द्वौ तौ मनसि संतप्तौ शीघ्रं ब्रह्मणः समीपात् निर्गतौ। ततः सः पितरं प्रतिपं पुरुवंशसमुद्भूतं चिन्तयामास। तौ वसिष्ठस्य आश्रमं यदृच्छया प्राप्तवन्तौ, तत्र सुखमासीत्। तस्य पत्न्याः नाम द्यौ आसीत्; सा नन्दिनीं धेनुम् अपश्यत्। द्यौ ताम् उवाच — "शृणु, सुन्दरी, एषा वसिष्ठस्य धेनु:"। तस्याः आयुः दशसहस्रात् न्यूनं भविष्यति, सदा च यौवने स्थित्याः। राजर्षेः उशीनरस्य कन्या परमसुन्दरी आसीत्। शुभां कामधेनुं नन्दिनीं प्रमुखे आश्रमे आनय। मानवेषु सा एव वृद्ध्यरोगवर्जिता भविष्यति। दोषरहितः सः पृथिव्यादिभिः सह संयतं ऋषिं अवमानितवान्। ततः सः शीघ्रं आश्रमं गत्वा फलानि आनयत्। तेजस्वी जनः कुटिलेषु वनान्तरेषु मृगयानं कृतवान्। वरुणः ध्यानात् विवेच्य वसुभिः तस्याः ग्रहणं ज्ञातवान्। अतः सर्वे त एव मानवेषु जन्म लप्स्यन्ति, न संशयः। तत् श्रुत्वा ते सर्वे विषण्णाः सन्तः दुःखपूर्णाः निर्गताः। शरणं इच्छन्तः वसवः ऋषिं समीपं गत्वा तं प्रसादयितुम् यत्नं कृतवन्तः। एकवर्षेण सर्वे शापात् विमुक्तिं लप्स्यन्ति। अतः द्यौ दीर्घकालं मानवदेहे स्थित्याः। शापपीडिताः सर्वे नमस्कृत्य मनःक्लेशात् नदीं सम्बोधितवन्तः। "मानुषयोनि प्रवेशे महान् चिन्ता अस्ति।" "निर्दोषे, राजर्षिः शान्तनुः ते पतिः भविष्यति।" "एवं शापमोचनं भविष्यति, न संशयः।" गङ्गा देवी पुनः पुनः चिन्तिता, तत्र अवतरितवती। शान्तनुः नाम राजर्षिः धर्मात्मा सत्यनिष्ठः आसीत्। ततः जलात् स्त्री परमसुन्दरी उत्पन्ना। विनापृच्छा, सः तां गोद्रुमे स्थितां वदति — "सुन्दरानने!"। सा दिव्यरूपधारिणी तम् उवाच — "किमर्थं, राजर्षे?"। राजा तां यौवनदीप्त्याः सुन्दरीं वदति। "सुन्दरी, त्वं दक्षिणोरुं आलिङ्ग्य स्थितासि।" "मह्यं बहुप्रार्थितः पुत्रः जातः सति, त्वं स्नुषा भव।" सा प्रत्यवदत् — "एवं भवतु," तदनन्तरं सा कामिनी दिव्यरूपा निर्गता। कालेन, हे यौवनयुक्ते, पुत्रः जातः। तेन सर्ववृत्तान्तं कथयित्वा पुनः स्वपुत्रं सम्बोधितवान्। "तां कामिनीं इच्छन्, त्वं ताम् उपयच्छ।" "धर्मपत्नीं कृत्वा, सुखं लप्स्यसि," इत्येवमात्मनः पुत्रं राजा हर्षपूर्णहृदयः उपदिश्य। सर्वं राजवैभवं दत्त्वा राजा वनं प्रविष्टः। सः राजा स्वबलात् देहत्यागं कृत्वा स्वर्गं गतः। राजा धर्मदण्डं धारयन् प्रजाः रक्षितवान्। देवव्रतस्य जन्मवर्णनम्। सूतः उवाच — राजा मृगयानं प्रियं कृत्वा व्याघ्रहरणं मृगहरणं च कृतवान्। एकदा राजा गङ्गातीरं घोरवनं विचरन् गच्छति।