सुरथराजा शत्रुभिः संग्रामे पराजितः, तस्य मन्त्रिभिः सचिवैश्च कोषात् सर्वं धनं हृतम्। ततः तस्य सम्पूर्णं वैभवं शत्रुभिः अपहृतं, तेजस्वी स राजा नगरात् निष्कासितः। अश्वम् आरुह्य वनं गमनाय निर्गतः, तत्रैकाकी विपिनान्तरे विचरन्, क्लिष्टचित्तः बभूव। अनन्तरं सः शान्तमुन्याश्रमं प्राप, यत्र प्रशान्तजीवानां समूहैः परिवृतं तदाश्रमं, मुनिशिष्यगणैः च समन्तात् आवृतम्। सः तेजस्वी राजा किञ्चित्कालं तत्रैव महर्षेः सुमेधसः आश्रमे निवसन्, तं दीर्घदर्शिनम् ऋषिं उपास्य स्थितवान्। एकदा स राजा सुमेधसं मुनिम् उपगम्य, तस्य पूजायाः समाप्तौ शीघ्रं प्रणम्य, श्रद्धया पृष्टवान्—"भगवन्, मम चित्ते उत्पन्नः शोकः मां निरन्तरं बाधते, यद्यपि अहं तत्त्वं जानामि, न च मम सन्तानः अस्ति, तथापि। शत्रुभिः पराजितोऽपि, राज्यं च सर्वं हृतम्, तत्रापि मम मनसि तद्ग्रहो जायते। किं करणीं? कुत्र वा गच्छेयम्? कथं वा शान्तिं प्राप्नुयाम्? भगवन्, तव अनुग्रहम् इच्छामि, वेदविदां श्रेष्ठ, मां उपदिश।" तदा मुनिः उवाच—"राजन्, श्रुणु, परमं अद्भुतं देवीमाहात्म्यं, या सर्वकामदायिनी। सा महादेवी विष्णु-ब्रह्म-शिवैः उत्पन्ना, या सर्वत्र व्याप्य, प्राणिनां मनांसि बलात् हृत्वा मोहम् आवहति। सा एव प्राणिनां बुद्धिं मोहाय निगृह्णाति, सा विश्वस्य सृष्टिकर्त्री, सदा पालनकर्त्री च। संहारकाले शिवरूपेण सर्वं संहरन्ती, सा महादेवी कामदायिनी, कालरात्रिरूपिणी, दुष्प्राप्या। सा काली, विश्वसंहारिणी; सा कमला, पद्मनिलया; तस्यां जगत् जायते, तस्यां स्थिता इयं सृष्टिः। अन्ते सर्वं तस्यां लीयते; अतः सा परात्परा परा। राजन्, यस्याः कृपया एव मोहः तर्यते, अन्यथा न कदापि।" इति श्रुत्वा राजा पप्रच्छ—"भगवन्, या देवी त्वया उक्ता, सा का? केन प्राणीन् मोहयति? किं कारणम्? कथं वा सा उत्पन्ना? किं स्वरूपं? किं स्वभावः? सर्वं विस्तार्य मम कथय।" मुनिः उवाच—"राजन्, देवीसत्यस्वरूपं ते वर्णयिष्यामि। शृणु, कथं सा देवी उत्पन्ना, केन च, या विश्वव्यापिनी। यदा योगेश्वरः श्रीनारायणः विश्वं संहृत्य, शेषनागे शयानः, क्षीरसमुद्रतटे विश्रान्तः बभूव, तदा तस्य कर्णमलात् मदु-कैटभौ दैत्यौ उत्पन्नौ। तौ उग्ररूपिणौ ब्रह्माणं हन्तुं प्रवृत्तौ। ब्रह्मा, कमलयोनि, तौ भीमौ दैत्यौ दृष्ट्वा, विष्णुं सुप्तं दृष्ट्वा, भयग्रस्तः अभवत्। तदा ब्रह्मा चिन्तयामास—'किं करणीं? कुत्र गच्छेयम्? कथं रक्षां लभेय?' तदा तस्य चित्ते उत्पन्ना या शक्तिः, येन श्रीहरिः निद्रया आविष्टः, तां देवीं शरणं गच्छामि। स ब्रह्मा प्रार्थयामास—'हे देवि, हे जगद्धात्रि, भक्ताभीष्टदायिनि, हे विश्वमाये, महामाये, शुभे, सागरतले शयाने, सर्वे तव आज्ञया वर्तन्ते। त्वं कालरात्रिः, महारात्रिः, मोहरात्रिः, मदोन्मत्तवपुः; सर्वव्यापिनि, स्वामिनि, परमानन्दनिधये। त्वं पूज्या, अर्चिता, मधुरस्वरूपिणि, भूमिरूपिणि; त्वं परापराणां मध्ये परमा। लज्जा, पुष्टि, क्षमा, कीर्ति, शोभा, दयामूर्तिः; रम्या, विश्वपूजिता, जाग्रदादिस्वरूपिणि। परा, परेश्वरी, परमानन्दरता; एकैवैकस्वरूपा, द्वैतरूपिणी च। त्रयी, त्रिवर्गनिलया, तुरीया, तुरीयस्वरूपिणी; पञ्चमी, पञ्चभूताधिपा, षष्ठी, षष्ठिस्वामिनी। सप्तमी, सप्तसप्त्यदात्री, अष्टमी, वसूनां स्वामिनी, नवमी, नवग्रहेश्वरी। नवभावनवकलासंयुक्ता, नवस्वामिनी; दशमी, दशदिक्पूजिता, दशदिक्व्यापिनी, हे रमे। एकादशरूपिणी, एकादशरुद्रपूजिता; एकादशीप्रियं, एकादशगणनेत्री। द्वादशी, द्वादशभुजा, द्वादशादित्यसम्भवा; त्रयोदशरूपिणी, त्रयोदशगणप्रिया। त्रयोदशनामभिः विख्याता, सर्वदेवतास्वामिनी; इन्द्राद्यनुग्रहदात्री, चतुर्दशमनुमाता। पञ्चदशी, पञ्चदशीतिथिः; षोडशी, षोडशभुजा, षोडशकलाचन्द्रमण्डलविग्रहा। तव रूपं, हे देवि, गुणातीतं, तमःस्रोतः, षोडशकलारश्मिव्याप्तदेहम्। त्वया भगवतः श्रीलक्ष्मीपतिः निद्रया ग्रस्तः, तौ च मदु-कैटभौ उग्रवीर्यौ। तयोः नाशाय, देवेशं बोधय।'" ऋषिः पुनरुवाच—"एवं स्तूयमाना सा तामसी देवी, भगवत्प्रियासु...