तत्र सर्वाणि नित्यकर्माणि—पूजा, होमादिकानि—सम्यक् निष्पाद्यमानानि आसन्। राजा अपि तत्र स्थित्वा सर्वाणि राजकार्याणि कुशलतया अन्ववहत्। सः मन्त्रिभिः सह मन्त्रयमानः दिनान्यपि गणयामास। तत्र मन्त्रिषु श्रेष्ठः कश्चन ब्राह्मणः आसीत्—कश्यपः नाम। सः कश्यपः, धनकामः सन्, तस्य महात्मनः राज्ञः प्राप्तं शापं श्रुत्वा, चिन्तयामास—“अहं तत्र गमिष्ये यत्र शप्तो राजा वर्तते।” एवं निश्चित्य, सः ब्राह्मणः स्वगृहात् निर्गत्य मार्गे प्रस्थितः। कश्यपः मन्त्रविद्, वेदवित्, ऋषिसत्तमः, धनलाभकामनया त्वरितं प्रायात्। तस्मिन्नेव दिने, सुतः उवाच—तक्षकः नाम, सर्पश्रेष्ठः, राज्ञः शापश्रवणात्, शीघ्रं स्वगृहात् निर्गत्य प्रस्थितः। तक्षकः वृद्धब्राह्मणरूपं धृत्वा मार्गे गतवान्। सः पन्थानं समाश्रित्य यत्र कश्यपः राजानं प्रति याति, तत्र तम् अपश्यत्। तदा सः सर्पः मन्त्रकुशलं ब्राह्मणं पप्रच्छ—“भोः! कुत्र त्वं शीघ्रं गच्छसि? किं कार्यं सिद्धयितुम् इच्छसि?” कश्यपः उवाच—“तक्षकः राजानं परीक्षितं दग्धुम् इच्छति; तत्र अहं त्वरया गच्छामि, राजानं दुःखात् मोचयितुम्।” “मम मन्त्रः अस्ति विषनाशनः; तेन अहं राजानं पुनरुद्धरिष्यामि, तस्य जीवितकालः अत्रैव अस्ति।” तक्षकः उवाच—“अहं स एव सर्पः अस्मि, यो राजानं भक्षयिष्यति; त्वं निवर्तस्व, मम दष्टस्य चिकित्सां कर्तुं न समर्थः।” कश्यपः प्रत्युवाच—“हे सर्प! यदि त्वं ब्राह्मणशप्तं राजानं दंशयिष्यसि, अहं मन्त्रबलात् तं नूनं पुनरुद्धरिष्यामि—न संशयः।” तक्षकः पुनरुवाच—“यदि त्वं मम दष्टं राजानं पुनरुद्धरिष्यसि, हे द्विजश्रेष्ठ, तर्हि मन्त्रस्य तव प्रभावं दर्शय।” “अद्याहं एषां वृक्षं विषज्वालया दग्ध्वा भस्म करिष्यामि।” कश्यपः उवाच—“यद्यपि त्वं सर्पश्रेष्ठ! एतं वृक्षं दंशयित्वा दग्ध्वा वा करिष्यसि, अहं तं पुनरुद्धरिष्यामि।” सूतः उवाच—तदा सर्पः तं वटवृक्षं दष्ट्वा भस्मसात् कृतवान्। ततः सः कश्यपं उवाच—“ब्राह्मणश्रेष्ठ! पुनरुद्धरय।” कश्यपः तदा सर्पविषाग्निना भस्मीकृतं वृक्षं दृष्ट्वा, सर्वं भस्म सञ्चित्य, इदं वचनं प्रोवाच—“पश्य अद्य मम मन्त्रस्य प्रभावं, हे विषधरश्रेष्ठ! अहं एतं वटवृक्षं साक्षात् तव सम्मुखे पुनरुद्धरिष्यामि।” एवं उक्त्वा, मन्त्रविद् कश्यपः जलं गृहित्वा मन्त्रपूतं तत् भस्मनि सिञ्चितवान्। ततः तेन जलसिञ्चनेन सः वटवृक्षः स्वपूर्वरूपेण शोभनः अभवत्। तक्षकः तं वृक्षं पुनरुद्धृतं दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्। तदा