सर्वैः देवैः अपि अपवादं विना पूजिता सा विश्वव्यापिनी देवी महिषेण पीडितैः देवैः स्तुतिः प्राप। तां जगदुत्पत्तिहेतुम् महतीं देवीं विविधैः स्तवैः देवाः स्तोतुं प्रचक्रमुः। तेषां स्तुतिं श्रुत्वा, देवपूजिता सा देवी सावधानता पूर्वकं शृणोति स्म। तदा महिषासुरवधाय सा देवी महान् निनादं कृतवती, तस्य शब्दस्य प्रभावेण दानवेश्वरः महिषः सशङ्कितः अभवत्। सर्वसेनया परिवृता सा जगज्जननी तं महिषं प्रत्यूह्य स्थितवती। तदा महतः दानवः महिषाख्यः सा देवी युद्धं अकरोत्। तस्य सैन्यस्य सेनापतयः चिक्षुरः, दुर्धरः, दुर्मुखः च, बहूनि शस्त्राणि आयुधानि च आकाशं पूरयन्तः अग्रे स्थिताः। तेषां सह बाष्कलः, ताम्रकः, शशमुखः च, अन्ये च अनन्ताः भीषणाः रणाङ्गणे यमसमानाः, तत्र समागताः। एतेषां वीराणां मध्ये स्थितः महाबलः महिषः दानवश्रेष्ठः, तदा देवी कोपदग्धलोचना, लोकमोहिनी, तस्य सहायान् युद्धे निहत्य, महिषस्य अनुयायिनः नष्टान् दृष्ट्वा सः दानवः क्रोधेन समाक्रान्तः अभवत्। ततः सः मायाविद् शीघ्रं देवीम् अभ्युपेत्य, विविधानि रूपाणि मायया धारयामास। सा देवी तस्य प्रादुर्भूतानि सर्वाणि रूपाणि नाशयामास, अन्ते तु सः अमरशत्रुः महिषरूपं धारयामास। तं दृढेन पाशेन बद्ध्वा, खड्गेन शिरः छित्त्वा, देवी महिषं, देवसेनानां विनाशकं, निपातितवती। तदा शेषं सैन्यं क्रन्दनं कृत्वा दिशः दिशः पलायितम्; सर्वे प्रमुदिताः देवाः देवेश्वरीं स्तुतवंतः। एवं लक्ष्मीः महिषासुरमर्दिनी इति समुत्थिता; हे राजन्, इदानीं सरस्वत्याः उत्पत्तिं शृणु। कदाचित् शुम्भः नाम दानवः, मदबलोत्कर्षेण गर्वितः, तस्य भ्राता निशुम्भः च महाबलः आसीत्। तयोः पीडनात् सर्वे देवाः तेजः हृताः, हे राजन्; ततः हिमवतः शिखरं गत्वा, ते देवीम् अत्यन्तं स्तोतुं प्रचक्रमुः। देवाः ऊचुः—"जय देवी देवेशि, भक्तार्तिनिवारिणि विशारदा! दैत्यनाशकारिणि रूपेण त्वं अव्यया, अमृता, निष्कलुषा च।" "देवेशि, भक्तजनानां सुलभा, महाबला, महावीर्यवती, विष्णुशङ्करब्रह्मादिरूपिणि, अनन्तवीर्ये! त्वं सृष्टिस्थितिसंहारकारिणी, तेजः प्रदात्री, परमं नृत्यं कृत्वा महोत्साहिता माधवी, त्वं हर्षं दातुम् अर्हसि।" "कृपया कुरु, देवेशि, कृपया कुरु, करुणासिन्धो; त्वं अनन्तसागररूपा, शुम्भनिशुम्भसम्भूतभीतिनाशिनि।" "शरणागतदुःखनाशिनि, अस्मान् उद्धर; वयम् त्वां शरणं गताः।" एवं देवैः स्तूयमाना, हे भूमिपते, तुष्टा गिरिजा उवाच—"किमर्थं स्तुतिः?" इत्युक्त्वा, सा कौशिकी, या अस्या आवरणात् निर्गता, लोकैः पूजिता, स्नेहेन देवान् प्रति उवाच—"अहं तुष्टा, देवश्रेष्ठाः, उत्तमया स्तुत्या।" "वरं वृणुध्वम्" इति उक्तवत्याः, देवाः वरम् अयाचन्त—"शुम्भः नाम दानवः, तस्य प्रसिद्धः भ्राता निशुम्भः च।" "सः महाबलो दानवः त्रिलोकीं बलात् अधिगतवान्; हे देवि, तं पापं दानवेश्वरं हन्तुम् विचिन्त्य।" "सः सदा अस्मान् पीडयति, स्वबलात् नः अभिभवति" इति। देवी उवाच—"अहं देवद्विषं निशुम्भं च शुम्भं च निपातयिष्यामि।" "शान्ताः भवत, कुशलं भवतु; अहं कण्टकं नाशयिष्यामि" इति उक्त्वा, देवदेवी करुणया पूर्णा, देवांश्च इन्द्रं प्रति उवाच। ततः सा देवी साक्षात् दृष्ट्वा देवैः अदृश्यत; प्रमुदिताः देवाः एकत्र समागत्य, सुवर्णगिरिकन्दरं गच्छन्ति स्म। तत्र, देवैः निरीक्ष्यमाणाः, शुम्भनिशुम्भसेवकौ चण्डमुंडौ, लोकमोहिनीं, सर्वाङ्गसुन्दरीं तां देवीम् अपश्येताम्। तौ चण्डमुंडौ स्वामिनं प्रति निवेदयामासतुः—"भोज्यरत्नविलासप्रद, असुरश्रेष्ठ, महाबल," "असाधारणां रमणीं दृष्टवन्तौ, त्वद्भोग्यां, त्वं ताम् आनयित्वा सुखं भोक्तुं अर्हसि।" "एवं रमणीया नास्ति असुरेषु, न गन्धर्वेषु, न दानवेषु।" "न मानुषेषु, न देवेषु, तादृशी मोहिनी न अस्ति।" इति श्रुत्वा, शुम्भः, शत्रुनाशनः, दूतं सुग्रीवं नाम दानवं प्रेषयामास। सः दूतः शीघ्रं गत्वा, ससम्मानं देवीम् उपगम्य, शुम्भस्य वचनं निवेदयामास— "अस्ति असुरः शुम्भः नाम, त्रैलोक्यविजयी, सर्वरत्नभोगी।" इति। "सः सर्वदेवरत्नानां भोग्ता; त्वं तस्य वचनं शृणु, अहं अविनाशी रत्नभोगी" इति। "त्वं अपि रत्नं, सुनेत्रे, मया सह सायुज्यं कुरु। देवासुरमानुषेषु सर्वाणि रत्नानि मम एव।" "सौभाग्यवती, सर्वाणि रत्नानि मम; मया सह कामभोगान् अनुभव" इति। देवी उवाच—"सत्यं वदसि, दूत, दैत्यराजस्य प्रीतिकरं।" "मया पूर्वं कृतः प्रतिज्ञा कथं मिथ्या स्यात्? शृणु, मया कृतः प्रतिज्ञा।" "यो मद्गर्वं जयति, यो मम बलं हरति, यो मे समबलः भवति, स एव मम भोग्यः।" "तस्मात् सः दानवेश्वरः मम प्रतिज्ञां सत्यतया पालयतु; बलात् मम हस्तं गृह्णातु, तत्र किमस्य अशक्यम्?