सर्पदंष्टया सा उत्तमा स्त्री प्रमद्वरा तत्क्षणमेव मृत्युमुपगता। तस्या मृतां दृष्ट्वा महदाक्रन्दनं समजनि। सर्वे ऋषयः समागत्य, शोकसंविग्नचित्ताः, विलपन्तः तां भूमौ पतितां दृष्ट्वा, तस्याः पितरं परमशोकसमाविष्टं चापि अपश्यन्। सः पिताऽपि तस्याः तेजस्विन्याः प्राणहीनायाः तनौ विलपन् रुरोः करुणनिनादं श्रुत्वा तत्र आगतः। सः रुरुः तां जीवतीमिव शयानां प्रियतमानां दृष्ट्वा, स्थूलकेशादीन् ऋषींश्च अश्रूणि मुञ्चतः विलोक्य, बहिर्गत्वा दुःखाकुलचित्तः विलपन् अवदत्—“हा, दैवयोगेनायं सर्पः प्रेषितः, किमिदं विस्मयकरम्! एष मे दुःखस्य कारणं, सुखनाशकः; किमहं करिष्यामि, कुत्र वा गमिष्यामि? मम प्रिया मृताऽस्ति। सत्यं, विना प्रियतमा जीवितुं न इच्छामि; सा सुशोभना न मया न कदापि आलिङ्गिता न च चुम्बिता। मम दुर्भाग्येन न तस्या विवाहः कृतः, न च साकं लाजहोमः कृतः। धिक् मानवजीवनं, अद्य मम प्राणाः अपि त्यजन्ति; दुःखितस्य जनस्य इच्छितेऽपि मृत्युः न आगच्छति। कथं तर्हि मम कामितं सुखं स्वर्गीयं वा लौकिकं वा सुलभं स्यात्? अहं भीषणे नद्यां पतिष्यामि, अग्नौ वा आत्मानं क्षिपिष्यामि। विषं पिबामि, वा ग्रीवायां रज्जुं बद्ध्वा प्राणान् त्यक्ष्यामि।” इत्येवं चिन्तयन् सः तत्र अश्रूणि मुञ्चन् पुनः पुनर् मनसा विचिन्तयामास। नदीतीरे स्थित्वा सः उपायं विचिन्तयामास—“मृत्योर् वा आत्मनाशस्य वा कः फलः? मम पितरौ दुःखितौ स्यातां, माता च महाशोकेन पीडिता; कदाचिद् दैवम् अपि तुष्टं स्यात् मम आत्मत्यागं दृष्ट्वा। सर्वे मम विनाशे हृष्टाः स्युः, नात्र संशयः; परं मम प्रियतमे कः लाभः, परत्रापि?” इत्येवं चिन्तयन् सः पुनः अवदत्—“यदि अहं दुःखितः आत्मनं हन्याम्, तर्हि परत्रापि सा प्रिया मम न स्यात्, आत्महत्यां कृत्वा। तस्मात् यदि म्रियेत, दोषो मम; न तु अम्रियते।”—इति सः नद्यां स्नात्वा शुचिः स्थित्वा, एवं विलपन् अश्रूणि मुञ्चन् आसीत्। एवं कथयित्वा, सः मुनिः हस्तयोः जलं गृहीत्वा प्रार्थयामास—“यदि मया देवपूजा, गुरुपूजनं, होमः, जपः, तपः, वेदाध्ययनं, गायत्रीशुद्धिः कृताः, यदि सूर्यपूजनात् पुण्यं प्राप्तं, तर्हि मम प्रिया जीवतु; यदि सा न जीवेत्, तर्ह्यहं प्राणान् त्यक्ष्यामि”—इत्युक्त्वा, तद् जलं भूमौ सिञ्च्य, देवतान् पूजयामास। राजा उवाच—एवं सः पत्न्याः दुःखेन विलपन् आसीत्। तदा दिव्यदूतः तत्र आगत्य रुरुम् उवाच—“मा कुरु त्वं एतादृशं प्रमादम्, ब्राह्मण; कथं मृतायाः तव प्रिया पुनर्जीवेत्? सा समाप्तायुः, गन्धर्वाप्सरसः कन्या; अन्यां सुन्दरीं इच्छस्व, एषा तु अविवाहिता मृताऽस्ति। किमर्थं त्वं मूढतमः रोदिषि? तया सह किम् आनन्दम्?” इत्युक्ते, रुरुः प्रत्युवाच—“दूत, अन्यां न वृषये।” सः सत्यं, स्नेहितं, मनोहरं वचनं प्रोक्तवान्। ततः दिव्यदूतः उवाच—“शृणु, ब्राह्मणश्रेष्ठ, देवैः कदाचित् उपायः कल्पितः। अर्धायुषः दानेन प्रमद्वरा जीवयितव्या।” रुरुः अवदत्—“अहम् अर्धं मम आयुः कन्यायै ददामि, नात्र संशयः। अद्य एव जीविता सा मम प्रिया उत्थातु।” तस्मिन् काले विश्वावसुस्तत्र दिव्ययानं समारुह्य आगतः। सः स्वकन्यायाः प्रमद्वरायाः मृत्युः दिव्यलोकात् ज्ञात्वा, गन्धर्वराजः दिव्यदूतः च धर्माधिपतिं उपगम्य एवमूचताम्—“धर्मन्, रुरोः भार्या अपि विश्वावसोर् दुहिता। प्रमद्वरा कन्या अद्य सर्पदंष्टया मृताऽस्ति। सा मृत्युकामिनी रुरोः अर्धायुषा पुनर्जीवयितव्या, हे सूर्यपुत्र। तस्याः व्रततपसा सुकुमार्या कन्यायाः उत्थानं क्रियताम्।” धर्मः उवाच—“यदि त्वं विश्वावसोर् दुहितरं प्रमद्वरां इच्छसि, दिव्यदूत, तर्हि सा रुरोः अर्धायुषा उत्थातु; गत्वा तां रुरवे ददातु।” राजा उवाच—एवं दिव्यदूतः शीघ्रं गत्वा प्रमद्वरां जीवयामास, रुरवे च ददौ। ततः शुभे दिने, विधिवत् रुरोः सा कन्या विवाहिता। एवं विधिना मृतापि जीविता जाता। स उपायः शास्त्रानुसारं सदा कर्तव्यः। रत्नैः, मन्त्रैः, औषधैः च शास्त्रविधिना जीवः रक्षितव्यः। इति उक्त्वा, राजा मन्त्रिणः नियुक्तवान्, रक्षार्थं च पुररक्षां व्यधात्। सः सप्तभूमिकां दिव्यां प्रासादं निर्मापयामास। तस्मिन् काले राजपुत्रः मन्त्रिभिः सह तत्र प्रविवेश। वीराः रत्नमन्त्रधारिणः तत्र रक्षार्थं नियुक्ताः। तदा राजा गौरमुखं मुनिं प्रेषयामास। सेवकस्य प्रियार्थं बारबारं क्षमां याचितवान्। मन्त्रसिद्धब्रह्मणः तत्र रक्षार्थं प्रेषिताः। मन्त्रिणः पुत्रः तत्र नियुक्तः, गजाः च रक्षार्थं स्थिताः। सुष्ठु रक्षिते तस्मिन् प्रासादे कश्चन प्रवेष्टुं न शशाक। वायुः अपि तत्र न चलति स्म; प्रवेशः सख्त्या प्रतिषिद्धः। राजा तत्र वसन् सर्वविधं भोज्यपेयादिकं व्यवस्थितवान्।