महाबलसमन्वितः स तु जगतां स्वामी बभूव; षष्ठो विष्णुसावर्णिर्नाम चतुर्दशः मनुः, कर्मणां पारगः। स देवीवरप्रसादात् लोकेश्वरत्वेन ख्यातिमगमत्; एवं चतुर्दश मनवः तेजसा बलेन च समन्विताः सन्ति। एते सर्वे देवीपूजनात् लोकेषु सदा पूजिताः स्तूयन्ते च; भ्रामरीदया सर्वे महाश्रियः समुपगताः। तत्र नारदः पप्रच्छ—"एषा भ्रामरी देवी का? कथं सा जाता, किं स्वरूपं तस्याः? तदद्भुतचरितं मे ब्रूहि, या दुःखनाशिनी कथा। देवीकथामृतपानात् मे तृप्तिरपि न सिध्यति; यः एतन्मधु पिबति, तस्मै मृत्युरपि न भवति श्रोतव्यम्।" श्रीनारायण उवाच—"शृणु नारद, जगन्मातुः कर्माणि ते कथयामि, या रूपेण अचिन्त्या, अव्यक्ता, अद्भुता, मोक्षप्रदा च। या या पुण्या देवीकृत्याः, सर्वाः लोकार्थमेव; या स्नेहेन निस्पृहया मातेव स्वसुतं पालयति। पूर्वं हि पातालवासिनां दैत्यानां मध्ये अरुणो नाम महाऽसुरः आसीत्, महाबलसम्पन्नः, सुरद्विषः, महापापात्मा। स देवदानवजयकामः, कमलजं प्रति तीव्रं तपः चकार; 'स एव नः रक्षकः स्यात्' इति मनसा चिन्तयन्। हिमवतः शिखरेषु, यत्र गङ्गाजलम् अतीव शीतलम्, स योगी पतितपत्रभोजनं कृत्वा प्राणनिग्रहं चकार। गायत्रीजपपरायणः, कामेनावृतः तमसाच्छन्नः, दशसहस्रवर्षाणि केवलं जलबिन्दुपानजीवी बभूव। पुनः दशसहस्रवर्षाणि वायुभक्ष एव स्थितः; ततो दशसहस्रवर्षाणि निराहारः एव तस्थौ। तस्यैवमुत्तमं तपः कुर्वतः, अग्निः शरीरे समुत्पन्नः, येन समग्रं जगद् दग्धम्; तदद्भुतमिव दृष्टम्। "किमेतत्? किमेतत्?" इति सर्वे देवाः कम्पिताः; भयाकुलाः सर्वे लोकाः ब्रह्माणं शरणं जग्मुः। तेषां देवनां श्रेष्ठानां प्रार्थनां श्रुत्वा, चतुर्मुखः ब्रह्मा, गायत्र्याः सहितः हंसारूढः, हर्षेण तत्र गतः। स तं केवलं प्राणरूपं दृष्टवान्—यत्र नाड्यः संकुचिताः, उदरं शुष्कं, अङ्गानि कृशानि, नेत्रे समाधिस्थे। स तं तेजसा दीप्तं द्वितीयमिव वह्निं दृष्ट्वा, उवाच—"वरं वृणीष्व, यदस्ति ते हृदि, साधु!" तस्य वचनस्य श्रवणमात्रेण तुष्टः अरुणः, ब्रह्मणो मुखात् सुधास्रोतः इव लब्ध्वा, प्रमुदितः। नेत्रे प्रसार्य, स कमलजं देवं गायत्र्याः सहितं, चतुर्वेदधारिणं दृष्टवान्। स नित्यं ब्रह्माणं जपमालाकमण्डलुधरं जपपरायणं दृष्ट्वा, उत्थाय, प्रणम्य, नानास्तुतिभिः तम् अर्चयामास। स तु मनसि स्थितं वरं वव्रे—"मम मृत्युर्न भवेत्" इति। तस्य वचनं श्रुत्वा, ब्रह्मा तं विनयेन उपदिशत्— "ब्रह्मा, विष्णुः, महेशः च अन्ये च मृत्युनाऽपि ग्रस्ताः; तस्मात्, अन्येषां मृत्यौ किमु वक्तव्यम्, दानवश्रेष्ठ? अतः, योग्यं वरं वृणीष्व, यं दातुं शक्नोमि; बुधाः असम्भवमर्थं न कदापि याचन्ते।" एवं ब्रह्मणः वचः श्रुत्वा, पुनः स विनयेन उवाच—"न मे मृत्युर्भवेत् संग्रामे, न शस्त्रैरपि, नास्त्रैः, न पुरुषेभ्यः, न स्त्रीभ्यः। न द्विपादेभ्यः, न चतुष्पादेभ्यः, न उभयात्मकात्; एवं मृत्युं मम देहि, भगवन्। तथा मे महाबलम् अपि देहि, येन अहं सुरान् जयेयम्।" तस्य वचनं श्रुत्वा, ब्रह्मा—"एवं अस्तु" इत्युक्त्वा, तं वरं दत्त्वा शीघ्रं स्वधाम अगच्छत्। ततः वरदानप्रभावात् गर्वितः असुरः अरुणः, पातालवासिनः दैत्याः सम召यामास। तस्याज्ञया आगत्य, सर्वे दानवाः तं दैत्याधिपतिं प्रणम्य, तस्य समीपम् उपगच्छन्। तेन युद्धाय अमरावतीं दूतः प्रेषितः; दूतवचनं श्रुत्वा, देवराजः भयात् कम्पितः। स देवैः सहितः शीघ्रं ब्रह्मलोकं गतः; ब्रह्मा-विष्णु-पुरोगमैः, सर्वे शङ्करधामम् अगच्छन्। तत्र देवद्विषां नाशाय विचारः अभवत्; तस्मिन्नेव क्षणे, दैत्यसेना तद्विषयं समन्तात् परिवव्रे। अरुणः, दैत्याधिपः, शीघ्रं सुरलोकं गतः; स सूर्यचन्द्रयमाग्नीनां पृथक् प्रदेशान् स्वीकृतवान्। स्वस्यैव तपसा, नानारूपधारी सः, सर्वं स्वाधीनं चकार; सर्वे देवाः स्वस्थानच्युताः कैलासदेशं गताः। ते देवाः स्वस्वदुःखं शङ्कराय निवेद्य, तत्र महाविचारः अभवत्—"किं कर्तव्यम्?" इति। न युद्धेन, न शस्त्रैः, नास्त्रैः, न पुरुषेभ्यः, न स्त्रीभ्यः, न द्विपादेभ्यः, न चतुष्पादेभ्यः, न उभयात्मकात्—एवं तस्य मृत्युर्न शक्यः, इति ब्रह्मा कारणं व्याचष्ट। सर्वे चिन्ताग्रस्ताः, किंचित् कर्तुं अशक्ता अभवन्। तस्मिन्नन्तरे, अमूर्तः शब्दः तत्र समुत्पन्नः—"लोकस्येश्वरीं पूजयध्वं; सा वः कार्यं साधयिष्यति। यदि स दैत्यराजः, गायत्रीजपपरायणः, तां परित्यजेत्, तदा स मृत्युं गमिष्यति" इति। तं दिव्यं शब्दं श्रुत्वा, देवाः साभिवादनं मन्त्रयित्वा, बृहस्पतिं समाहूय, देवराजः वाक्यमुवाच— "गुरो, दैत्यस्य समीपं गच्छ, देवकार्यसिद्धये; यथा स गायत्रीं परित्यजेत्, तथा त्वया कर्तव्यम्।