महर्षे, स्वेन तपोबलतेजसा तस्य पर्वतस्य वृद्धिं निगृह्य, स्वतेजसा, अगस्त्य, स विन्ध्यः नम्रः भविष्यति—एष एव अस्माकं कर्तव्यः। तदनन्तरं, विन्ध्यपर्वतस्य वृद्ध्यवरोधः जातः। कुम्भसम्भवः स मुनिः यदा तद्व्रतम् अङ्गीकृतवान्, तदा सर्वे देवाः परमं हर्षम् अपेदिरे, द्विजोत्तम। ततो देवाः तस्य मुनिवचनानुसारं स्वस्वस्थानानि प्रतिनिवृत्ताः; स महात्मा मुनिः स्वपत्नीं राजकन्यां सम्बोधयामास। स उवाच—"राजकुमारी, बाधा काचित् उत्पन्ना, दुःखहेतुः अभवत्; सूर्यस्य मार्गं रुद्ध्वा, विन्ध्यपर्वतः अयं विघ्नं सृष्टवान्। अस्य कारणं विज्ञातं, च प्राचीनं वचनं स्मृतम्, यत् सत्यम् अवगन्तारः ऋषयः काश्यां प्रोक्तवन्तः। ‘अविमुक्तं कदाचित् न परित्याज्यं मोक्षकामैः; तथापि काश्यां वसतां साधूनां विघ्नाः भविष्यन्ति।’ प्रिये, ममापि काश्यां वसतः एवं विघ्नः प्राप्तः।" एवमुक्त्वा महातपाः स मुनिः— मणिकर्णिकायां स्नात्वा, जगन्नाथं दण्डपाणिं दृष्ट्वा, तं सम्पूज्य, कालराजानं प्रति जगाम। "राजन् काल, महाबाहो, भक्तानां भयापह, भगवन्, किमर्थं त्वं काश्याः नगरात् दूरतः स्थितवान्? त्वं काश्यां वसतां विघ्ननाशकः, भक्तानां रक्षकः; भगवन्, भक्तदुःखनाशन, मां किमर्थं दूरतः स्थापयसि? नाहं परनिन्दां कृतवान्, नापवादः, न मिथ्यावचनं; केन कर्मणः फलात् त्वं मां काश्यां दूरतः स्थापयसि?" इति स मुनिः कालनाथं प्रार्थ्य, कुम्भसम्भवः साक्षिविघ्नेशं प्रति जगाम्, यः सर्वविघ्ननाशकः। तं दृष्ट्वा, सम्पूज्य, तं प्रार्थ्य, अगस्त्यः लोमामुद्रापतिः नगरात् दक्षिणदिशं प्रस्थितः। काश्यावियोगेन संतप्यमानः, स मुनिः महाश्रीसम्पन्नः, मार्गे स्वपत्नी सहितः काश्यां सततम् अनुस्मरन् ययौ। तपोबलरथमारूढः स मुनिः, निमेषार्धमात्रेण, विन्ध्यं पुरतः ददर्श—स पर्वतः व्योमावरोधकः, महत्तमः। स मुनिं पुरतः स्थितं दृष्ट्वा, स पर्वतः शीघ्रं कम्पितः, भूमिं स्प्रष्टुम् इच्छन् इव, सः नीचः अभवत्। स विन्ध्यः, शिखरिणां नाथः, भक्त्या साष्टाङ्गं भूमौ पतित्वा, अगस्त्यं प्रणम्य, अधोमुखः अभवत्। तदा प्रसन्नवदनः अगस्त्यः विन्ध्यं प्रत्युवाच—"वत्स, यावत् मम पुनरागमनं, तावत् एवं स्थातव्यम्। अहं तवोन्नतं पर्वतं न आरोढुं शक्नोमि, वत्स।" इति उक्त्वा, स मुनिः दक्षिणदिशं प्रति प्रस्थितः। स पर्वतस्य शिखराणि आरोह्य, तानि एकैकशः अवतीर्य, दक्षिणां दिशं प्रति जगाम, मार्गे श्रीशैलं दृष्टवान्। मालयपर्वतं प्राप्त्वा, तत्र स तपस्यायां निमग्नः अभवत्; तस्मिन्नेव काले, मनुना पूजिता देवी विन्ध्यं प्रति आगता। सा देवी लोकेषु "विन्ध्यवासिनी" इति ख्यातिं प्राप, हे शौनक। सूतः उवाच—एषा परमा पुण्या च कथा, रिपूनां नाशिनी। अगस्त्यविन्ध्यकथायाः श्रवणेन पापक्षयः, राज्ञां जयप्रदः, द्विजानां ज्ञानवृद्धिः। सा कथा वैश्येभ्यः धान्यधनप्रदा, दासेभ्यः सुखप्रदा; धर्मकामः धर्मं, अर्थकामः अर्थं, कामी कामान् लभते। श्रद्धया एकवारं अपि शृण्वन्, सर्वं प्राप्नोति। एवं स्वायम्भुवो मनुः देवीं भक्त्या पूजितवान्। सः पृथिव्याः सार्वभौमत्वं च स्वं मन्वन्तरं च प्राप्तवान्। एवं ते मन्वन्तरकथा, भगवत्याः प्रथमा कथा च उक्ता। किं पुनः कथयामि? शौनकः उवाच—"त्वया प्रथमो मनुः, उत्तमो मन्वन्तरः विस्तरशः उक्तः। अधुना अन्येषां दीप्तमानां मनूनां उत्पत्तिं कथय।" सूतः उवाच—एवं स्वायम्भुवस्य उत्पत्तिं श्रुत्वा, स एकैकशः अन्येषां जन्म विषये पृच्छति। नारदः, देवीतत्त्वविदां श्रेष्ठः, उवाच—"नित्य, मनूनां उत्पत्तिं कथय।" श्रीनारायणः उवाच—"प्रथमः मनुः स्वायम्भुवः नाम, महर्षे, यः देवीं पूज्य, विघ्नरहितं राज्यं प्राप्तवान्। तस्य द्वौ महाबलिनौ पुत्रौ प्रियम् प्रियव्रत उत्तानपादश्च, पृथिव्यां राज्ञः कीर्तिमन्तौ। द्वितीयः मनुः स्वारोचिष इति प्रख्यातः, प्रियव्रतस्य तेजस्वी पुत्रः, यस्य वीर्यं न मीयते। सः स्वारोचिषः मनुः कालिन्दीतटे निवसन्, सर्वप्राणिनां हर्षदः अभवत्। पत्रभोजनं कृत्वा, तपसि प्रवृत्तः, मृत्तिकामयीं देवीमूर्तिं निर्माय, तां भक्त्या पूजयामास। एवं द्वादशवर्षाणि वनान्ते तप्यमानस्य, सहस्रसूर्यसमप्रभा देवी तस्य पुरतः प्रादुरभूत्। तदा, तस्य भक्त्या, स्तोत्रेण च तुष्टा, सा देवानां देवी स्वारोचिषाय सर्वमन्वन्तरबलानि दत्तवती। सा जगद्धात्री तत्र तारण्याख्या नृपस्य पत्नीत्यभवत्; एवं स्वारोचिषः तारणीं पूजयित्वा मन्वन्तरं प्राप्तवान्। सः सर्वविघ्नरहितं राज्यं प्राप्य, धर्मं विधिवत् स्थापयित्वा, पुत्रैः सह राज्यं पालयामास। राज्यभोगानन्तरं, मन्वन्तरान्ते स्वर्गलोकं गतः; तृतीयः मनुः उत्तमः नाम, प्रियव्रतस्य एव पुत्रः।