माद्री स्वं पतिम् पाण्डुम् उवाच—“महाभाग, एकं पुत्रं मे देहि; किं कर्तव्यम् मया, महाबाहो? दुःखं मम निवारय, प्रभो।” तदा पत्याऽनुज्ञाता कुन्ती, दयासम्पन्ना, तस्यै मन्त्रं ददौ। माद्री अपि पतिसंमत्या तं मन्त्रं एकवारं पुत्रार्थं उपयोजयामास। सा स्मृत्वा अश्विनौ, मद्रराजपुत्रौ, तेजस्विनी माद्री, तयोः प्रसादात् नकुलसहदेवाभ्यां समन्विता अभवत्। एवं पञ्च पाण्डवाः, देवसम्भूताः, क्षेत्रे समुत्पन्नाः, तस्मिन्वने सम्वत्सरं सम्वत्सरं जाताः, द्विजश्रेष्ठ। कदाचित् पाण्डुः माद्रीं आश्रमे एकाकिनीं दृष्ट्वा, कामवशात् ताम् आलिङ्ग्य, अनागतविपत्तिं नाज्ञासीत्। सा पुनः पुनर् ‘नो नो नो’ इति निवर्तयन्ती अपि, तेन प्रियया आलिङ्गिता; दैवयोगेन सः भूमौ पपात्। यथा लता वृक्षात् छिन्नपादपात् पतति, एवं सा अपि यौवने स्थित्वा, भृशं रुरोद। ततः कुन्ती शिशुभिः सह रुदती प्रत्यागच्छत्; महर्षयः अपि कोलाहलं श्रुत्वा तत्र आगच्छन्। पाण्डुः मृतः; सर्वे ऋषयः, धर्मनिष्ठाः, अग्निना संस्कारम् कृत्वा, गङ्गातटे तं दग्धवन्तः। माद्री पतिसहगमनं निश्चित्य, स्वपुत्रौ कुन्त्यै समर्प्य, धर्मं पतिव्रतानां सत्यं च पालयामास। ततो जलक्रियादिकं कृत्वा, तत्र वसन्तः ऋषयः कुन्तीम् पञ्चभिः पुत्रैः सह हस्तिनापुरम् निनयुः। तदागमनं विज्ञाय भीष्मविदुरादयः नगरं धृतराष्ट्रस्य जग्मुः; सर्वे तत्र समवेताः। जनाः पृष्टवन्तः—“कस्य पुत्राः एते, सुन्दरि?” पाण्डोः शापं ज्ञात्वा कुन्ती दुःखेन पूर्णा अभवत्। सा प्रत्युवाच—“एते देवसम्भूताः, कुरुवंशजाः पुत्राः।” तेषां प्रतिपत्त्यर्थं कुन्ती सर्वान् देवान् आहूतवती। देवाः आकाशे प्रकट्य, “एते अस्माकं एव पुत्राः” इति उक्तवन्तः। भीष्मः तेषां वचनं सत्कार्य, देवपुत्रान् पूजयामास। भीष्मादयः हृष्टहृदयाः, पुत्रान् मातरं च नागपुरं नीत्वा, भक्त्या पालयामासुः। एवं पार्थाः गङ्गासुतभीष्मेण जाताः रक्षिताश्च। एतद्वृत्तान्तं पाण्डवानां, गतात्मनां च वर्णनं शृणु। सूतः उवाच—द्रौपदी, पञ्चानां पत्नी, पतिसंयुता पूजिता च; सा पञ्चसु पतिषु, अतीव सुन्दरान् पुत्रान् अलभत्। अर्जुनस्य भार्या कृष्णस्य भगिनी सुभद्रा, या पूर्वं जिष्णुना हृतापि, हरेः प्रियायै। तस्यां जातः अभिमन्युः महावीर्यः, युद्धभूमौ हतः; तत्रैव द्रौपद्याः अपि पुत्राः निहताः। अभिमन्योः