देवानां राज्ञ्याः सा देवी सहस्रसूर्यसमप्रभा साक्षात् प्रादुरभूत्। तां दृष्ट्वा ते षड्राजपुत्राः शुद्धात्मानः सञ्जज्ञिरे। ते भक्त्या नम्रचित्ताः सानुरागं स्तुतिं कृतवन्तः—"जयेश्वरी, महादयामये, भगवति!" इत्युक्त्वा तामर्चयन्ति स्म। वाग्भवपूजनात् प्रमुदिता वाग्भवस्वरूपा सा देवी "क्लीं" बीजारूपिणी, "क्लीं" भक्तजनानां प्रमोददायिनी, कामराजमानसहर्षकरी भगवती, भगवत्प्रियाकारी, परमानन्दमयी, महाशक्तिः, महैश्वर्यप्रदा च। विष्णुसूर्यशिवेन्द्रादिरूपेण तुष्टिं वर्धयन्ती सा देवी राजपुत्रैः स्तूयमाना, पुण्यात्मना, प्रसन्नवदना, सौम्यवचसा, इदमवदत्—"राजपुत्राः, यूयं महात्मानः तपोनिष्ठाश्च। मम पूजनात् मलरहिताः शुद्धमनसश्च जाताः। यदिच्छितं वरं त्वरया याचध्वम्। अहं तुष्टा यदस्ति मनसि तद् दास्ये।" तदाकर्ण्य राजपुत्राः प्राहुः—"भगवति, अस्माकं राज्यं निर्हिक्कतमस्तु, वंशश्च दीर्घजीवी भवतु। इच्छयानुकूलं भोगसंपत्तिर्विघ्नरहिता, कीर्तिः तेजो बुद्धिश्च स्तु, सर्वेषां च निरवरोधसमृद्धिर्भवतु—एषः वरोऽस्तु।" सा देवी प्रहसन्ती प्राह—"एवं भवतु, यद् युष्माकं मनसि वर्तते। अपरं वचनं शृणुत, श्रद्धया। यूयं सर्वे मन्वन्तरपतयः भविष्यथ, दीर्घप्रजाः, बहुभोगसम्पन्नाः, सम्यग्योगयुक्ताश्च। अविच्छिन्नबलैश्वर्यकीर्तितेजःश्रियः मम प्रसादेन अनुक्रमेण प्राप्स्यथ।" श्री नारायण उवाच—एवं वरदानं कृत्वा सा ब्रह्मरी जगन्माता तैः भक्त्या स्तूयमाना त्वरया अदृश्यत। ते सर्वे राजपुत्राः तस्मिन्नेव जन्मनि परममहीश्वर्यम्, भूमिभोगं च प्राप्य, महाबलसम्पन्नाः अभवन्। ते पृथिव्याम् अविच्छिन्नवंशप्रदायिनः, स्वकुलानि स्थाप्य, मनुषां मध्ये अधिपतयश्च जाताः। अनन्तरजन्मसु ते सर्वे सावर्णिमनवः अभवन्। तेषु प्रथमः दक्षसावर्णिः नवमस्तु मनुः, देवीप्रसादात् महाबलसम्पन्नः। द्वितीयः मेरुसावर्णिः दशमः मनुः, देवीवरात् मन्वन्तरपतिः अभवत्। तृतीयः सूर्यसावर्णिः, चतुर्थः चन्द्रसावर्णिः एकादशः, स्वतपसा सिद्धः, द्वादशः मनुः महाबलवान्। देवीपूजनात् सः अपि मन्वन्तरपतिः अभवत्। पञ्चमः रुद्रसावर्णिः त्रयोदशः मनुः, महाबलसम्पन्नः, जगदधिपतिः अभवत्। षष्ठः विष्णुसावर्णिः चतुर्दशः मनुः, कर्मकुशलः, देवीवरात् लोकेश्वरनाम्ना प्रसिद्धः। एते चतुर्दश मनवः महातेजसः महाबलसम्पन्नाश्च देवीपूजनात् सर्वत्र पूज्याः कीर्तिमन्तश्च, ब्रह्मरीप्रसादेन परमश्रियः। नारद उवाच—काऽयं ब्रह्मरी देवी? कथं जाता? का वा स्वरूपम्? तन्मे अद्भुतं चरितं वद, या दुःखनाशिनी। अहं तृप्तिं न प्राप्नोमि भगवत्याः कथामृतपानात्; यः शृणोति स मृत्युम् अतिक्रामति। श्री नारायण उवाच—शृणु नारद, जगन्मातुः कर्माणि कथयामि, या स्वरूपेण अचिन्त्या, अव्यक्ता, अद्भुता, मोक्षदायिनी च। यानि भगवत्याः सर्वाणि कर्माणि, तानि सर्वाणि लोकहितायैव, मातृवत् अपरिहास्यया करुणया। पूर्वं अरुणो नाम दैत्यो महाबलः पातालवासी, देवानाम् अतिशत्रु, दुष्टात्मा चासीत्। सः देवान् जेतुम् इच्छन् कमलासने तपः अतीव आचरन्—"सः अस्माकं रक्षकः भविष्यति" इति मन्यते स्म। स हिमवत्पृष्ठे गङ्गाजलशीतले देशे गतः, पत्रभोजनः, प्राणनिग्रहपरायणः। गायत्र्याः जपेन निमग्नः, कामेन आच्छन्नः, तमसा आवृतः, दशसहस्रवर्षाणि केवलं जलबिन्दुभिः जीवन्। पुनः दशसहस्रवर्षाणि वायुभोजनः, ततो दशसहस्रवर्षाणि किञ्चिदपि न खादन्। एवं तपसा तस्य शरीरे अग्निः उत्पन्नः, सर्वं जगद् दग्धवान्, अद्भुतं च दृष्टम्। "किमेतत्? किमेतत्?" इति सर्वे देवाः कम्पमानाः, भीता, ब्रह्माणं शरणं जग्मुः। सुरश्रेष्ठानां प्रार्थनां श्रुत्वा, चतुर्मुखः ब्रह्मा, गायत्र्याः सहितः, हंसारूढः, हृष्टः प्रस्थितवान्। तत्र सः अरुणं केवलप्राणमात्रं दृष्टवान्—स्नायुभिराकीर्णम्, क्षीणपोटं, कृशाङ्गं, निमीलितलोचनं योगनिष्ठम्। स तम् अग्निसमानतेजसं दृष्ट्वा उवाच—"वरणं वृणुष्व, यदस्ति मनसि।" तस्य वचसः श्रवणमात्रेण तुष्टः अरुणः, ब्रह्मणो मुखान्मधुधारामिव लभमानः, प्रसन्नः। सः चक्षुषी विमील्य, तं पुरतः स्थितं कमलासनं ददर्श—गायत्र्याः सहितं, चतुर्वेदधारिणम्। सः नित्यं ब्रह्माणं जपमालाकमण्डलुधरं दृष्ट्वा, उत्थाय, प्रणम्य, नानास्तोत्रैः स्तुतवान्।