अभिमन्योः पत्न्याः, विराटराजस्य सुता, परमसुन्दरी सा, कुलान्ते पुत्रं जनयामास। तस्य तु बालस्य, बाणाग्निना विदारितस्य, प्राणाः नाशिताः। किन्तु द्रोणस्य बाणैः दग्धस्य तस्य भ्रातृपुत्रस्य, श्रीकृष्णः स्वैः अद्भुतैः शक्तिभिः तं जीवन्तं चकार। तस्मात्, यदा कुलानि लुप्तिसमीपे स्थितानि, तदा एवम् उत्तमः पुत्रः जातः, यः पृथिव्याम् “परिक्षित्” इति ख्यातिं प्राप्तवान्। ततश्च, पुत्रेषु निहतेषु, धृतराष्ट्रः शोकसम्भ्रान्तः पाण्डवानां राज्ये निवसन्, भीमस्य कठोरवचनबाणैः पीडितः स्थितवान्। गान्धारी अपि तत्रैव, पुत्रशोकात् संतप्तचित्ता, निवसन्ती, युधिष्ठिरः दुःखितः सन्, तौ अहर्निशं सेवाम् अकरोत्। विदुरः धर्मात्मा, तौ ज्ञानचक्षुषा प्रबोधयन्, युधिष्ठिरस्य अनुमत्याऽपि भ्रातुः समीपे अवसत्। धर्मपुत्रः अपि स्वपितरं तं सेवायाम् यथाशक्ति यतमानः, पुत्रवियोगजनितदुःखं विस्मारयितुम् इच्छन्, तस्मै सेवाम् अकरोत्। एवं वृद्धः धृतराष्ट्रः यथाश्रुतं, भीमसेनः क्रुद्धः तं तीक्ष्णवचनैः, बाणसमानैः, सन्निधौ स्थितान् श्रोतृन् कृत्वा, ताडितवान्। “मया तव पुत्राः, हे पापदृष्ट, युद्धे हताः; दुःशासनस्य रक्तं पित्वा, महत् तृप्तिं प्राप्तवान्” इत्येवं वदन्। “अन्धः अयं, मया दत्तं अन्नं निर्लज्जतया भुङ्क्ते, गृध्रवत् श्ववत् वा; अयं व्यर्थं जीवति” इति च। एवं प्रतिदिनं कटुवचनानि तं श्रोत्रे उपनिनाय; किन्तु धर्मात्मा युधिष्ठिरः तं सान्त्वयन्, “अयं मूढः” इत्युक्त्वा, तस्य मनः शमयामास। एवं शोकसमन्वितः सः अष्टादशवर्षाणि तत्र स्थित्वा, धृतराष्ट्रः धर्मपुत्रं युधिष्ठिरं वनगमनाय अनुमतिं याचितुम् आरभत। राजा धृतराष्ट्रः धर्मपुत्रं याचमानः, “अद्य मम पुत्राणां निमित्तं विधिवत् पिण्डदानं कर्तुम् इच्छामि” इति उक्तवान्। “भीमः सर्वेषां अत्र श्राद्धं कृतवान्, न तु मम पुत्राणां, पूर्वद्वेषं स्मरन्। यदि त्वं मम अर्थं दास्यसि, श्राद्धं च करिष्यसि, तदा अहं वनं गच्छन्, स्वर्गफलप्रदं तपः करिष्यामि” इति चोक्तवान्। ततः विदुरस्य प्रोत्साहनेन, धर्मात्मा युधिष्ठिरः रहसि निश्चयमकरोत्, याचमानाय धृतराष्ट्राय वित्तं दातुम्। ततः स्वान् मन्त्रिणः आहूय, पृथिवीपतिः उवाच—“भवन्तः, मम पितरं श्राद्धकामं वित्तं दास्यामि” इति। ज्येष्ठभ्रातुः वचनं श्रुत्वा, अपरिमितवीर्यः भीमसेनः कोपितः, सभायाम् उक्तवान्—“वित्तं दातव्यं, हे महाभाग, दुर्योधनस्य