तदा सुतः पितरं प्रति यथाशक्त्या तस्य कामं न पूरयति, तस्य पुत्रस्य निन्दा कथ्यते—यः जातः सन् अपि पितरं चिन्तायाः न विमोचयति, तस्य पुत्रस्य किम् उपयोगः? एतद्वचनं श्रुत्वा राजा शन्तनुः, पुत्रस्य वचनेन हृदि लज्जितः, शीघ्रं तं प्रत्युवाच। राजा उवाच—मम महती चिन्ता अस्ति, हे पुत्र, त्वं एकमेव पुत्रः असि; त्वं वीरः, अतिसत्त्ववान्, गर्वितः च, किन्तु युद्धात् निवर्तसे। हे पुत्र, मम जीवितं एकपुत्रत्वे स्थितम्; यदि त्वं युद्धे मृत्युम् प्राप्तवान्, तर्हि अहं किं करिष्यामि, अनाथः सन्? एषा मम महान् चिन्ता, अतः अद्य दुःखितः अस्मि; अन्यथा चिन्ता नास्ति, हे पुत्र, यां तव पुरतः वदामि। एवम् उक्त्वा सुतः श्रुत्वा गाङ्गेयः वृद्धान् मन्त्रिणः अपृच्छत्—राजा अद्य लज्जया मया न भाषते, किं चिन्ता तस्य अस्ति? तं पृच्छत, तस्य चिन्तां ज्ञात्वा, सत्यं मम वदत; सर्वं मम कथयत, अहं न विचरिष्यामि। तद्वचनं श्रुत्वा ते मन्त्रिणः राजानं उपगम्य, कारणं ज्ञात्वा, गाङ्गेयाय निवेदयन्; गाङ्गेयः तद् विषयं विचिन्त्य, तैः सह शीघ्रं मत्स्यगृहं अगच्छत्। स स्नेहपूरितं नमित्वा, जाह्नवीपुत्रः तं मत्स्यगृहस्थं प्रत्युवाच। गाङ्गेयः उवाच—तव कन्यां अद्य पित्रे प्रयच्छ, अहं तां सुन्दरीं याचामि; सा मम माता भवतु, अहं तस्याः सेवकः भविष्यामि, हे रिपुप्रदाहक। मत्स्यगृहस्थः उवाच—प्राप्तवान् त्वं तां, हे महाभाग, पत्नीं कुरु, हे राजकुमार; किन्तु तस्याः पुत्रः जीवन् त्वं राजा न भविष्यति। गाङ्गेयः उवाच—एषा मत्स्यगृहस्थकन्या मम माता भविष्यति; अहं राज्यं न स्वीकरिष्यामि; तस्याः पुत्रः निःसंशयं राज्यं करिष्यति। मत्स्यगृहस्थः उवाच—तव वचनं सत्यं जानामि; तव पुत्रः बलवान् भविष्यति, तस्य बलात् राज्यं स्वीकरिष्यति। गाङ्गेयः उवाच—अहं कदापि विवाहं न करिष्यामि; मम वचनं सत्यं, हे पितः, अहं भीष्मव्रतं स्वीकृतवान्। एवम् उक्त्वा, सुतः कथयति—तस्य व्रतं श्रुत्वा मत्स्यगृहस्थः सतीं सत्यवतीं सर्वाङ्गसुन्दरीं राज्ञे दत्तवान्। एवं सत्यवती शन्तनुना संयुक्ता अभवत्; धर्मात्मा राजा व्यासस्य पुनर्जन्मं न जानाति। युधिष्ठिरादीनां जन्मवृत्तान्तः। सुतः उवाच—एवं सत्यवती शन्तनुना संयुक्ता, तस्य द्वौ पुत्रौ जातौ, किन्तु तौ कालबलात् मृतौ। व्यासस्य बीजेन धृतराष्ट्रः जातः, सः अन्धः अभवत्; यदा ऋषिः दृष्टः, तदा कामेन स्त्री नेत्रौ निमीलितवती। व्यासस्य क्रोधात्, तस्य दर्शनसमये राजा कन्या श्वेतरूपा अभवत्, तस्मात् पाण्डुः जातः, तत्र