अतः तक्षकः तव शत्रुः वा पितुः हन्ता वा, राजन्?" "राजन्, पूर्वं रुरोः पत्नी सर्पदष्टा मृतः; सः तां न विवाहितवान्, प्रिया पुनः जीविता।" "तत्र रुरुः घोरं व्रतम् अकरोत्—'यः कश्चन सर्पः मया दृष्टः, तं शस्त्रेण हनिष्यामि।