हिताय; किम् अधिकं? अन्धः अपि सुखं प्राप्नोति; इदं किम् मूर्खतरं?” इति। “तव दुष्टमतेः कारणात् वयं वनम् अतीव क्लेशं प्राप्नुवाम; महाभागा द्रौपदी अपि दुष्टेन नीताऽभवत्। तव कृपया, स्थिरबुद्धे, वयं विराटगृहे जीवितवन्तः, सर्वे च वयं मत्स्यस्य सेवकाः अभवाम। यदि त्वं न रानी अभवः, कथं नाशः न स्यात्? अहं विराटस्य पाकशाला प्रवेशं कृत्वा, मगधं हत्वा, पाकः अभवम्। विजयी बृहन्नला किमर्थं बालकस्य नर्तकी अभवत्? वज्रबाहुः अर्जुनः स्त्रीवेषं कृत्वा। गाण्डीवधारी हस्ते कङ्कणैः शोभितः; मानुषरूपं धारयित्वा, किम् अन्यत् दुःखतरं? शिरसि वेणि, नेत्रयोः अञ्जनं दृष्ट्वा, खड्गं गृहीत्वा, शीघ्रं छिनदामि—अन्यथा सुखं नास्ति। नृपस्य अनपृच्छ्य, गृहे अग्निं स्थापयित्वा, दुष्टबुद्धिः पुरोचनः दग्धः। कीचकाः अपि सर्वे, नृपं अनपृच्छ्य, हताः; न तु सर्वे धृतराष्ट्रपुत्राः स्वपत्नीभिः सह हताः। तव मूर्खता, राजन्, अस्मान् गन्धर्वेभ्यः मोचयित्वा; दुर्योधनादयः शत्रवः अपि बन्धनं प्राप्ताः। अद्य त्वं वित्तं दातुम् इच्छसि दुर्योधनस्य हिताय; राजन्, अहं न दास्यामि, त्वया बहुधा प्रेरितोऽपि।” इत्युक्त्वा, भीमः त्रिभिः परिवृतः निर्गतः। धर्मात्मा युधिष्ठिरः, ततोऽतीव वित्तं धृतराष्ट्राय दत्तवान्। सः पुत्राणां श्राद्धं यथाविधि कृत्वा, अम्बिकासुतः धृतराष्ट्रः ब्राह्मणेभ्यः दानानि दत्तवान्। सर्वाणि श्राद्धकर्माणि सम्पाद्य, राजा गान्धारी सह शीघ्रं वनं प्रविष्टवान्, कुन्ती तथा विदुरः अपि तेन सह। सञ्जयेन विज्ञाय, सः प्राज्ञः अपि निर्गतः; पुत्रैः निरुद्धा अपि, शूरसेनकन्या कुन्ती अपि वनं गता। भीमसेनः शोकाकुलः, अन्ये कौरवाः अपि; सर्वे गङ्गातटात् निवर्त्य, हस्तिनपुरं गताः। ते जाह्नव्याः तटे, शुभे शतायुपाश्रमं गत्वा, तत्र कुशचीरगृहं निर्माय, एकाग्रचित्ताः तपः कृतवन्तः। षड् वर्षाणि तत्र व्यतीतानि; तपस्विषु गतिषु, युधिष्ठिरः विरहात् इदं वचनं जगाद—“स्वप्ने मम मातरं कुन्तीम्, कष्टार्तां वनवासिनीं दृष्टवान्; मम मनः अपि मातरं पितरं च द्रष्टुम् इच्छति। यदि भवतः इच्छन्ति, वयं विदुरं महात्मानं, सञ्जयं च प्राज्ञं द्रष्टुम् गच्छामः” इति। ततः सर्वे भ्रातरः, सुभद्रा, द्रौपदी, विराटकन्या च, नगरवासिनः च मिलित्वा, पाण्डवाः सन्दर्शनकाङ्क्षिणः, सर्वैः जनैः सह, शतायुपाश्रमं प्राप्ताः, तत्र सर्वान् जनान् दृष्टवन्तः।