यदा विदुरः दृष्टो नाभूत्, धर्मः तं प्रज्ञावन्तं विदुरं कुत्र अस्ति इति पृच्छति स्म। तदा अम्बिकायाः पुत्रः धर्माय प्रत्युवाच। विदुरः सारथिः वैराग्ययुक्तः, उदासीनः, निरुपाधिः, एकान्तवासः, नित्यस्य ध्यानं अन्तरात्मनि कुर्वन् विचरति स्म। द्वितीयदिने युधिष्ठिरः राजा गङ्गां वनं प्रति गच्छन्, तपस्यासु दृढः, कृशः विदुरः दृष्टः। तं दृष्ट्वा राजा उवाच—"त्वां नमामि, युधिष्ठिरः।" इति। तस्य श्रुत्वा विदुरः स्थिरः तिष्ठन्, मूर्तिवत्, न चलति स्म, हे निष्पाप। ततः क्षणेन अद्भुतं तेजः विदुरस्य मुखात् उत्पन्नं, युधिष्ठिरस्य मुखे लीनं, तयोः धर्मस्वरूपत्वात्। ततः सारथिः प्राणान् त्यक्तवान्; युधिष्ठिरः महद्व्यथितः अभवत्, राजा तस्य शरीरदाहाय यत्नं अकुर्वत्। राजा शृण्वन्, देहविहीनः शब्दः अभवत्—"स वैराग्ययुक्तः, दाहाय अयोग्यः; यथेष्टं गच्छ, हे राजन्।" इति। ततः श्रुत्वा, सर्वे भ्रातरः गङ्गायाः शुद्धजलम् स्नात्वा, धृतराष्ट्राय सर्वं विस्तारतः निवेदयामासुः। सर्वे पाण्डवाः तत्र आश्रमे नागरिकैः सह स्थिताः; तत्र सत्यवत्याः पुत्रः नारदः च आगतौ। अन्ये महर्षयः अपि धर्माश्रमं आगच्छन्; तत्र कुन्ती व्यासं, उपस्थितं, शुभदर्शनं, सम्बोधितवती। कुन्ती उवाच—"कृष्ण, कर्णः मम पुत्रः; जन्मनन्तरं दृष्टवती। मनः महती व्यथा अनुभूयते; तं दर्शय, तपस्विन्।" पुनः उवाच—"त्वं समर्थः, भगवन्; मम इच्छा पूरय, प्रभो।" गान्धार्यपि उवाच—"दुर्योधनः युद्धाय गतः; अहं तं न दृष्टवती, हे मुने।" "मम पुत्रं, तस्य अनुजैः सह दर्शय, श्रेष्ठमुने।" सुभद्रा उवाच—"अभिमन्यु, महावीर्यः, जीवात् प्रियतरः।" "तं द्रष्टुम् इच्छामि, सर्वज्ञ; अद्य तपस्विन् दर्शय।" ततः सारथिः उक्तवान्—"एवं वचनं शृण्वन् सत्यवत्याः पुत्रः..." तदा प्राणायामं कृत्वा, नित्यां देव्यां ध्यानं अकुर्वत्; सायं काले महर्षिः गङ्गायाः तटे आसीत्। युधिष्ठिरं प्रमुखीकृत्य सर्वान् आह्वयित्वा, स्नात्वा, जगज्जननीं स्तुतवान्। स तां प्रकृतिं, आत्मानन्ददायिनीं, गुणातीतगुणयुक्तां, देवदेवां, ब्रह्मस्वरूपिणीं, मणिद्वीपवासिनीं स्तुतवान्। "यदा न ब्रह्मा, न विष्णुः, न शिवः, न इन्द्रः, न वारुणः, न कुबेरः, न यमः, न अग्निः—तदा केवलं त्वमेव आसीः, देवी; तां नमामि।" "यदा न जलम्, न वायुः, न भूमिः, न आकाशः, न तेषां गुणाः, न इन्द्रियाणि, न मनः, न बुद्धिः, न तेजस्वी चन्द्रः—तदा