भगवान् व्यासः स्वशिष्यान् वेदाध्यापनाय यथाविभागं उपशिक्षयत्। तस्य शिष्याः आसन्—सुमन्तुः, जैमिनिः, पैलः, तथा वैशम्पायनः। असितः, देवलः, स्वपुत्रः शुकश्चापि तेन वेदविभागः उपदिष्टः। सुतः एवमुक्तवान्—एषः सर्वः वृत्तान्तः, महर्षे, हेतुना सह उक्तः। सत्यवत्याः सुतस्य पुण्यजन्मापि यथावत् वर्णितम्। तस्मात्, महर्षे, तस्य उत्पत्तौ काञ्चित् सन्देहः न कर्तव्यः। महतां चरित्रेषु केवलं सद्गुणाः स्वीकरणीयाः, महर्षे। अत एव सत्यवत्याः मत्स्ययोनि-सम्भवः जातः। पराशरस्य तया सह सङ्गमः, ततः शान्तनुना च मिलनं तथैव अभवत्। अन्यथा, किमर्थं महर्षेः मनः कामेन समाक्रान्तं स्यात्? धर्मज्ञस्य तस्य महर्षेः, कथं स धर्मविरुद्धं कर्म अकरोत्? अयं जन्म, तस्य कारणेन सह, यथावत् उक्तम्—विचित्रं हि एतत्। यः कश्चित् एतत् पुण्यकथां सम्यक् शृणोति, स सर्वपापैः विमुच्यते। स दुःखं न प्राप्नोति, सदा सुखमवाप्नोति च। शान्तनुं प्रतिपस्य पुत्रस्य जन्मकथां वर्तयिष्यामि। व्यासस्य उत्पत्तिः, अनन्ततेजसः, पूर्वं एव उक्ता। तथापि, अस्माकं हृदि एकः सन्देहः दृढः तिष्ठति। व्यासस्य जननी सत्यवतीति नाम्ना उक्ता। सैव निषादकन्या कथम् राज्ञा स्वयमेव वृतासीत्? शान्तनुना कः पूर्वपत्नी आसीत्? तदपि वद। पूर्वं त्वया उक्तम्, हे सुत, चित्राङ्गदः राजा जात इति। वीर्यशालिनः चित्राङ्गदस्य निधनं समुपस्थिते, तदा तस्य अनुजः अपि जातः। ज्येष्ठः भीष्मः पूर्वमेव स्थितः, दृढः, सुन्दरः च। विचित्रवीर्यस्य निधनकाले सत्यवती अतिव्यथा-पीडिता अभवत्। कथं सा पुण्यश्लोका न भीष्माय राज्यं दत्तवती? व्यासस्य, अनन्तवीर्यस्य, अधर्मकृत्यं किमर्थम् अभवत्? सः पुराणकर्त्ता, धर्मनिष्ठः, कथं तेन मुनिना तथा कृतम्? कथं स मुनिः तादृशं निन्दितं कर्म अकरोत्? व्यासः, त्वं तस्य शिष्यः, प्राज्ञः च; अस्माकं सन्देहं छेत्तुम् अर्हसि। सुतः उवाच—सत्यवत् नाम्ना धर्मात्मा राजा परमेश्वरः चकार। सहस्राश्वमेधैः शतवाजपेयैः च स इन्द्रं देवेश्वरं तुष्ट्वा स्वर्गं गतवान्, महाबुद्धिः सः। कदाचित् महाभीषः राजा ब्रह्मलोकं गतः। तत्र गङ्गा महती नदी ब्रह्मणः सेवायाम् स्थिताऽभूत्। सर्वे देवाः तत्र शिरसा अधः कृत्वा स्थिताः, तां न पश्यन्तः। सा नदी स्नेहेन पूर्णं राजानं ज्ञातवती। तं ज्ञात्वा सापि तं दृष्टवती। तदा ब्रह्मा कोपितः तयोः प्रति क्रुद्धः शापं दत्तवान्—‘यूयोः निश्चितं देहधारणं भविष्यति, महापुण्यसम्पन्नयोः।’ तौ दुःखितौ मनसा शीघ्रं ब्रह्मलोकात् निर्गतौ। सः प्रतिपस्य, पौरवं वंशम् अनुस्मरन्, चिन्तयामास। तौ वसिष्ठस्य आश्रमं आगत्य तत्रैव कदाचित् रममाणौ स्थितौ। तस्य भार्या द्यौ नाम्ना आसीत्। सा नन्दिनीं धेनुं दृष्टवती। द्यौ तस्यै उक्तवती—‘शृणु, सुन्दरि, एषा वसिष्ठस्य धेनुः। तस्याः आयुः दशसहस्रवर्षेभ्यः न्यूनं भविष्यति, सदा च नवयौवना स्थास्यति। राजर्षेः उशीनरस्य कन्या परमसुन्दरी आसीत्। तां नन्दिनीं कामधेनुं श्रेष्ठाश्रमे आनय। मानुषेषु सा एव जरामृत्युभ्यां मुक्ताभविष्यति।’ तदा सः, पृथिव्याः अन्यैः च सह, निरपराधं संयमिनं मुनिं अवमानितवान्। एवं सुतः महर्षिभ्यः समग्रं वृत्तान्तं सुस्पष्टं, यथाक्रमम्, श्रद्दधानं निवेदयामास।