शिवः पार्वती च तं प्रति तथेति प्रोचतुस्तदा—श्रवणमात्रेण सदा पुरुषत्वं पुनः प्राप्स्यति इति निश्चित्य तदनन्तरं दृष्टिपथात् तिरोभूतौ। ततः वसिष्ठः तस्यां दिशि प्रणम्य स्वाश्रमं प्रत्यागच्छत्, स च सुद्युम्नं आहूय तम् उपाध्यायः देवीपूजां कर्तव्यम् इति उपदिदेश। सुद्युम्नः अपि वसिष्ठस्य आदेशेन आश्विनस्य शुक्लपक्षे नवरात्रविधिना जगज्जननीं सम्यगर्चयामास, तं च पूजनं नृपतये शृण्वन्तं कारयामास। सुद्युम्नः भगवतीकथारसामृतं भक्त्या शृण्वन्, गुरवे प्रणम्य तं चार्चयित्वा, अविच्छिन्नं पुरुषत्वं प्राप्तवान्। ततः वसिष्ठमहर्षिणा राजसिंहासने विधिवत् स्थापितः, धर्मेण पृथिवीं पालयन् प्रजाः सम्प्रहर्षयामास। स च विविधानि यज्ञानि महादानेन सह कृत्वा, राज्यं पुत्रेभ्यः समर्प्य, देवीसदृशं लोकं प्राप्तवान्। एवं ब्राह्मणाः, यः कश्चित् श्रद्धया सम्पूर्णमेतत् चरितं पठति वा शृणोति, स भगवत्याः प्रसादेन सर्वाभिलषितं फलं अत्रैव प्राप्नोति, अन्ते च तस्याः लोकं परमामृतं च अवाप्नोति। इति उक्ते, सूतः प्रोवाच—एतां अद्भुतां दिव्यां कथां श्रुत्वा कुम्भसम्भवः अधिकश्रवणोत्सुकः स विनयपूर्वकं विशाखं पुनः पप्रच्छ। अगस्त्यः उवाच—हे सुरसेनापते, अहं एतां विस्मयकारीं कथां श्रुतवान्, अधुना भगवतकथाया माहात्म्यं विस्तरेण वद। स्कन्दः उवाच—मुने, शृणु, एषा कथा मित्रवरुणयोः सम्भूता, यस्मिन्भागशः भगवतकथाया यशः कीर्त्यते। अत्र धर्मस्य विस्तारः गायत्रीकेन्द्रितः वर्ण्यते, गायत्र्याः माहात्म्यं भगवतम् इति परिगण्यते। एषा हि देवीसम्बद्धा भगवतीति प्रसिद्धा, या ब्रह्मविष्णुशिवैः पूज्यते परा देवी। ऋतवाक् नाम महातेजाः ऋषिः प्रसिद्धः आसीत्; तस्य कालेन पौष्णान्ते पुत्रः अभवत्। स च जातकर्मादिकानि संस्कारान्, तदनन्तरं चूलाकर्णव्रतानि च यथाविधि तस्मै पुत्राय अकरोत्। यदा स पुत्रः तस्मिन् महात्मनि ऋषौ जातः, तदा सः दुःखरोगाभ्यां पीडितः अभवत्। तस्य मनश्च, मातुश्च, क्रोधलोभाभ्यां पीडितं, सा च स्त्री बहुसङ्गदुःखिता निरन्तरं शोकातुराभवत्। ऋषिः ऋतवाक् दुःखेन परमाविष्टः चिन्तया परिप्लुतः—“किं हेतोः मम पुत्रः अत्यन्तं दुराचारी जातः?” इति। सः बलात् अन्यस्य ऋषिपुत्रस्य भार्यां हरितुम् आरब्धवान्, पितुः उपदेशं न शृणोति, मातुः अपि न, तस्य चित्तं मोहावृतम्। ततः दुःखपूर्णहृदयः ऋतवाक् इदं वचनं जगाद—“नास्ति सुतः दुष्टः यस्य, तस्य सुतरां न सुतः एव श्रेयः। पापपुत्रः पितृपितामहान् स्वर्गात् पातयति, जीवति यावत्, मातरौ तावदपि दुःखमेव ददाति। पापपुत्रस्य जन्म दुःखाय, स न मित्रेभ्यः हितं करोति, न रिपून् हन्ति। येषां गेहे सत्पुत्रः वसति, ते भाग्यशालिनः, स च सर्वत्र हितकारी, पितरौ हर्षयति। दुष्टपुत्रेण कुलं नश्यति, कीर्ति विनश्यति, दुःखं नरके च भुक्त्वा, दुःखमेव लभ्यते। दुष्टपुत्रेण वंशः नश्यति, दुष्टया भार्यया जन्म व्यर्थं, दुष्टेन भोज्येन दिनं क्षप्यते, कपटमित्रेण सुखं कुतः?” एवं दुष्टपुत्रस्य दुष्कृत्यैः अहर्निशं संतप्तः स ऋषिः गर्गमुपससार। ऋतवाक् उवाच—“भगवन्, पृच्छामि त्वां, मम पुत्रस्य दुष्टभावस्य कारणं ज्योतिषशास्त्रतः वक्तुमर्हसि। आचार्यसेवया वेदान् सम्यक् अधीतवान्, ब्रह्मचर्यं च निर्वर्तितवान्, विवाहं विधिवत् कृतवान्। भार्यया सह गार्हस्थ्यधर्मं यथाशास्त्रं आचरितवान्, पञ्चमहायज्ञांश्च अपि। नरकभीत्या, न कामेन, गर्भाधानसंस्कारं पुत्रार्थं विधिवत् कृतवान्। अयं मे पुत्रः, मम दोषेण वा मातुः वा, दुःखहेतुर्भूतः, दुष्टाचारः, बान्धवानां दुःखदायकः जातः।” एवं श्रुत्वा गर्गः सर्वं विचिन्त्य, ज्योतिषशास्त्रतः कारणं प्राह। गर्गः उवाच—“ऋषे, न त्वं, न तव भार्या, न कुलं दोषवदस्ति; तव पुत्रस्य दुष्टभावस्य कारणं रेवत्याः प्रतिकूलदशायाम् एव। तव पुत्रः अशुभकाले जातः, अतः एव दुःखं प्राप्नोषि, अन्यत् किञ्चिदपि कारणं नास्ति। दुःखनिवृत्तये, हे ब्राह्मन्, यत्नेन शुभां जगन्मातरं दुर्गां सम्पूजय।” एवं गर्गवचः श्रुत्वा, ऋतवाक् क्रोधाविष्टः रेवतीं शशाप—“रेवती दिवो पततु!” शापोक्ते, पूषानक्षत्रं अपि दिवः पतितम्, सर्वलोकदृशां पुरतः कुमुदगिरौ प्रकाशमानम्। तदा रैवतको विख्यातः अभवत्, तस्य पतनात् कुमुदगिरिः उत्पन्नः, ततः प्रभृति स अपि परमसुन्दरः अभवत्। एवं रेवत्याः शापं दत्त्वा, ऋषिः गर्गस्य निर्देशेन अम्बिकां सम्पूज्य सुखं सौभाग्यं च प्राप। स्कन्दः उवाच—ततः रेवत्याः नक्षत्रतेजसः कन्या जाताऽतीव सुन्दरी, लक्ष्म्याः इव द्वितीया। तां कन्यां रेवत्यतेजसा दीप्ताम् अपश्यन्, ऋषिः प्रमुदितः तस्याः नाम रेवती इति चकार। एवं कथा प्रवृत्ता।