कुबेरतेजसा देवीमुखे नासिका समुत्पन्ना, प्रजापतेः परमतेजसा तत्रैव दन्ताः सञ्जज्ञिरे, राजन्। अग्निना त्रयाणि सुरूपाणि लोचनानि तस्याः कृता, संध्याया उज्ज्वलतेजसा भ्रुवौ निर्मिता, या शक्तिसम्पदां निधिः स्म। वायोः तेजसा तस्याः कर्णौ समुत्पन्नौ, नराधिप; एवं सर्वेषां तेजसा देवी महिषमर्दिनी जाता। शिवेन त्रिशूलं दत्तं, विष्णुना चक्रं शङ्खश्च, बन्धनाध्यक्षेन पाशः, अग्निना शक्तिः, मरुद्भिः धनुः शराश्च। महेन्द्रेण वज्रः, ऐरावताद्दुन्दुभिः, यमेन कालदण्डः, ब्रह्मणा अक्षमाला कमण्डलुश्च दत्तम्। सूर्येण रोमकूपेषु किरणमाला समर्पिता, कालेन खड्गः निर्मलः कवचश्च दत्तौ, राजन्। सागरः माल्यं निर्मलं वसनं चाजरं दत्तवान्, शिरोमणिं कुण्डले भुजङ्गवलयाङ्गदादीनि च। स हर्षेण शशाङ्कमणिं नूपुरं कण्ठसूत्रं चान्याभरणानि दत्तवान्। विश्वकर्मणा भुजङ्गवलयमुपादत्तम्, हिमवता सिंहो वाहनं मणिविविधाः च दत्ताः। धनाध्यक्षेन सुरासम्पूर्णं पात्रं समर्पितम्, पुण्येन शेषदेवेन नागहारः दत्तः। एवं सर्वैः सुरैः पूजिता सा विश्वमाता देवी स्तूता, ये महिषेण पीडिताः आसन्। विविधैः स्तोत्रैः तां जगदुत्पत्तिकारणां देव्या स्तुवन्तः, तस्याः स्तोत्रश्रवणाय देवी श्रुतवती। ततः महिषवधाय साऽतुलं निनादं कृतवती, तेन शब्देन महिषो दानवेश्वरः सन्त्रस्तः। स्वसेनासमावृत्या सा जगन्माता तं समुपागच्छत्; तदा स महान् दानवः महिषाख्यः देवीं समरे समभ्ययात्। तदा चिक्षुरः, दुर्धरः, दुर्मुखः सेनापतयः स्वसेनां नेतारः सन्तः, विविधायुधास्त्रवृष्ट्या गगनं पूरयन्तः। बाष्कलः, ताम्रकः, मृगमुखः, अन्ये च बहवः, रणभूमौ कालोपमाः, तं समन्तात् परिवव्रुः। तैः वीरैः परिवृतः महिषो दानवश्रेष्ठः स्थितः; तदा क्रोधदीप्तलोचना देवी, लोकमोहिनी, महिषशरणागतां सेनां समरे निपात्य, तस्य अनुचरान् निहत्य, तं दानवमहत्क्रोधेन सम्प्लावितम्। ततः स मायावान् दानवपति: शीघ्रं देवीमुपजगाम, नानारूपाणि मायया धारयन्। सा देवी तस्य रूपाणि यथाक्रमं क्षिप्रं विनाशयन्ती, अन्ते स महिषरूपं भीषणं सुरभयंकरीं तनुमधत्त। तं पाशेन दृढं बध्नाति, खड्गेन शिरश्छित्त्वा, महिषं सुरविनाशनं देवी निहन्ति। तदा शेषसेना क्रन्दन्त्यः दिशः सर्वतः पलायिता, सुराः प्रमुदिताः देवीं सुरेश्वरीं स्तुवन्ति। एवं लक्ष्मीः महिषासुरमर्दिनी समुत्पन्ना; राजन्, अधुना शृणु सरस्वत्याः प्रादुर्भावम्। कदाचित् शुम्भो नाम दानवः मदबलसम्पन्नः, तस्य भ्राता निशुम्भः महाबलपराक्रमी च। ताभ्यां पीडिता देवाः तेजः हीनाः अभवन्, राजन्; ततः हिमवतः शिखरं गत्वा, तां देवीं प्रार्थयन्तः स्तोतुम् आरब्धाः। देवाः ऊचुः—"जय त्वं सुरेश्वरि, भक्तविघ्नविनाशनकुशलामृतरूपिणि! दानवानाशिन्याख्यया त्वमजरामृतनिर्मला। सुरेश्वरि, भक्तानां सुलभा, महाबलवीर्या, विष्णुशंकरब्रह्मादिरूपिणि, अनन्तशक्तिसम्पन्ने। त्वमेव सृष्टिस्थितिसंहारकारिणी, तेजःप्रदा; परमकृतनर्तनानन्दिता माधवी, प्रमोददायिनी। कृपया सुरेश्वरि, कृपया, करुणासमुद्रे; निशुम्भशुम्भोत्थभयरूपदुःखापहरणमहासिन्धो। शरणागतदुःखनाशिनि, त्राहि नः, शरण्ये त्वां प्रपन्नाः स्मः।" एवं स्तूयमाना देवी, गिरिजा प्रसन्ना सञ्जज्ञे, "कस्मात् स्तोत्रं कुर्वथ?" इत्युक्त्वा, तस्याः कोशात् कौशिकी देवी समुत्पन्ना। सा लोकपूजिता कौशिकी स्नेहपूर्वकं देवांश्चेदमुवाच—"सुरश्रेष्ठाः, स्तोत्रेण तुष्टा अहम्।" सा देवी "वृणीध्वमित्युक्त्वा," देवैः वरः प्रार्थितः—"शुम्भो नाम दानवः, तस्य च ख्यातभ्राता निशुम्भः।" स महाबलवान् त्रिलोकीं बलात् गृहीत्वा, अस्माकं दुष्टदानवाधिपतेर्वधं विचिन्त्यताम्। सः नित्यं स्वबलविजृम्भणेन अस्मान् पीडयति, देवि।" देवी प्रत्युवाच—"शुम्भं निशुम्भं च, सुरारिं पतयिष्यामि। शान्तिं कुरुत, भवतु शुभम्; अहं तु वः शूलं नाशयिष्यामि।" इत्युक्त्वा, करुणामयी देवी सुरेन्द्रं देवांश्च सम्बोध्य, तेषां सन्निधौ अदृश्यत। प्रमुदिताः सुराः सौम्यगिरिशृङ्गे पुण्यगुहां गताः। तत्र च, शुम्भनिशुम्भदासौ चण्डमुण्डौ, देव्या रूपमद्भुतं सर्वाङ्गसुन्दरं, लोकमोहिनीं दृष्ट्वा, स्वपतिं गत्वा निवेदयामासुः—"देव, त्वं सर्वासुरवर्यः, रत्नभोग्यदानकर्त्ता। अद्भुतां काम्यां स्त्रीं दृष्टवन्तौ स्म, त्वद्भोग्यत्वाय योग्यां।