उत्तमा भार्या, विराटतनया, कुलान्ते पुत्रं अलभत्, स च बाणाग्निना निहतः। तस्य भ्रातृपुत्रः कृष्णेन स्वयम् जीवितः कृतः, द्रोणबाणाग्निना दग्धोऽपि, कृष्णस्य अद्भुतशक्त्या। यतः वंशे प्रायशः क्षीणे, एवं उत्तमः पुत्रः जातः, स पृथिव्यां परीक्षित् इति प्रसिद्धः। पुत्रेषु हतेषु, धृतराष्ट्रः शोकातुरः पाण्डवराज्ये स्थित्वा, भीमस्य तीक्ष्णवाक्यबाणैः पीडितः। गान्धारी अपि तत्रैव स्थित्वा, पुत्रशोकात् संतप्तहृदा; युधिष्ठिरः दुःखितः, तौ दिवानिशं सेवाम् अकरोत्। विदुरः धर्मात्मा, तौ ज्ञानचक्षुषा बोधयामास; युधिष्ठिरस्य अनुमत्याः, भ्रातरं समीपे निवसन्। धर्मपुत्रः अपि पितरं सेवां चकार, तस्य पुत्रशोकं विस्मारयितुं यथा। यथाश्रुतं वृद्धेन, भीमः क्रुद्धः तं तीक्ष्णैर्वाक्यैः बाणवत् ताडयामास, सभायाम् उपस्थितान् श्रोतारः कृतवान्। “मया तव सर्वे पुत्राः, पापदृष्ट, युद्धे निहताः; दुःशासनस्य रक्तं पीतं मया, परमं तुष्टिम् अलभम्।” “एष चक्षुष्मान्, मम दत्तं भोजनं, गृध्रः श्वा वा इव, लज्जाहीनः भुङ्क्ते; व्यर्थं जीवति एषः।” एवं प्रतिदिनं कटुवचनानि तस्य श्रोतुम् अकार्षीत्; धर्मात्मा तु तं सान्त्वयामास—“एष मूढः” इति। अष्टादशवर्षाणि दुःखेन तत्र स्थित्वा, धृतराष्ट्रः धर्मपुत्रं युधिष्ठिरं वनं गन्तुम् अनुमतिं याचितवान्। धृतराष्ट्रः राजा धर्मपुत्रम् उवाच—“अद्य मम पुत्राणां प्रेतक्रियां कर्तुम् इच्छामि।” “भीमेन सर्वेषां अत्र प्रेतक्रिया कृता, न तु मम पुत्राणां, पूर्ववैरं स्मरन्।” “यदि त्वं वित्तं ददासि, प्रेतक्रियां च करोषि, तर्हि अहं वनं गत्वा, स्वर्गफलप्रदां तपः करिष्यामि।” रहसि विदुरस्य प्रेरणया, धर्मात्मा युधिष्ठिरः, शुद्धहृदयः, धृतराष्ट्राय दातुम् उद्यतवान्। स्वान् मन्त्रिणः आहूय, पृथिवीपतिः उवाच—“भवद्भ्यः, अहं पितरं वित्तं दास्यामि, यः प्रेतक्रियाकामः।” ज्येष्ठभ्रातुः वचनं श्रुत्वा, अनन्तवीर्यः हनुमान्, महाबाहुः, कोपितः, सभायाम् इदं वचनम् उवाच— “दातव्यं वित्तम्, महाभाग, दुर्योधनस्यार्थाय—किम् अधिकं? अन्धोऽपि सुखं प्राप्नोति; किम् अतोऽपि मूर्खतरं?” “तव दुष्टमतेः कारणात्, वयं वनं दुःखम् अन्वभवाम; महाभागा द्रौपदी अपि दुष्टेन नीताऽभूत्।” एवं पाण्डवचरितं, देवपुत्रसम्भवम्, दुःखशोकसहितं, धर्मनिष्ठया पूरितं, शृणु।