तक्षकः कश्यपं ब्राह्मणं समुपेत्य प्राह— "अहं स एव सर्पः, यः राजानं भक्षयिष्यामि। त्वं निवर्तस्व, न हि त्वया मद्विषदग्धस्य उपचारः शक्यः।" कश्यपः प्रत्युवाच— "सर्प! यदि त्वं ब्राह्मणशापग्रस्तं राजानं दंशसि, तर्हि मम मन्त्रबलात् तं नूनं जीवयिष्यामि, नात्र संशयः।" ततोऽपि तक्षकः उवाच— "यदि त्वं मम दष्टं राजश्रेष्ठं पुनर्जीवयिष्यसि, पापरहित ब्राह्मण, तर्हि मन्त्रस्य तेजः दर्शय।" तक्षकः पुनः अवदत्— "अद्य अहं वटवृक्षं विषदंष्ट्राभिः दग्ध्वा भस्म करिष्यामि।" कश्यपः प्रत्युवाच— "सर्वश्रेष्ठ सर्प, यदि त्वं तं वृक्षं दंशसि वा दग्ध्वा वा, अहं तं पुनर्जीवयिष्यामि।" सूतः कथयति— तदा स सर्पः तं वटवृक्षं दष्ट्वा भस्मसात् कृतवान्, ततः सः कश्यपं प्रोवाच— "ब्राह्मणश्रेष्ठ, इदानीं तं वृक्षं पुनर्जीवय।" कश्यपः तस्य सर्पविषेण भस्मीकृतं वटवृक्षं दृष्ट्वा समस्तं भस्म सञ्चित्य वाक्यमुवाच— "सर्वश्रेष्ठ सर्प, पश्य अद्य मम मन्त्रशक्तिं; त्वदाग्रतोऽहं वटवृक्षं पुनर्जीवयिष्यामि, महाविषधर!" एवं उक्त्वा मन्त्रविदां श्रेष्ठः कश्यपः जलं आदाय मन्त्रबलसम्पन्नेन जलेन तं भस्मराशिं सिञ्चितवान्। तस्य जलसिञ्चनात् वटवृक्षः पूर्ववत् सुन्दरः पुनः संजीवितः अभवत्; तं वृक्षं जीवितं दृष्ट्वा तक्षकः विस्मितः अभवत्। तदा सः सर्पः कश्यपं प्राह— "किमर्थं त्वं अतिव्ययं करोषि? इच्छितं वाञ्छितं वरं वद, अहं तव तं सम्पादयामि।" कश्यपः अवदत्— "अर्थकामनया अहं राजानं साधनमिव मन्यमानः, सर्पशापात् गृहमुत्सृज्य, तस्योपकाराय ज्ञानमुपादाय आगतः।" तक्षकः उवाच— "ब्राह्मणश्रेष्ठ, त्वं यावदर्थं धनं राज्ञः गृह्णीष्व; अहं तव दास्यामि। गच्छ गृहं, अहं तुष्टः।" सूतः आह— एतानि वचांसि श्रुत्वा, कश्यपः, परमसत्त्वदर्शी, पुनः पुनः चिन्तयामास— "किं कर्तव्यम्?" यदि अहं धनं गृहत्वा गृहम् प्रतियामि, लोके मम कीर्तिः लोभासक्त्या नश्यति। यदि तु राजानं जीवयामि, स्थिरा कीर्तिः, बहुधनलाभः, प्राणरक्षणात् पुण्यं च भविष्यति। सर्वथा कीर्तिः रक्षणीया; कीर्तिहीनं धनं निन्द्यं। पूर्वं रघुः कीर्त्यर्थं ब्राह्मणाय सर्वस्वं दत्तवान्। हरिश्चन्द्रः कर्णश्च कीर्त्यर्थं बहु दत्तवन्तौ। कथं अहं विषाग्निना दह्यमानं राजानं त्यजामि? यदि अद्य राजानं रक्षामि, सर्वे जनाः सुखिनः स्युः; राजविनाशे जननाशः निश्चितः। यदि राजा म्रियते, जननाशपापं मम भविष्यति, लोभात् ख्यातिनाशश्च। एवं चिन्तयन् कश्यपः, परमबुद्धिमान्, ध्यानं कृत्वा ज्ञातवान्— "राज्ञः प्राणा अन्ते स्थिताः।" तद् ज्ञात्वा, धर्मात्मा कश्यपः तक्षकात् धनं गृहीत्वा स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। कश्यपं प्रत्यनुनीत्य तक्षकः सप्तमे दिने राजानं हन्तुम् इच्छन् शीघ्रं नागसाह्वयपुरीं जगाम। तत्र तेन श्रुतम्— "राजा पुरद्वारे रत्नैर्मन्त्रैः औषधैः च यथावत् रक्षितः, अच्युतरक्षः, गृहे स्थितः।" तदा तक्षकः चिन्तायुक्तः, ब्राह्मणशापभीतः, योगबलात् विचारयामास— "कथं गृहम् प्रविशेयम्?" "कथं पापं राजा, ब्राह्मणशापपीडितः, मोहितः, द्विजद्वेषी, मया वञ्चनीयः?" "पाण्डवान्वये जातः कश्चन न कदापि एवं कृतवान्, येन मृतसर्पः मुनिकण्ठे स्थापितः।" कालगति ज्ञात्वा, स राजा दोषार्हं कर्म कृतवान्; सः गृहे रक्षां स्थाप्य प्रविष्टः। अद्य राजा निर्भयः, मृत्युम् अतिवर्तते इति मन्यते; कथं तं ब्राह्मणवाक्येन दग्धुम्?" "मूढः सः न जानाति मृत्युः अनिवार्यः; अतः अद्य रक्षां स्थाप्य, गृहम् आरोह्य, सुखमस्ति।" "यदि दैवयोगात् मृत्युः नियतः, महाबलिनः अपि, कोऽपि उपायः तं निवारयितुं न शक्यः।" पाण्डववंशजः राजा मृत्युम् आगतम् ज्ञात्वा, स्थिरः, जीवने चित्तं स्थापयामास। राजा सर्वदा दानपुण्यकर्माणि कर्तव्यो; धर्मेण रोगनाशः, ततः दीर्घायुः। अन्यथा, मृत्युनिर्णयो यदि न सिध्यति, स्नानदानादिकं मृत्युकाले स्वर्गाय नयति; अन्यथा, नरकाय। द्विजहिंसापापं, ब्राह्मणशापः च, मृत्युकाले राज्ञः समीपं आगच्छतः। तस्य पार्श्वे न कश्चन ब्राह्मणः आसीत् यः तं निरोधयेत्; विधिना निश्चितः मृत्युः सर्वथा अनिवार्यः। एवं मन्यमानः सः सर्पः तत्र स्थितान् सर्पान्, तपस्विरूपिणः कृत्वा, प्रेषयामास। तक्षकः स्वयं फलं मूलं च गृहित्वा कृमिरूपेण फले प्रविष्टः। ततः ते सर्पाः शीघ्रं गत्वा तानि फलानि गृहित्वा राजमहालय समीपे स्थिताः। रक्षकाः तान् तपस्विनः दृष्ट्वा पृच्छन्ति— "किमर्थम् आगताः?" ते उत्तरं ददुः— "वयं अद्य वने आश्रमात् समागताः, राजानं द्रष्टुम्।" "अभिमन्युपुत्रं वीरं, तेजस्विनं वंशधरं, आथर्वणमन्त्रैः पोषयितुम्, आशीर्वादाय च आगताः।