सूतः कथयति—पराशरः सत्यमतीप्रसन्नवचनानि श्रुत्वा तस्याः हस्तं विमुक्त्वा नदीं पारगम्य तत्र स्थितः। ततः कामेन आक्रान्तः ऋषिः मत्स्यगन्धां कन्यां गृहीत्वा तिष्ठति; सा स्फुरन्ती तं पुरतः स्थित्वा इदं उवाच— "अहं दुर्गन्धा, ऋषिश्रेष्ठ, कथं त्वं न विचिकित्ससि? समानस्वभावानां संयोगः सुखं जनयति।" इति उक्तवतीं तां तेजस्विनीं कन्यां तस्मिन्नेव क्षणे ऋषिः योजनगन्धवतीं, शोभनमुखीं, सुन्दरीं चकार। तां मृगमदगन्धवतीं रम्यां मनोहरां च कृत्वा, कामेन पीडितः पराशरः तस्याः दक्षिणहस्तं गृहीत्वा तस्थौ। तदा सत्यमती, रमणीयवर्णा, कामाभिलाषिणी, ऋषिं उवाच— "मम पिता जनाश्च नदीतीरे पश्यन्ति।" "पशुवत् सार्वजनिकः, कठोरः च संयोगः मे न रोचते; रात्रौ आगते त्वं प्रतीक्षस्व, ऋषिश्रेष्ठ।" "रात्रौ संयोगः मानवेषु विहितः, दिवा न; जनाः दिवासंयोगे महद् दोषं पश्यन्ति।" "कामं संयम्य, बुद्धिमन्, सार्वजनिकनिन्दा दुःसहा।" इति तस्याः युक्तं वचनं श्रुत्वा, पराशरः पुण्यबलात् शीघ्रं तिमिरं सृजति; तिमिरोत्थाने नदीतीरं गाढतमसा आच्छादितम्। ततः सा कन्या स्नेहेन ऋषिं उवाच— "अहं कन्या, ब्राह्मणश्रेष्ठ; त्वं यथेष्टं मां उपभुक्त्वा ततः गच्छसि।" "ब्राह्मण, तव वीर्यं न व्यर्थं; किं मम भविष्यति? यदि गर्भवती भवामि, पित्रे किं वदामि?" "त्वं मां उपभुक्त्वा गच्छसि; ततः किं कर्तव्यम्?" इति पृष्टा, ऋषिः उवाच— "वरेण यद् इच्छसि, वरानने, तं वरं वृणीष्व।" सत्यमती उवाच— "मम कन्याधर्मः न भङ्गः स्यात्, द्विजश्रेष्ठ; मम पुत्रः तव तुल्यः, अद्भुतबलसम्पन्नः स्यात्।" "एष गन्धः मम सदा स्थिरः भवतु, यौवनं नित्यं नूतनं च भवतु।" ऋषिः प्रत्यवदत्— "श्रुणु, सुन्दरी; तव पुत्रः विष्णुवंशसम्भूतः, शुद्धः, त्रैलोक्यविख्यातः भविष्यति।" "किञ्चित् कारणात् अहं त्वया मोहितः; पूर्वं कदापि न प्रमादः अभूत्, अप्सरसां रूपं दृष्ट्वापि।" "दैवयोगेन त्वां दृष्ट्वा कामवशः अभवम्; किञ्चिद् कारणं विद्धि, भाग्यं दुष्प्राप्यं।" "पूर्वं दुर्गन्धां त्वां दृष्ट्वा कथं मोहितः अभवम्? तव पुत्रः, सुन्दरी, पुराणकारः भविष्यति।" "स वेदवित्, शाखाविभजकः, त्रैलोक्यविख्यातः भविष्यति।" एवं उक्त्वा, ऋषिश्रेष्ठः तां उपभुक्त्वा शीघ्रं कालिन्द्याः जले स्नात्वा निर्गतः। ततः सत्यमती त्वरितं गर्भवती अभवत्, यमुनायाः द्वीपे कामरूपसम्भूतं पुत्रं प्रसूतवती। जातमात्रः तेजस्वी बालकः मातरं तपसि मनः स्थापयित्वा उवाच— "गच्छ, मातः, यथेष्टं; अहं तपः कर्तुं गच्छामि। यदा किञ्चित् कार्यं भवति, मां स्मर; ततः आगमिष्यामि।" "तदा, सुन्दरी, मां स्मृत्वा शीघ्रं आगमिष्यामि। शुभं ते; अहं गच्छामि। चिन्ता त्यज, सुखेन जीव।" एवं उक्त्वा व्यासः निर्गतः, सा पितरं प्रति गता। द्वीपे स्थापितः बालकः द्वैपायनः इति अभवत्। जातमात्रः विष्णुवंशबलात् शीघ्रं वृद्धिम् अगच्छत्; स तीर्थेषु तपः श्रेष्ठं अकरोत्। एवं पराशरः सत्यमत्याः पुत्रः द्वैपायनः जातः। स कलिसमयागमज्ञानात् वेदशाखाः व्यवस्थितवान्। वेदविस्तारात् स व्यासः इति प्रसिद्धः अभवत्; स पुराणानि महाभारतं च रचयामास। स वेदान् शिष्यान् समन्तु-जैमिनि-पैल-वैशम्पायनादीन् विभज्य उपदिदेश। असित-देवल-शुकपुत्रं च। सूतः इदं सर्वं ऋषिश्रेष्ठे कारणरूपेण उक्तवान्। सत्यमत्याः पुत्रस्य शुभजन्म अपि वर्णितम्; ऋषिश्रेष्ठ, तस्य उत्पत्तौ न सन्देहः। महात्मनाम् गुणमात्रं ग्राह्यं, तस्मात् सत्यमत्याः मत्स्ययोनेः जन्म अभवत्। पराशरेण संयोगः, शान्तनुना च पश्चात्, एवं जातः; अन्यथा ऋषेः मनः कामेन कथं आक्रान्तम्? धर्मज्ञः ऋषिः कथं अयोग्यं कर्म अकरोत्? तस्य जन्म कारणसहितं उक्तम्—विचित्रं, अद्भुतं च। यः शृणोति इमं शुभं चरितम्, एकाग्रचित्तः, स सर्वपापविनिर्मुक्तः भवति। स कदापि दुर्लभं न प्राप्नोति, सदा सुखी भवति। इदानीं शान्तनुं प्रतिपात् समुत्पन्नं वर्णयामि; तव व्यासस्य उत्पत्तिः अपरिमिततेजसः पूर्वं उक्ता। तथापि एकः सन्देहः अस्माकं मनसि दृढः अस्ति।