ऋषेः गर्गस्य वचनानि श्रुत्वा, स ऋषिः सर्वं विचिन्त्य, ज्योतिषशास्त्रानुसारं कारणं व्याख्यातुम् आरभत। गर्गः उवाच—हे ऋषे, न त्वं, न तव पत्नी, न तव कुलं दोषयुक्तम्; तव पुत्रस्य दुष्टता, रेवतीनाम्ना नक्षत्रस्य अशुभकालेनैव उत्पन्ना। तव पुत्रः अशुभकाले जातः, अतः केवलं तव दुःखस्य कारणं; अन्यत् किञ्चन कारणं नास्ति। तत्सन्तापस्य समाप्तये, हे ब्राह्मन्, प्रयत्नेन जगदम्बायाः शुभायाः दुर्गायाः पूजनं कुरु, या दुःखहरिणी अस्ति। गर्गस्य वचः श्रुत्वा, ऋतवाक् ऋषिः कोपाविष्टः रेवतीं शप्तुम् आरभत—'रेवती दिवः पततु!' तस्य शापस्य उच्चारणे, पूषानक्षत्रम् अपि दिवः पतितम्, सर्वलोकानां साक्षात् कुमुदगिरौ दीप्तिमान् आसीत्। एवं रैवतकः प्रसिद्धः अभवत्, तस्य पतनात् कुमुदगिरिः उत्पन्नः; तस्मादारभ्य सः अपि अतीव शोभायुक्तः अभवत्। रेवतीं शप्त्वा, स ऋषिः गर्गस्य उपदेशानुसारं अंबिकायाः पूजनं कृत्वा, सुखं सौभाग्यं च प्राप्तवान्। स्कन्दः उवाच—रेवतीनक्षत्रस्य तेजसः कन्या उत्पन्ना, या जगति अनुपमसौन्दर्ययुक्ता, लक्ष्म्याः द्वितीयरूपेण प्रकटिता। ततः, तां कन्यां रेवतीदीप्त्या दीप्तां दृष्ट्वा, स ऋषिः हर्षपूर्णः तस्याः नाम रेवती इति स्थापयामास। ततः, महामुनिः प्रमुचः तां कन्यां धर्मेण स्वाश्रममध्ये कुमुदगिरौ स्वकन्यायामिव पालितवान्। यदा सा कन्या यौवनं प्राप्तवती, सौन्दर्यसम्पन्ना च अभवत्, तदा स ऋषिः चिन्तयामास—कः तस्याः योग्यः वरः भविष्यति? बहुधा अन्वेषणं कृत्वापि, योग्यं पतिं न प्राप्नोत्; अतः अग्निकुण्डं प्रविश्य, अग्निं स्तुतवान्। तदा, अग्निदेवः तुष्टः तस्याः कन्यायाः वरं दत्तवान्—तस्याः पतिः धर्मात्मा, बलवान्, वीर्ययुक्तः, वाग्मि, अविजितवाक् च भविष्यति। सः दुर्दमः नाम राजा, दुष्प्रसह्यः, तस्याः पतिः भविष्यति इति अग्निः उक्तवान्; ततः ऋषिः हृष्टः अभवत्। दैवयोगेन तस्मिन्नेव काले, दुर्दमः नाम राजा, बुद्धिमान्, विवेकी, मृगयायाः निमित्तेन ऋषेः आश्रमं आगच्छत्। सः विक्रमशिलस्य पुत्रः, बलसम्पन्नः, वीर्ययुक्तः, कालिन्द्याः गर्भे जातः, प्रियव्रतवंशसम्भूतः च आसीत्। सः आश्रमं प्रविश्य, महर्षिं न दृष्ट्वा, रेवतीं अभिवाद्य, स्नेहपूर्णं पप्रच्छ—'हे प्रिय, महर्षिः आश्रमं विहाय गतः; अहं तस्य पादौ द्रष्टुम् इच्छामि। सत्यम् वद, शुभे, सः कुत्र गतः?' कन्या उवाच—'हे महराज, महर्षिः अग्निकुण्डं गतः।' तस्याः वचः श्रुत्वा, राजा शीघ्रं आश्रमात् निर्गत्य अग्निकुण्डद्वारे स्थितवान्। तत्र, ऋषिः दुर्दमं राजानं राजलक्षणैः भूषितं विनीतं च नमन्तं दृष्ट्वा। राजा नमित्वा, ऋषिः शिष्यं गौतमं आह्वयत्—'गौतम, अर्घ्यं आनय; अयं राजा अर्घ्यस्य पात्रम्।' सः चिरकालं आगतः, विशेषतः संभाव्यवरः; इत्युक्त्वा अर्घ्यं दत्तवान्, राजा तं अर्घ्यं सन्मनसा स्वीकृतवान्। ततः, ऋषिः अर्घ्यं प्राप्तं राजानं आसनस्थं पूज्य, शुभाशीर्वादैः सम्मान्य, तस्य कुशलं पप्रच्छ—'राजन्, तव सेनायाः, कोशस्य, मित्राणां, सेवकानां, मन्त्रिणां, नगरस्य, देशस्य, तव च सर्वस्य कुशलं अस्ति वा?' 