राज्ञः वचनानि श्रुत्वा सती सत्या वती तं समुपविष्टं राजानं सस्नेहं प्रत्युवाच – “राजन्, यथावद् यद् उक्तं त्वया, तत् अहं सम्यक् मन्ये। किन्तु सत्यं विद्धि, अहं स्वातन्त्र्यं न प्राप्नोमि, पितर एव दाता; तस्य अनुमतिं शीघ्रं याचस्व। यद्यपि नाविकस्य कन्या अहं, सर्वदा पितरि अधीनत्वं मे अस्ति; यदि ख्यातः पिता मे अनुमतिं ददाति, तदा हस्तं मे गृह्णीयाः, अहं तव वश्या। राजन्, किमर्थं कामदेवः त्वां तथा मां च कालयति, यौवनस्य प्रसन्ने काले? एवं विषयेषु अपि आत्मसंयमः कर्तव्यः, कुलधर्मः च पालनीयः।” एवं सत्या वतीया उक्तं श्रुत्वा, राजा कामेन अभिभूतः त्वरया नाविकस्य गृहम् अगच्छत् याचना कर्तुम्। तत्र आगच्छन्तं राजानं दृष्ट्वा नाविकः अत्याश्चर्यं प्राप्य, सस्मितं नम्रः, अञ्जलिं कृत्वा, राजानं सम्बोधितवान् – “राजन्, अहं तव दासः; आगमनं तव मम कामान् पूर्णम् अकुरुत्। आदेशं दत्तुम् अर्हसि, महराजन्; किमर्थं त्वं इह आगतः?” राजा प्रत्युवाच – “निष्पापः त्वं यदि कन्यां मे दास्यसि, तां धर्मपत्नीं करिष्यामि; सत्यं वच्मि ते।” नाविकः उवाच – “राजन्, यदि कन्यां मम इच्छसि, दातुं सन्नद्धः अहं; किन्तु साधारणे स्थितौ न दास्यामि। तस्याः पुत्रः, महराजन्, तव पश्चात् राजा भविष्यति; स एव तव उत्तराधिकारी अभिषिक्तः, अन्यः पुत्रः न।” एवं नाविकस्य वचनं श्रुत्वा, राजा चिन्तायाम् अभिभूतः, गाङ्गेयस्य स्मरणं कृत्वा, तस्मिन्नेव काले न प्रत्युवाच। कामेन तप्तः, विषादेन पूर्णः, स्वगृहं प्रत्यागच्छत्; गृहम् प्रविश्य न स्नाति, न खादति, न शयानः। तं पिता दुःखितं दृष्ट्वा, देवव्रतः समीपम् आगत्य कारणं पितुः दुःखस्य पप्रच्छ। “राजन्, कोऽयं दुर्जयः शत्रुः, यं ते विजेतुम् अर्हामि? किम् ते चिन्ता, नृपश्रेष्ठ? सत्यम् उक्तुम् अर्हसि। किं तात, पुत्रः किम् लाभः, यो दुःखं न जानाति, न च तं शमयति? स पूर्वजन्मऋणं भर्तुम् आगतः, नात्र संशयः। रामः दशरथस्य पुत्रः अपि पितुः आज्ञया राज्यं त्यक्त्वा, लक्ष्मणेन जानक्याः सह, चित्रकूटं गच्छत्। हरिश्चन्द्रस्य पुत्रः रोहितः अपि पितुः विक्रयितः, दासत्वं कृत्वा, ब्राह्मणगृहं नीतः। तथा जिगर्तस्य श्रेष्ठपुत्रः शुनःशेपः विक्रीतः, यूपे बद्धः, गाधिपुत्रेण मोचितः। जमदग्निपुत्रः अपि पितुः आज्ञया मातुः शिरः छित्त्वा दत्तवान्; गुरोः आज्ञा गुरुतरा इति प्रसिद्धम्। राजन्, तव शरीरम् – अहं तस्य योग्यः