पाण्डवानां प्रजाजनः राजा, मृत्युकालस्य आगमनं ज्ञात्वा, आत्मनः चित्तं जीवनाय स्थिरं कृत्वा स्वस्थ एव स्थितवान्। स राजा नित्यं दान-पुण्यादीनि कर्तव्यानि इति मनसि निधाय, धर्मेण रोगः नश्यति, तेन आयुः दीर्घं भवति इति निश्चितवान्। यदि मृत्युकृतं विधानं न सम्पद्येत, तर्हि मृत्युकाले स्नानदानादिकं स्वर्गाय स्यात्, अन्यथा तु नरकाय। द्विजातीनां हिंसा-कृतं पापं, ब्राह्मणस्य च घोरं शापं, मृत्युकाले राज्ञः समीपं आगच्छति। तस्मिन्नपि काले, तस्य पार्श्वे कश्चन ब्राह्मणः नास्ति स्म, यः तं चेतयेत्; ब्रह्मणा विधातुना निर्दिष्टं मृत्युः सर्वथा अनिवार्य एव। एवं चिन्तयन् सर्पः तत्र स्थितान् सर्पान् तापसवेषं धारयित्वा प्रेषितवान्। तक्षकः नाम सर्पः फलं मूलं च गृहीत्वा, स्वयम् कृमिरूपेण तस्मिन् फले प्रविष्टः। ते सर्पाः शीघ्रं गत्वा फलानि आदाय राजमहालयं प्राप्ताः, ततः भवनस्य समीपे स्थिताः। रक्षकाः तान् तापसान् दृष्ट्वा तेषां प्रयोजनं पृच्छन्ति स्म; ते ऊचुः—‘वयम् अद्य वन्याश्रमात् आगत्य राजानं द्रष्टुम् इच्छामः।’ ‘अभिमन्युपुत्रं शूरं तेजस्विनं च आशीर्वदितुम्, अथर्वणमन्त्रैः च तं पोषयितुम् आगताः स्मः।’ ‘राज्ञः साकं दर्शनकांक्षिणः मुनयः आगताः इति राज्ञे निवेद्यताम्; आशीर्वादं कृत्वा मधुराणि फलानि दत्वा वयम् यास्यामः।’ ‘भारतानां वंशे कदापि द्वारपालाः न दृश्यन्ते, न च श्रूयते यत् मुनयः राज्ञः दर्शनात् निवार्यन्ते।’ ‘वयं राजानं परिक्षितं यत्र तत्र गत्वा, तं आशीर्वदित्वा अनुमतिं लब्ध्वा यास्यामः।’ सूतः उवाच—एवं तापसानां वचनं श्रुत्वा, रक्षकाः तान् ब्राह्मणान् इति मन्यमानाः, राज्ञः आज्ञया प्रत्युवाचुः—‘अद्य, हे ब्राह्मणाः, राजानं द्रष्टुं न शक्यते; एषा अस्माकं निश्चितिः। श्वः सर्वे मुनयः अत्र राजमहालयं आगच्छन्तु।’ ‘राज्ञा ब्राह्मणभयात्, ब्राह्मणैः राजभवनं न आरोहणीयम् इति आदेशः कृतः—अत्र संशयः नास्ति।’ ततः ब्राह्मणाः ऊचुः—‘फलानि, मूलानि, जलं च आनयन्तु।’ इत्युक्त्वा तानि राजपुररक्षकान् राज्ञे दातुं आज्ञापयन्। ये तत्र गताः, ते पुनः राज्ञः समीपं गत्वा तापसान् आगतान् इति निवेदयन्। राजा आज्ञापयत्—‘यावन्ति फलानि, मूलानि, अन्यानि च सन्ति, तानि आनयन्तु।’ ‘तापसान् पृच्छत, तेषां प्रयोजनं किम्, श्वः पुनः आगमनं च; मम नमस्कारं तेषां प्रति निवेदयत, अद्य अहं दर्शनं न दास्यामि।’ ततः गत्वा फलानि, मूलानि, यथायोग्यं च संगृह्य, तानि समादरपूर्वकं राज्ञे प्रदत्तानि। ये ब्राह्मणवेषधारिणः तापसाः च रक्षकाः च तत्र न सन्ति, तदा राजा फलानि स्वहस्तेन गृहीत्वा मन्त्रिणः इदं वचनं अब्रवीत्—‘मम मित्राणि अद्य एतानि सर्वाणि फलानि खादन्तु; अहं तु एतत् ब्राह्मणैः दत्तं महत् फलम् एकं खादिष्ये।’ इत्युक्त्वा उत्तरायाः पुत्रः फलानि मित्रेभ्यः ददौ, पक्वं फलम् एकं हस्ते गृहीत्वा स्वयम् विवृणोत्। यदा स राजा फलस्य भेदनं अकुरुत्, तदा तस्मिन् मध्ये एकः लघु: कृमिः, कृष्णनेत्रः, रक्तवर्णः च दृष्टः, यं राजा स्वयम् अपश्यत्। तं दृष्ट्वा, राजा विस्मितान् मन्त्रिणः इदं वचनं अब्रवीत्—‘अस्तं याति सूर्यः; अद्य विषात् मम भीः नास्ति।’ ‘एषः शापः मया स्वीकृतः—एषः कृमिः माम् अदतु।’ इत्युक्त्वा, सः कृमिं ग्रीवायाम् उपरि स्थापयामास। अस्तं गतवति दिनकरे, सः कृमिः तस्य कण्ठे दृढं स्थितः; तदा तक्षकः, मृत्यु-रूपधारी, भीषणः अभवत्। सः राजानं समाक्राम्य दष्टवान्; मन्त्रिणः विस्मयेन संतप्ताः, शोकाभिभूताः च अश्रूणि अपातयन्। तं भीषणं सर्पं दृष्ट्वा, ते भयात् पलायिताः; रक्षकाः च उच्चैः क्रन्दन्ति स्म, महद् कोलाहलः अभवत्। सर्पबन्धनेन, बलं नष्टं कृत्वा, उत्तरायाः पुत्रः राजा न किंचित् अवदत्, न च चेष्टितवान्। तक्षकस्य मुखात् ज्वलनसमानः अग्निशिखा निर्गता, तेन सः राजानं दग्ध्वा, जीवितं हरति स्म। शीघ्रं राज्ञः प्राणान् आदाय, तक्षकः आकाशं प्रति उदपतत्; जनाः तं पश्यन्ति स्म यथा सः जगत् दहति इव। राजा मृतः भूमौ पतितः, अग्निना दग्धवृक्ष इव; सर्वे जनाः राजानं मृतं दृष्ट्वा विलपन्ति स्म। सूतः उवाच—राज्ञः मृतं शरीरं, तस्य च बालं पुत्रं दृष्ट्वा, मन्त्रिणः सम्यक् अनुष्ठानं तस्य परलोकगमनाय अकुर्वन्। गङ्गातटे, राज्ञः शरीरं, भस्मीकृतं, अगुरुधूपयुक्ते चितायां स्थापितम्। दुःखेन मृतस्य तस्य, ऋत्विजः विधिवत् वैदिकमन्त्रैः अन्त्येष्टिं अकुर्वन्। ब्राह्मणेभ्यः दानानि दत्तानि—गावः, सुवर्णं यथार्हं, अन्नान्नानि बहूनि, वस्त्राणि च नानाविधानि। शुभे मुहूर्ते, मन्त्रिणः तं बालं पुत्रं, जनानां हर्षवर्धनं, दिव्ये सिंहासने उपवेशयन्। नगरवासिनः, ग्रामिणः, सर्वे जनाः, चिह्नितं राजलक्षणैः बालं, जनमेजयम् इति घोषयामासुः। धात्री तस्मै सर्वाणि राजचिह्नानि शिक्षयामास; सः दिनप्रतिदिनं वर्धमानः, महाबुद्धिमान् अभवत्।