सः सर्पः कश्यपं पप्रच्छ—“किमर्थं त्वं एवं प्रयत्नं करोषि? यत् इच्छसि तत् वरं वद; अहं तव तद् दास्यामि।” कश्यपः उवाच—“धनकामनया राजानं साधनरूपेण चिन्तयित्वा, सर्पशापानन्तरं गृहात् निर्गत्य, मन्त्रविद्यया राजानं रक्षितुम् उद्युक्तः अभवम्।” तक्षकः उवाच—“ब्राह्मणश्रेष्ठ! यावद् इच्छसि तावत् धनं राज्ञः गृहात् गृहाण; अहं तुभ्यं दास्यामि। स्वगृहं प्रतिगच्छ; अहं तुष्टः अस्मि।” सूतः उवाच—तस्य वचः श्रुत्वा, कश्यपः परमसत्यदर्शी, पुनः पुनः मनसा विचिन्तयामास—“किं करिष्यामि?” “यदि धनं गृहित्वा गृहम् गच्छामि, लोके मम यशः लोभबन्धनात् नश्येत्। यदि अहं राजानं जीवयामि, अचलं यशः भविष्यति, बहु धनमपि लभे, प्राणरक्षणात् पुण्यं च स्यात्।” “यशः सर्वथा रक्षितव्यम्; धनं विना यशसा निन्दितम्। पुरा रघुः अपि यशः कृते सर्वं ब्राह्मणे दत्तवान्। हरिश्चन्द्रः कर्णश्च यशः कृते बहु दत्तवन्तः। कथं अहं विषाग्निपीडितं राजानं त्यजेयम्?” “यदि अद्य राजानं जीवयामि, सर्वजनानाम् आनन्दः भविष्यति; राजा विना जननाशः निश्चितः—नात्र संशयः। यदि राजा म्रियते, जननाशपापं मम भविष्यति, लोभाद् धनस्य लोके मम अपकीर्तिः अपि स्यात्।” एवं मनसा चिन्तयन्, कश्यपः प्राज्ञः, ध्यानमास्थाय, राज्ञः प्राणस्य अन्तिकत्वं अवगच्छत्। ध्यानबलात् ज्ञात्वा राज्ञः कालसमीपत्वम्, धर्मात्मा कश्यपः तक्षकात् धनं गृहित्वा स्वगृहं प्रतस्थे। ततः कश्यपं निवर्त्य, सः तक्षकः सप्तमे दिने राजानं हन्तुम् इच्छन्, शीघ्रं नागसाह्वयाख्यां पुरीं प्रायात्। तत्र नगरीसीम्नि राजा रत्नैः, मन्त्रैः, औषधैः च रक्षितः, अच्युतरक्षाभिः युक्तः, प्रासादे स्थितः इति श्रुत्वा, तक्षकः चिन्तायाम् अपद्यत—“कथं गृहं प्रविशेयम्?” योगबलात् चिन्तयन्, भयभीतः ब्राह्मणशापस्य, तक्षकः मनसा ममर्ष—“कथं पापिनं, ब्राह्मणशापदग्धं, मोहितं, ब्राह्मणद्वेषिणं राजानं मोहयित्वा दग्धुम् शक्यम्?” “पाण्डववंशे जातेन कदापि एवं कर्म न कृतम्, येन मृतसर्पः मुनिकण्ठे स्थापितः।” “कालगति ज्ञात्वा, राजा दोषं कृतवान्; सः प्रासादे रक्षां स्थाप्य, तत्र प्रविष्टः। अद्य राजा चिन्तारहितः, मृत्युम् अपहसन्, आत्मानं रक्षति इति मन्यते। कथं तं ब्राह्मणवचनेन दग्ध्वा नयामि?” “सः मोहितः न जानाति मृत्योरनिवर्तित्वम्; तस्मात्, अद्य सः रक्षां स्थाप्य, प्रासादे स्थितः, सुखं भुङ्क्ते। यदि मृत्युः नियतिः शक्तिमतः अपि, तर्हि कोऽपि उपायः कोटिप्रयत्नैः अपि ताम् निवारयितुं न शक्यते।” एवं सर्गः समाप्यते।