'तव पत्नी कुशलम्, यतः सा अत्रैव अस्ति; अतः तस्या अन्यासां पत्नीनां कुशलं वद।' राजा उवाच—'हे ब्रह्मन्, तव प्रसादेन मम सर्वत्र कुशलं। किन्तु, हे ऋषे, अहं जिज्ञासामि—मम पत्न्यः के अत्र?' ऋषिः उवाच—'तव पत्नी रेवती नाम्ना, भूमौ अनुपमसौन्दर्ययुक्ता, अत्र अस्ति। हे राजन्, कथं त्वं स्वस्य पत्न्याः न जानासि?' राजा उवाच—'हे प्रभो, मम गृहस्थाः पत्न्यः, जैसे सुभद्रा आद्याः, सर्वाः ज्ञाताः; किन्तु रेवतीं न जानामि।' ऋषिः उवाच—'हे राजन्, यां त्वं अद्य 'प्रिय' इति संबोधितवान्, सा क्षणमात्रे विस्मृता, यद्यपि सा तव अतिप्रियतमाः।' राजा उवाच—'तव वचनं न मिथ्या; अहं तां तव इव संबोधितवान्। हे ऋषे, मम मनः न दुष्टम्; त्वं कोपं न कुरु।' ऋषिः उवाच—'राजन्, तव वचनं सत्यम्; तव मनः न विकृतम्। अग्निप्रेरणया एव एतादृशानि वचनानि तव मुखात् आगच्छन्ति।' 'अद्य अहं अग्निं पप्रच्छ—'कः तस्याः पतिः?' सः प्रत्यवदत्—'राजा दुर्दमः तस्याः पतिः भविष्यति।' तस्मात्, हे राजन्, एषां कन्यां त्वं गृहाण। या पूर्वं 'प्रिय' इति संबोधितवती; त्वं न संशयम् कुरु।' इत्येतत् श्रुत्वा, राजा मौनं धृत्वा, ऋषेः वचनानि चिन्तयामास। ऋषिः विवाहाय आयोजने आरभत्। तदा, विवाहस्य आयोजनं दृष्ट्वा, कन्या ऋषिं पप्रच्छ—'पितः, मम विवाहं रेवतीनक्षत्रे एव कुर्यात्।' ऋषिः उवाच—'वत्से, विवाहाय बहूनि शुभनक्षत्राणि सन्ति; किं तु रेवतीनक्षत्रं दिवि नास्ति, तत्र विवाहः कथं संभवः?' कन्या उवाच—'रेवतीनक्षत्रस्य विना, विवाहकालः न उचितः। अतः, पुष्यनक्षत्रे विवाहं कुरु।' ऋषिः उवाच—'पूर्वं रेवतीनक्षत्रं ऋतवाक् ऋषिणा दिवः पतितम्। यदि त्वं अन्येन न तुष्टासि, विवाहः कथं संभवः?' कन्या उवाच—'किं ऋतवाक् तपः कृतवान्, वा केवलं वचनम्? त्वं तु वचनैः, कायेन, मनसा च तपः न कृतवान्?' 'तव तपोबलं जानामि, त्वं विश्वं सृजितुं समर्थः। दिवि रेवतीनक्षत्रं स्थापय, मम विवाहं कुरु, पितः।' ऋषिः उवाच—'एवं भवतु, शुभं ते अस्तु, यथा त्वं मम उक्तवती। तव कृते अद्य अहं पुष्यनक्षत्रं चन्द्रपथे स्थापयिष्यामि।' एवं, ऋषेः गर्गस्य वचनानुसारं, रेवतीनक्षत्रस्य दिवः पतनं, कुमुदगिरौ तस्य शोभा, कन्यायाः उत्पत्तिः, तस्याः विवाहस्य आयोजनं, दुर्दमराजस्य आगमनं, अग्निदेवस्य वरदानं, कन्यायाः विवाहे तिथ्याः विवादः, ऋषेः तपोबलस्य महिमा च, सर्वं एकस्मिन कथा-सूत्रे सम्यक् संप्रवृत्तम्।