न सन्देहः। व्यासः तया कामकुशलया दासीया सह तुष्टः, धर्मांशः विदुरः जातः, सत्यव्रतः शुद्धः च। पाण्डुः कनिष्ठः सन् मन्त्रिणः तं राज्ये स्थापयामासुः; धृतराष्ट्रः अन्धत्वात् अधिकारं न प्राप्तवान्। भीष्मस्य अनुमतौ महाबलः पाण्डुः राज्यं प्राप्तवान्; विदुरः बुद्धिमान् मन्त्रकार्ये नियुक्तः। धृतराष्ट्रस्य द्वे पत्न्यः—गान्धारी सुबलकन्या, अपरः वैश्यस्त्री गृहकार्यनिष्ठा। पाण्डोः अपि द्वे पत्न्यः, वेदविद्भिः उक्तम्—कुन्ती शूरसेनकन्या, मद्री मद्रदेशजा। गान्धार्याः शतं पुत्राः जाताः, अतीव तेजस्विनः; वैश्यस्त्र्याः अपि एकः प्रियः पुत्रः युयुत्सुः जातः। कुन्ती, पितृगृहे कन्या सन्, प्रथमं सूर्यस्य कर्णं सुन्दररूपं प्रसूतवती; अनन्तरं पाण्डुं पतिं प्राप्तवती। ऋषयः ऊचुः—हे सुत, ऋषिसत्तम, किम् अद्भुतं कथयसि? पूर्वं पुत्रः जातः, तस्याः पाण्डुं पतिं पुनः प्राप्तवती। कन्यायाः सूर्यसुतः कः प्रकारेण जातः? विस्तारं वद; कथं पुनः कन्या सन् पाण्डुं पतिं प्राप्तवती? सुतः उवाच—कुन्ती शूरसेनकन्या बाल्ये, हे द्विज, राजा कुन्तिभोजेन कन्या रूपेण याचिता। सा कन्या कुन्तिभोजेन दत्तकपुत्री अभवत्, हसितानना, तेजस्विनं ऋषिं सेवायै नियुक्ता। दुर्वासा ऋषिः चातुर्मास्यव्रते आगतः, हे द्विज, कुन्ती तं ऋषिं सेवितवती, सः तया तुष्टः अभवत्। सः तस्यै मन्त्रं दत्तवान्, येन देवता आह्वानात् स्वयम् आगच्छेत्, कामं पूरयेत्। ऋषिः गत्वा, कुन्ती गृहस्थिता मन्त्रं परीक्षायै चिन्तयामास—कं देवताम् आह्वयामि? तदा सूर्यः उदितः, सा तं द्रष्ट्वा, मन्त्रं जप्त्वा, तं दीप्तिमन्तं आह्वयत्। सूर्यः स्वदीप्तिमण्डलात् मानवस्वरूपं धृत्वा, अतिसुन्दरं, आकाशात् अवतीर्य, तस्मिन् कक्षे समुपस्थितः। देवतां सूर्यं आगच्छन्तं दृष्ट्वा कुन्ती अतिविस्मिता अभवत्; कम्पमाना, स्त्रीत्वफलम् तत्कालं अनुभूय। अञ्जलिं कृत्वा, लोचनाभ्याम् दीप्तयाः, सूर्यं प्रति वदति—'तव आगमनात् अहं तुष्टाऽस्मि; अद्य स्वलोकं गच्छ।' सूर्यः उवाच—'कुन्ती, तव मन्त्रबलात् मया आह्विता असि; किम् आह्वयित्वा, मम सम्मानं न करोति, अहं तव पुरतः स्थितः।' 'हे कृष्णलोचने, अहं कामेन आक्रान्तः; भक्तिपूर्णा सन्, मया सह एकत्र रमस्व। तव मन्त्रबलात् अहं तव वशः—माम् स्वीकरोतु, रमामहे।' कुन्ती उवाच—'अहं कन्या, हे धर्मविद्, सर्वसाक्षिणं त्वां नमामि। नाहं निन्द्या, कुलीनस्य कन्या अस्मि, हे धर्मज्ञ।' एवं साक्षात् शास्त्रवचनानुसारं कृतं, भावपूर्णं कथा रूपेण संस्कृतेन।