न; किं करवाणी? यावत् अहं जीवामि, तव दुःखं नास्ति; असंभवम् अपि साधयिष्यामि। किं चिन्तयासि, राजन्? अद्य धनुषं गृह्णीयामि, तव इच्छां पूरयामि; यदि मम शरीरम् उपयुज्यते, तव कामः व्यर्थः न भविष्यति। लज्जा तस्य पुत्रस्य, यो समर्थः सन् अपि पितुः कामं न साधयति; तादृशस्य पुत्रस्य किं लाभः, यो पितुः दुःखं न शमयति?” एवं देवव्रतस्य वचनानि श्रुत्वा, राजा शान्तनुः लज्जया हृदि कम्पितः, शीघ्रं तम् अभ्यधावत्। “महान् मे चिन्ता, पुत्र, एकः त्वं एव मम पुत्रः; वीरः, अतिबलवान्, गर्वितः, युद्धं वर्जयति। तात, एकपुत्रजीवनं मम; यदि त्वं युद्धे मृतः, किं करिष्यामि, अनाथः सन्? एषा मे चिन्ता, तया दुःखी अद्य; अन्यः दुःखं नास्ति, पुत्र, यद् अहम् उक्तवान्।” एवं श्रुत्वा गाङ्गेयः वृद्धान् मन्त्रिणः पप्रच्छ – “राजा मम न उक्तवान्, लज्जया आज आज्ञां न दत्त्वा। राजा किं चिन्तयति, पृच्छत; सत्यं मे वदत; सर्वं ज्ञात्वा, न विलम्ब्य करिष्यामि।” तद् श्रुत्वा ते राजानं गत्वा कारणं ज्ञात्वा गाङ्गेयाय निवेदयन्, सः तद् विचारयामास। तैः सह त्वरया नाविकस्य गृहम् अगच्छत्; तत्र स्नेहपूर्वकं नम्रः, जाह्नवीपुत्रः वाक्यम् उवाच – “तव कन्यां पितरं मे दत्तुम् अर्हसि, अनुरोधं करोतु; सा मम माता भवतु, अहं तस्याः दासः, शत्रुनाशन।” नाविकः उवाच – “गृह्णीष्व, महाभाग, पत्नीं कुरु, राजकुमार; किन्तु तस्याः पुत्रः जीवन् तव राज्यं न प्राप्नोति।” गाङ्गेयः उवाच – “नाविककन्या मम माता भविष्यति; राज्यं न गृह्णीयामि; तस्याः पुत्रः निःसन्देहं राज्यं करिष्यति।” नाविकः उवाच – “सत्यं ते वचनम्; तव पुत्रः बलवान् भविष्यति, राज्यं बलात् गृह्णीयात्।” गाङ्गेयः उवाच – “अहं कदापि विवाहं न करिष्यामि; सत्यं वच्मि, पितः, भीष्मव्रतं स्वीकृतवान्।” एवं व्रतं श्रुत्वा नाविकः सत्यवतीं सर्वाङ्गसुन्दरीं राज्ञे दत्तवान्। एवं सत्यवती शान्तनुना संयुक्ता, तस्याः द्वौ पुत्रौ जातौ, कालबलात् तौ मृतौ। व्यासस्य वीर्येण धृतराष्ट्रः जातः, सः अन्धः; तं दृष्ट्वा कामिनी नेत्रौ मीलितवती। व्यासं दृष्ट्वा राजकन्या शुक्लरूपा अभवत्, व्यासस्य क्रोधात् पाण्डुः जातः, निःसन्देहं। व्यासः तुष्टः, दासीं कामकला-विशारदां दृष्ट्वा, धर्मांशः विदुरः जातः, सत्यः, शुद्धः च। एवं सत्यवती शान्तनुना संयुज्य, पुत्रयोः उत्पत्तिः, व्यासात् धृतराष्ट्रः, पाण्डुः, विदुरः च, इति कथा सम्पूर्णा।