तदा सा कन्या मुनिं विनयपूर्वकं मधुरया वाचा संबोधितवती—"अहं कुमारी, ब्राह्मणश्रेष्ठ, यथेष्टं मां भुञ्जित्वा पश्चात् गमिष्यसि। त्वदीया वीर्यशक्तिः अव्यभिचारिणी—मम किम् भविष्यति? यदि गर्भिणी स्याम्, किं पितरं वदामि? त्वं मां भुञ्जित्वा गमिष्यसि; ततोऽहं किं करणीया, तद् वद।" तदा स मुनिः ताम् अवदत्—"वरं वृणीष्व भीरु, यं काङ्क्षसि सुन्दरी।" सा कन्या प्रार्थयामास—"मम कौमारव्रतो न भङ्गं यातु, द्विजश्रेष्ठ, एष मे वरः। मम पुत्रस्तव सदृशः अद्भुतबलसम्पन्नो भवतु। एष गन्धः सदा मयि तिष्ठतु, मम यौवनं नित्यं नूतनं भूयात्।" ततः मुनिः प्रीत्या अवदत्—"शृणु सुन्दरी! तव यः पुत्रः विष्णुवंशसम्भूतः भविष्यति, स त्रैलोक्ये विशुद्धः कीर्तिमान् च। किञ्चिद् हेतोः मया त्वयि अनुराग उत्पन्नः; पूर्वं हि, सुशोभने, अप्सरःरूपदर्शनात् अपि मम चित्तं न चलितम्। दैवयोगात् त्वां दृष्ट्वा मम मनसि काम उत्पन्नः; किञ्चिद् कारणं अत्र, यतः विधेः गतिर्नास्ति। पूर्वं दुर्गन्धयुक्तां त्वां दृष्ट्वा अपि, कथं मोहं प्राप्नुयाम्? तव पुत्रः, सुन्दरी, पुराणकर्त्ता भविष्यति।" "स वेदवित् वेदविभागकर्ता च त्रैलोक्ये प्रसिद्धः भविष्यति।" इति उक्त्वा, स मुनिश्रेष्ठः तां रम्यां रमयित्वा शीघ्रं कलिन्दीजले स्नात्वा निर्गतः। ततः सत्यवती तत्क्षणात् गर्भिणी अभवत्, यमुनाया द्वीपे कन्दर्पसमो पुत्रः अजायत। स तेजस्वी बालः जनन्यं संबोधितवान्, तपस्यां चित्तं स्थापयन्—"गच्छ, मातः, यथेष्टं; अहं तपः चरिष्यामि। यदा ते किञ्चिद् कार्यं भविष्यति, तदा मां स्मर; अहं शीघ्रं आगमिष्यामि। तदा मां स्मरिष्यसि, अहं शीघ्रं आगमिष्यामि; शुभं ते, गच्छामि। चिन्तां त्यक्त्वा सुखेन वस।" एवं उक्त्वा व्यासः निर्गतः; सा च पितरं प्रति जगाम। द्वीपे स्थापितत्वात् स द्वैपायन इति विख्यातः। जातमात्रः स विष्णुवंशबलात् शीघ्रं ववृधे; विविधेषु तीर्थेषु परमं तपः अकरोत्। एवं द्वैपायनः पराशरस्य सत्यवत्याश्च पुत्रः जातः। स कलियुगागमनं ज्ञात्वा वेदान् शाखाशः व्यव्यवस्थित्। वेदविस्तारात् स व्यास इति ख्यातिं प्राप्तवान्; स पुराणानि महाभारतं च अकरोत्। स शिष्यान् वेदाध्यापनाय नियुक्तवान्—सुमन्तुं जैमिनिं पैलं वैशम्पायनं च। असितं देवलं च आत्मपुत्रं शुकं च। एवं सूतः प्रोवाच—"एष सर्वः कारणवृत्तान्तः उक्तः। सत्यवत्याः पुत्रस्य पुण्यजन्म अपि उक्तम्; तस्य उत्पत्तौ संशयो न कर्तव्यः। महात्मनाम् आचार्याणां केवलं गुणाः ग्राह्याः; अतः सत्यवत्याः मत्स्यगर्भसम्भवः जातः। पराशरेण सह संयोगः, अनन्तरं शंतनुना च, एवं जातः; अन्यथा ऋषेः मनः कथं कामवशं गच्छेत्? धर्मज्ञः स मुनिः कथं साधूनाम् अयुक्तं कर्म कुर्यात्? अस्य जन्मनः कारणं यथावत् उक्तम्—एषा अद्भुतकथा।" "यः श्रद्धया एतां पुण्यकथां शृणोति, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। स कदापि व्यसने न पतति, सदा सुखी भवति।" इदानीं शंतनुना प्रतिपस्य जन्मवृत्तान्तः कथ्यते; व्यासस्य अनन्तवीर्यस्य उत्पत्तिः पूर्वं उक्ता। तथापि, कश्चन संशयः अस्माकं मनसि दृढः। व्यासमाता या सत्यवती नाम्ना उक्ता, तां निषादकन्यां राजा स्वयमेव कथं वरयामास? शंतनुना प्रथमा भार्या का आसीत्, तद् वद। पूर्वं सूतेन उक्तं यत् चित्रांगदः राजा जातः। तस्य वीरस्य निधनानन्तरं तस्य अनुजः अभवत्। ज्येष्ठः भीष्मः पूर्वं स्थितः, धीरः शोभनः च। विचित्रवीर्ये मृते सत्यवती दुःखार्ता अभवत्। सा किमर्थं भीष्माय राज्यं न दत्तवती? व्यासः, अनन्तशक्तिः, कथं अधर्मं अकरोत्? स पुराणकर्ता धर्मात्मा, स मुनिः कथं तथाकारी?" इति।