केवलं त्वमेव आसीः, देवी; तां नमामि।" "सर्वं जगत् जीवसङ्घं मनसि संहृत्य, सूक्ष्मशरीरं गुणैः सह लयम् कृत्वा, त्वं कल्पपर्यन्तं स्वेच्छया स्थितासि; विवेकिनः अपि त्वां न जानन्ति।" "एष लोकः मृतानां दर्शनाय मां याचति; अहं न समर्थः, मातः—त्वं शीघ्रं मृतान् जनाय दर्शय।" सूतः उवाच—एवं स्तुत्वा, देवी, महामाया, विश्वेश्वरी, स्वर्गात् सर्वान् आह्वयित्वा, मृतराजान् दर्शयामास। कुन्ती, गान्धारी, सुभद्रा, विराटकन्या दृष्ट्वा, सर्वे पाण्डवाः स्वजनं पुनः दृष्ट्वा हर्षिताः। ततः व्यासेन अनन्ततेजसा मुक्ताः, देवीं महामायां स्मृतवन्तः, मायावद् अद्भुतं दृश्यं जातम्। ततः पृष्ट्वा, सर्वे पाण्डवाः, ऋषयः च प्रस्थिताः; राजा नागपुरं गत्वा, मार्गे व्यासकथां कथयन्। सूतः उवाच—ततः तृतीयदिने, धृतराष्ट्रः राजा, वनाग्निना दग्धः, पत्नीया सह, कुन्त्या च। संजयः तीर्थयात्रां कृत्वा, राजानं त्यक्तवान्; एतत् नारदात् शृण्वन्, युधिष्ठिरः शोकग्रस्तः अभवत्। यदा छत्त्रिंशत् वर्षाणि कौरवविनाशात् अतीतानि, सर्वे यादवाः प्रभासे ब्राह्मणशापात् विनष्टाः। सुरापानं कृत्वा, मदमत्ताः, परस्परं युद्ध्यन्तः, तेषां महान् नाशः रामकृष्णयोः पुरतः जातः। रामः शरीरं त्यक्तवान्; कृष्णः, कमललोचनः, शापं पूरयन्, व्याधबाणेन विद्धः, हरीरूपेण गतः। वासुदेवः हरिं शरीरत्यागं कृत्वा शृण्वन्, आत्मनं शुद्धीकृत्य, विश्वेश्वर्यां ध्यानं कृत्वा, प्राणान् त्यक्तवान्। ततः अर्जुनः, महान् शोकग्रस्तः, प्रभासं गत्वा, सर्वेषां यथायोग्यं संस्कारं कृत्वा। ततः हरिं परीक्ष्य, काष्ठसञ्चयं कृत्वा, राजा, अष्टभिः पत्निभिः सह, तं दग्धवान्। रामस्य शरीरं रेवत्याः सह दग्ध्वा, अर्जुनः द्वारकां गत्वा, जनं नगरात् निष्कास्य अगच्छत्। वासुदेवस्य नगरी तदा समुद्रेण प्लाविता; अर्जुनः सर्वजनं गृहीत्वा, तस्मात् निर्गतः। मार्गे, कृष्णस्य पत्न्यः चौरैः, गोपालैः च लुटिताः; सर्वं धनं हृतम्, अर्जुनः शक्तिहीनः अभवत्। इन्द्रप्रस्थं आगत्य, वज्रः, अनिरुद्धस्य पुत्रः, अर्जुनेन, शक्तिहीनः सन्, राजा अभवत्। अर्जुनः दुःखम् व्यासाय निवेदयामास; महाचारी तं उक्तवान्—"यदा हरिः त्वं च पुनः जन्मं गृह्णीतः, बुद्धिमन्, तदा तव तेजः पुनः परं भविष्यति युगान्तरे।" एतद् श्रुत्वा, पार्थः नागपुरं गतः। दुःखितः अर्जुनः युधिष्ठिरराजाय सर्वं निवेदयामास—हरिव्यसनं, यादवविनाशं च।