मत्स्यबन्धुरुवाच— “एषा ते, महाभाग, कन्या; त्वया स्वपत्नी क्रियताम्, राजन्। किन्तु तस्याः पुत्रः तव जीविते राज्यं न प्राप्नोति।” गाङ्गेयः उवाच— “एषा मत्स्यबन्धोः कन्या मम माता भविष्यति। अहं राज्यं न स्वीकरिष्यामि; निःसंशयं तस्याः एव पुत्रः राज्यं करिष्यति।” मत्स्यबन्धुरुवाच— “जानामि ते वचनं सत्यम्। तव पुत्रः बलवान् भविष्यति, सः नूनं स्वबलात् राज्यं प्राप्स्यति।” गाङ्गेयः उवाच— “अहं कदापि विवाहं न करिष्यामि; मम वचनं सत्यं, पितरः, भीष्मव्रतम् उपगतम्।“ सूतः उवाच— गाङ्गेयस्य व्रतम् शृत्वा, मत्स्यबन्धुः सर्वाङ्गसुन्दरीं सत्यवतीं राज्ञे ददौ। एवं विधानं कृत्वा, सत्यवती शान्तनुना सह संयोगमगच्छत्; धर्मात्मा राजा व्यासस्यान्यजन्म न वेद। ततः सत्यवती शान्तनुना सह संयोगमगच्छत्, तस्यां द्वौ पुत्रौ जातौ, किन्तु तौ द्वावपि कालबलात् मृत्युमुपगतौ। व्यासस्य वीर्येण धृतराष्ट्रः जातः, सः चक्षुष्मान् नासीत्; कारणं यत् तं दृष्ट्वा कामार्ता स्त्री नेत्रे निमीलितवती। अन्यस्यां तु राजकन्यायां, या व्यासं दृष्ट्वा शुक्लवर्णा अभवत्, व्यासस्य रोषेण पाण्डुः जातः, तत्र न संशयः। व्यासः तस्याः प्रीत्या, या कामविदुषी दासी आसीत्, तस्यां धर्मांशसम्भूतं विदुरं सत्यं शुचिं च उत्पादितवान्। पाण्डुः यद्यपि कनिष्ठः आसीत्, मन्त्रिभिः राज्ये स्थापितः; धृतराष्ट्रः तु अन्धत्वात् अधिकारं न प्राप्तवान्। भीष्मस्य अनुमतिः लब्ध्वा, बलवान् पाण्डुः राज्यं प्राप्तवान्; विदुरः बुद्धिमान् मन्त्रकर्मणि नियुक्तः। धृतराष्ट्रस्य द्वे भार्ये आस्ताम्— गान्धारी, सुबलस्य कन्या, अपरं तु वैश्यस्त्री, गृहकर्मसु निष्ठिता। पाण्डोः अपि द्वे भार्ये वेदविद्भिः उक्ते— कुन्ती शूरसेनस्य कन्या, मद्रदेशजाता माध्री च। गान्धारी शतं पुत्रान्, परमतेजस्विनः, अजनि; वैश्यस्त्री अपि प्रियं पुत्रं युयुत्सुं अजनि। कुन्ती, पित्र्गृहे कन्या सती, आदौ सूर्याद् कर्णं रूपसम्पन्नं अजनि; अनन्तरं सा पाण्डवे पत्नीत्वं प्राप्तवती। ऋषयः ऊचुः— “हे सूत, मुनेषु श्रेष्ठ, अद्भुतं वदसि! कन्या पूर्वं पुत्रं अजनि, ततोऽपि पाण्डवे पत्नीत्वं प्राप्तवती।“ “कथं कन्यायाः सूर्याज्जन्म कर्णस्य जातम्? विस्तारतः वद। कथं punः सा कन्या भूत्वा पाण्डवे पत्नीत्वं प्राप्तवती?” सूतः उवाच— शूरसेनस्य कन्या कुन्ती, बाल्ये एव, द्विजश्रेष्ठ, कुन्तिभोजेन कन्यायाः रूपेण याचिता। सा कन्या कुन्तिभोजेन स्वकन्यायाः रूपेण गोदूलीस्मितया तेजस्विनं मुनिं सेवायै नियुक्ता। तत्र चतुर्मासव्रते, द्विजश्रेष्ठ, दुर्वासा ऋषिः आगतः। कुन्ती तं मुनिं सम्यक् सेवितवती, सः तया तुष्टः अभवत्। सः