इदं जगत् मृतानां दर्शनाय मां याचते, किं तु अहं न समर्थः, हे मातः, त्वं शीघ्रं मृतान् जनान् दर्शय। इति स्तुत्वा, देवी सा मोहिनी जगन्माता सुरभिविभूषिता, स्वर्गात् सर्वान् समाहूय मृतान् नृपतीन् प्रजाजनाय प्रादर्शयत्। तदा कुन्ती, गान्धारी, सुभद्रा, विराटतनया च दृष्ट्वा, पाण्डवाः स्वजनान् प्रत्यागतान् सन्तोषं प्रापुर्। ततः, व्यासेनापारतेजसा विमुक्ताः सन्तः, देवीम् मोहिनीं स्मृत्वा, मायायामिवोत्थितायां, विस्मयं जग्मुः। ततः पाण्डवाः सर्वे मुनयश्च पृष्ट्वा निर्गत्य, राजा मार्गे व्यासकथां कथयन् नागपुरं प्राप। तृतीयदिने तु, सुतः उवाच, धृतराष्ट्रो राजा दारेण सह, कुन्त्या च सहितः, वनाग्निना दग्धः। सञ्जयः तीर्थयात्रां कृत्वा राजानं परित्यज्य गतः; इति नारदवाक्यं श्रुत्वा, युधिष्ठिरो राजा शोकाविष्टः अभवत्। छत्त्रिंशद्वर्षात् कौरवानां नाशानन्तरम्, यदवाः प्रभासे विप्रशापेन विनष्टाः। मद्यं पीत्वा प्रमत्ताः सन्तः, परस्परं युध्यन्तः, तत्रैव रामकृष्णयोरग्रे नष्टाः। रामः स्वदेहं त्यक्त्वा, कृष्णः पद्मनयनः, शापं पूर्त्वा, मृगयाव्याघ्रेण बाणेन ताडितः, श्रीहरिरूपेण जगाम। वासुदेवः हरिदेहत्यागं श्रुत्वा, शुद्धचित्तः जगन्मातरं ध्यानं कृत्वा, स्वजीवनं परित्यक्तवान्। ततोऽर्जुनः शोकसंतप्तः प्रभासं गत्वा सर्वेषां यथाविधि क्रियाः अकुर्वत्। ततः हरिदेहं निरीक्ष्य, चितां रचयित्वा, राजा अष्टभिर्भार्याभिः सह तां प्रज्वालयत्। रामस्य देहं रेवत्या सह अग्नौ दग्ध्वा, अर्जुनः द्वारकां गत्वा जनान् नगरात् निष्कास्य अनयत्। ततः वासुदेवनगरे समुद्रेण निमग्नायां, अर्जुनः सर्वान् जनान् गृहीत्वा तस्मात् निर्गतः। मार्गे कृष्णपत्नीः चौरगोपैः लुण्ठिता, सर्वं धनं हृतं, अर्जुनस्य शक्तिः नष्टा। इन्द्रप्रस्थं गत्वा, अर्जुनः वज्रं, अनिरुद्धपुत्रं, राज्ञः पदे स्थापयत्, यः तस्य तेजसा हीनः अभवत्। सः व्यासाय दुःखं निवेद्य, तेन महात्मना उक्तम्—‘यदा हरिस्त्वं च पुनर्जन्ये, तदा ते तेजोऽतिवृद्धं भविष्यति।’ इति श्रुत्वा, पार्थः नागपुरं गतः। दुःखितः अर्जुनः युधिष्ठिराय सर्वं यद्वृत्तं तद् हरिनाशं यदुनाशं च न्यवेदयत्। राजा सुवर्णगिरिं गन्तुम् उद्यतवान्, उत्तरापुत्रं त्रयस्त्रिंशद्वर्षं राज्ये स्थाप्य। राजा द्रौपद्या भ्रातृभिः सह वनं गतः, हस्तिनापुरे त्रयस्त्रिंशद्वर्षं राज्यं कृत्वा। हिमालयं प्राप्य, पृथासुताः षट् प्राणान् त्यक्त्वा, परीक्षित् धर्मात्मा सर्वं प्रजाजनं रक्षितवान्। सः राजा षष्टिवर्षाणि राज्यं कृत्वा, मृगयायां रतः, महावनं प्रविष्टः। मध्याह्ने शरभित्तं मृगं विचिन्वन्, उत्तरासुतः राजा तृषार्तः श्रान्तः क्षुधितश्च अभवत्। तप्तः सः तापेन, समीपे मुनिं दृष्ट्वा, तं ध्यानस्थितं मुनिं जलार्थी याचितवान्। मुनिः मौनं स्थित्वा न प्रत्युवाच; तदा राजा तृषार्तः, शरस्यान्तेन मृतसर्पं गृहित्वा। कलिना हृतचित्तः, सर्पं मुनिग्रीवे स्थापयत्; तथापि मुनिः न किंचित् अचेष्टत। ध्याननिष्ठः सः न चलितः, राजा स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। मुनिपुत्रः, गोसुतः, महातपाः, वनसमीपे क्रीडन्, सखिभ्यः श्रुत्वा—‘तव पितुः कण्ठे मृतः सर्पः स्थापितः’—इति। कश्चन उवाच—‘मृतसर्पः तत्र स्थापितः।’ इति वाक्यं श्रुत्वा, सः क्रोधात् कम्पितः। क्रुद्धः सः हस्तेन जलं गृहित्वा, राजानं शप्तवान्—‘येन मृतसर्पः मम पितुः कण्ठे अद्य स्थापितः, तं पापिनं तक्षकः सप्तरात्रे दंशयिष्यति।’ ततः मुनिशिष्यः राजानं गृहे स्थितं सम्प्राप्तः। तस्य शापस्य वार्तां राज्ञे निवेद्य, ब्राह्मणेन शापो दत्त इति श्रुत्वा, अभिमन्युपुत्रः अनिवर्तनीयं ज्ञात्वा, ज्येष्ठमन्त्रिणः उवाच—‘ब्राह्मणेन शप्तोऽहं, निश्चितं वैरात्। किं कर्तव्यं, मन्त्रिणः? किमपि उपायं विचिन्त्यताम्। मृत्युः हि अनिवार्यः इति वेदविदः वदन्ति। तथापि, शास्त्रविहितः उपायः बुद्धिमद्भिः कार्यः; केचन उपायं साधनीयमिति मन्यन्ते। उपायेनैव कार्याणि सिद्ध्यन्ति, न तु अन्यथा। रत्नमन्त्रौषधीनां शक्तयः दुर्ज्ञेयाः। यदि सिद्धरत्निनां उपायेन किमपि न शक्यते, तर्हि किल मुनिपत्नी सर्पदष्टा मृतापि किमर्थं जीविता? सुराङ्गना मुनिना स्वार्धायुः दत्त्वा जीविता; तथापि, दैवबलवति, बुद्धिमान् तत्र न कदापि विश्वासं कुर्यात्।