कुन्ती करुणया कर्षिता भगवान्कृष्णं प्रार्थयामास—"कर्णो मम पुत्रः; स जातमात्रं मया दृष्टः। मम मनः सन्तप्तमस्ति; तं मां दर्शय, तपोधन।" ततोऽन्येऽपि स्वेच्छायाः निवेदनं चक्रुः। कुन्तीवद् गान्धारी व्यासं प्रार्थयामास—"धनञ्जयेन सह युद्धाय गतः दुःशासनादिसहितो दुर्योधनः मया न दृष्टः; तान् पुत्रान् मां दर्शय, मुनिश्रेष्ठ।" सुभद्रा अपि व्यासमुवाच—"अभिमन्युः प्राणादपि प्रियः; तं द्रष्टुमिच्छामि, सर्वज्ञ, तपस्विन्, अद्य मां दर्शय।" एवं सतीनां तथा पुरुषाणां विषादयुक्तं वचनं श्रुत्वा सत्यवत्याः सुतः व्यासः, प्राणायामं कृत्वा, सनातनीं देवीं ध्यानपूर्वकं स्मरन्, सायाह्ने भागीरथ्याः तीरे महानृषिः उपविशत्। युधिष्ठिरपुरोगमान् सर्वान् आहूय, गङ्गाजले स्नात्वा, जगन्मातरं स्तोतुम् आरब्धवान्। सः देवीं प्रकृतिरूपिणीं, आत्मानन्दस्वरूपिणीं, सगुणां निर्गुणां, देवानां देवां, ब्रह्मस्वरूपिणीं, मणिद्वीपवासिनीं स्तुत्वा, उवाच—"यदा न ब्रह्मा न विष्णुः न शिवः न इन्द्रः न वरुणः न कुबेरः न यमः न अग्निः आसीत्, तदा केवलं त्वमेवासीः; तस्यै नमः।" "यदा न आपो न वायुः न पृथिवी न व्योम न तेषां गुणाः न इन्द्रियाणि न मनः न बुद्धिः न चन्द्रमाः, तदा केवलं त्वमेवासीः; तस्यै नमः।" "त्वया सर्वं जगदेतत् चित्ते सञ्चितम्, सूक्ष्मशरीरं गुणैः सहितं लीनं कृत्वा, कल्पान्ते स्वेच्छया स्थितासि; त्वां विज्ञाय अपि केचन न जानन्ति।" "इमे लोकाः मृतानां दर्शनाय मां याचन्ते; अहं न समर्थः, माता, त्वं शीघ्रं मृतान् जनान् दर्शय।" इत्येवं विनीतया स्तुता सा माया जगन्माता स्वर्गात्सर्वान् मृतान् आहूय, राजानां दर्शयामास। कुन्ती, गान्धारी, सुभद्रा, विराटदुहिता च दृष्ट्वा, पाण्डवाः स्वबान्धवान् पुनः संमिलितान् सन्तोष्य हृष्टाः अभवन्। ततो व्यासेन विमुक्ताः, देवीं मायां विस्मयमिव दृष्ट्वा, स्मरन्तः, सर्वे पाण्डवाः मुनयश्च व्यासं प्रणम्य निर्गता। राजा मार्गे नागपुरं प्रति व्यासकथां कथयन् जगाम। तृतीयदिने तु धृतराष्ट्रः राजा दारया सह कुन्त्या च वनाग्निना दग्धः। संजयः तीर्थयात्रां कृत्वा राजानं त्यक्तवान्; इति नारदवाक्यं श्रुत्वा युधिष्ठिरः शोकग्रस्तः अभवत्। षट्त्रिंशद्वर्षात् कौरवविनाशानन्तरं, यदवाः प्रभासे ब्राह्मणशापात् विनष्टाः। मद्यपानवशात् प्रमत्ताः, परस्परं युद्धं कृत्वा, रामकृष्णयोः साक्षात् समक्षं नष्टाः। रामः शरीरे त्यक्त्वा, कृष्णः कमलनयनः, शापानुसारं मृगवेधेन बाणेन हतः, श्रीहरिरूपेण स्वधाम गच्छन्। वासुदेवः हरिवियोगं श्रुत्वा, आत्मानं शुद्ध्वा, विश्वमायां ध्यात्वा, प्राणान् त्यक्तवान्। ततः अर्जुनः शोकातुरः प्रभासं गत्वा, सर्वेषां मृतकानां संस्कारं चकार। ततो हरीश्वरं निरीक्ष्य, काष्ठान्युपरि स्थाप्य, स्वपत्नीभिः सहितः अग्निसंस्कारमकरोत्। रामस्य शरीरं रेवत्या सह दग्ध्वा, अर्जुनो द्वारकां गत्वा, जनान् नगरात् निर्गम्य, तान् निनय। ततः वासुदेवपुरीं सागरः प्लावयामास; अर्जुनः सर्वान् जनान् गृहीत्वा तस्मात् निर्गतः। मार्गे कृष्णपत्नीः चौरगोपैः लुण्ठिताः, सर्वधनं हृतम्, अर्जुनः शक्तिहीनः अभवत्। इन्द्रप्रस्थं गत्वा, अर्जुनः वज्रं, अनिरुद्धस्य पुत्रं, राजा न्यधात्, स्वशक्तिहीनः सन्। सः शोकं व्यासाय निवेद्य, व्यासेन प्रोक्तं—"ह्यः हरिस्त्वं च पुनराविर्भाविष्यथः, तदा शक्तिः परमा भविष्यति।" एवं श्रुत्वा, पार्थः नागपुरं जगाम। दुःखितः अर्जुनः युधिष्ठिराय सर्वं—हरिवियोगं, यदुविनाशं—न्यवेदयत्। राजा सुवर्णशैलगमनाय निर्णीतवान्; उत्तरायाः पुत्रं राज्ये स्थाप्य, षट्त्रिंशद्वर्षाणि राज्यं कृत्वा, द्रौपद्याः सह भ्रातृभिः वनं गतः। हिमालयं प्राप्ताः पृथा-पुत्राः षट् जीवन्तः स्वप्राणान् त्यक्तवन्तः; परीक्षित् धर्मज्ञः सर्वान् जनान् रक्षितवान्। सः राजा षष्टिवर्षाणि राज्यं कृत्वा, मृगयायां रतः, महावनं प्रविष्टः। एकदा मध्याह्ने, मृगं व्रणितं अनुसृत्य, राजा उत्तरायाः सुतः क्षुत्पिपासया पीडितः, तापेन क्लान्तः, समीपे मुनिं पश्यन्, जलार्थं याचितवान्। मुनिः मौनं कृत्वा न प्रत्युवाच; राजा तृषार्तः, धनुष्कोट्या मृतसर्पं गृहीत्वा, मुनिकण्ठे स्थापयामास। कलीन्विष्टचित्तः राजा तं सर्पं मुनिकण्ठे निवेश्य, मुनिः ध्याननिष्ठः अचलं स्थित्वा, न किंचन उक्तवान्। राजा स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। मुनेः पुत्रः, गोदुग्धसम्भवः, महातपाः, वनसमीपे क्रीडन्, सखिभ्यः श्रुत्वा—"तव पितरं सर्पो ग्रीवायामस्ति"—इत्येवम्।