तस्यै मन्त्रं दत्तवान्, येन यं कञ्चिद् देवम् आहूय, सः स्वयम् आगत्य यद् इच्छ्यते तद् कामं ददाति। ऋषिः गत्वा, सा कुन्ती गृहे स्थित्वा, तं मन्त्रं परीक्षितुम् इच्छन्ती, मनसा चिन्तयामास— “कं देवम् आह्वयेयम्?” तदा सूर्यः उदितः दृष्टः तया; मन्त्रं जपित्वा, सा तेजस्विनं सूर्यं तस्मिन्न् क्षणे आहूतवती। सूर्यः स्वदीप्तिमण्डलात्, अतिशयमानुषरूपं धारयन्, आकाशात् अवतीर्य तस्मिन्नेव कक्षे सन्निहितः अभवत्। देवं सूर्यं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, कुन्ती महद् विस्मयं प्राप, कम्पमाना स्वस्त्रीभावस्य परिणामं अवाप्तवती। सा अञ्जलिं कृत्वा, सुश्रोणिः, तेजस्विन्याः नेत्राभ्यां, सूर्यं प्रहर्षेण प्रार्थयामास— “अद्य तव साक्षात्कारेन अहं तुष्टा अस्मि; पुनः स्वधाम गच्छ।” सूर्यः उवाच— “कुन्ति, मन्त्रबलात् अहं आहूतः; किमर्थं माम् आहूतवती, किंतु माम् अर्चसि न, अहं तव पुरतः स्थितः?” “हे श्यामलोचने, कामेन व्याप्तोऽस्मि; भक्त्या युक्तः मया सह संगच्छ। मन्त्रेण त्वं मम वशे स्थितासि— अद्य मयि रमस्व।” कुन्ती उवाच— “अहं कन्या, धर्मज्ञ, त्वां सर्वसाक्षिणं नमामि। अहं न निन्द्या, कुलजा अस्मि, धर्मज्ञ।” सूर्यः उवाच— “अद्य विफलं गत्वा अहम् अत्यन्तं लज्जितः स्याम्; निःसंशयं सर्वदेवानां विषयः स्याम्।” “अद्य तं ब्राह्मणं येन मन्त्रः दत्तः तं शप्स्यामि, तथा त्वां च, कुन्ति, यदि मया सह संगमं न करोषि।” “त्वदीयं कौमार्यं अविकलम् एव स्थास्यति; जनाः न जानन्ति, सुश्रोणि। तव पुत्रः मम तुल्यः भविष्यति।” एवं उक्त्वा, सूर्यः कुन्त्या सह संगम्य, या अतिदारुणा लज्जया युक्ता चिन्तायाम् स्थितवती, तस्यै अभिलषितं वरं दत्त्वा स्वधाम गतः। सा सुश्रोणिः गर्भं गुह्यकक्षे धारयामास; केवलं धात्री च प्रियसखी च तत् जानन्ति; न माता, न चान्यः कश्चन। गृहे गूढरूपेण पुत्रः जातः, अतीव सुन्दरः, स्फुरद्वर्मकुण्डलधारी। सः द्वितीयः सूर्य इव, अथवा अन्यः दिव्यकुमारः इव आसीत्; तं धात्र्याः हस्ते निधाय, सा लज्जया विवर्णा इदं वचनं उवाच— “किं चिन्तयसि, सुकेशिनी? अहं तव समीपे अस्मि,” इति धात्री उवाच। कुन्ती पुत्रं काष्ठकुटिकायां स्थापयित्वा, इदं वचनं उवाच— “किं करिष्यामि, पुत्रव्यथया पीडिता? त्वां, प्राणसमं प्रियं, त्यक्तुं मम बाधा। दुःखिनी सती, त्वां सर्वलक्षणयुक्तं त्यजामि।” “या गुणदोषवती, या परमेश्वरी अम्बिका, सा त्वां रक्षतु; या कामदायिनी जगदम्बिका कात्यायनी, सा त्वां पायात्। कदा अहं तव सुन्दरं पद्ममुखं पश्येयम्, या प्रियतमायै योग्यं? त्वां, सूर्यपुत्र, निर्जने वने त्यक्त्वा, अहं पतिता इव, दुश्चरित्रेव।